Hala Ornak

Hala Ornak to dawna hala pasterska w górnej części Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich, na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego (TPN). Obejmowała dolną część Doliny Pyszniańskiej i trawiaste wschodnie zbocza Ornaku. Sercem hali były dwie polany na wysokości około 1100 m n.p.m.: Wielka Polana Ornaczańska pod Ornakiem i Mała Polanka Ornaczańska, na której stoi dziś schronisko PTTK na Hali Ornak.

Nazwa jest ludowa: według miejscowego podania pochodzi od góralskiego słowa „oreł” — orzeł, który podobno kiedyś uniósł w powietrze siedmioletniego chłopca, a potem go upuścił. Pasterzy z tej hali nazywano ornacanami. Początkowo hala należała do górali z Cichego, później w wyniku dziedziczenia rozdzielono ją między mieszkańców wielu wsi podhalańskich. Na Wielkiej Polanie Ornaczańskiej, zwanej też Szałasiskami, stały szałasy i szopy, a trawę koszono; na stokach nad polaną w XVIII wieku działały kopalnie rud żelaza. Łącznie w Dolinie Kościeliskiej było dziewięć hal, na których wypasano do 3 tysięcy owiec i kilkaset sztuk bydła.

Hala Ornak pożegnała pasterzy wcześniej niż inne tatrzańskie polany: całą Dolinę Pyszniańską objęto ścisłym rezerwatem „Tomanowa – Smreczyny” (formalnie w 1936 i 1948 roku), a wypas zakończono w 1957 roku. Od tego czasu dawne pastwiska zarastają lasem i kosówką: Wielka Polana miała w 1955 roku ok. 9 ha, a do 2004 roku zmniejszyła się o mniej więcej 79%. Trawiaste pozostały jedynie górne partie Ornaku. Dookoła rozciąga się wielki, ściśle chroniony kompleks lasu świerkowego — ostoja dzikiej zwierzyny. W połowie XX wieku stoki hali były też popularnym terenem zjazdowym narciarzy.

Co zobaczyć i co robić

• Mała Polanka Ornaczańska (1095–1110 m) — płaska, otoczona lasem polana nad Pyszniańskim Potokiem z widokiem na Błyszcz, Liliowe Turnie i Siwe Turnie.
• Schronisko na Hali Ornak — budynek w stylu zakopiańskim z lat 1947–1948, następca dawnego schroniska na Hali Pysznej spalonego przez Niemców w czasie II wojny światowej. W 1973 roku nadano mu imię geologa prof. Walerego Goetla. Z okien widać Kominiarski Wierch, Bystrą i Błyszcz.
• Wielka Polana Ornaczańska — leży w obszarze ochrony ścisłej, więc nie można przez nią przejść; jej dolny skraj widać z żółtego szlaku na Iwaniacką Przełęcz.
• Jezioro Smreczyński Staw — 30 minut czarnym szlakiem od schroniska.

Jak dojść

Wędrówkę zaczyna się w Kirach (927 m n.p.m.) — części Kościeliska, do której z Zakopanego kursują autobusy i busy; przed wlotem doliny są płatne parkingi. Dalej zielonym szlakiem Kiry – Hala Ornak (Dolina Kościeliska) dnem doliny — 5,5 km, ok. 1 godz. 35–40 min w górę i mniej więcej tyle samo z powrotem. Droga jest niemal płaska, więc to łatwy spacer, odpowiedni także dla dzieci. Do doliny nie wolno wjeżdżać samochodem ani rowerem, ale latem można podjechać góralską dorożką (zimą saniami) do Polany Pisanej, skąd do schroniska jest jeszcze pół godziny pieszo. Z hali prowadzą dalej szlaki Iwaniacka Przełęcz – Hala Ornak (1 godz. 15 min na przełęcz i dalej do Doliny Chochołowskiej) oraz Hala Ornak – Tomanowy Potok (1 godz. 30 min do Rozdroża w Tomanowej i dalej na Czerwone Wierchy).

Sezon i bezpieczeństwo

Dolina leży w TPN, więc wstęp jest płatny: według stanu na październik 2026 roku bilet kosztuje 11 zł, ulgowy 5,50 zł, a dzieci do 7 lat wchodzą bezpłatnie. Od 1 marca do 30 listopada obowiązuje zakaz poruszania się po szlakach od zmierzchu do świtu, psów nie wolno wprowadzać do parku, a schodzenie ze szlaków w obszar ochrony ścisłej jest zabronione. Dolina Kościeliska to jedno z najbardziej zatłoczonych miejsc w Tatrach, dlatego w sezonie najlepiej wyruszyć rano. Zimą droga do schroniska jest dostępna, ale wyższe szlaki na Ornak i Czerwone Wierchy wymagają zimowego doświadczenia; numer TOPR to 601 100 300 lub 985.

W pobliżu

W pobliżu są Jaskinia Mroźna w Dolinie Kościeliskiej, szczyty Bystra i Krzesanica, a za Iwaniacką Przełęczą leży Polana Chochołowska.

Oficjalna strona: tpn.gov.pl

Hala Pyszna — chroniona dolina pasterska za Ornakiem

Powyżej Hali Ornak, w górnej części Doliny Kościeliskiej (Dolina Pyszniańska), leży dawna Hala Pyszna – jeden z ważniejszych ośrodków pasterstwa w Tatrach. Należały do niej polany Niżnia i Wyżnia Pyszna oraz Młyniska; nazwa pochodzi od gwarowego słowa „pyszna”, czyli bujna, bo roślinność była tu wyjątkowo bogata. Od 1655 r. wypasali tu mieszkańcy Klikuszowej, a wyrabiane na hali bruski miały renomę najlepszych serów w Tatrach. Na początku XX w. teren wykupił hrabia Władysław Zamoyski i w 1927 r. wypas zniesiono; w 1947 r. utworzono tu pierwszy w Tatrach ścisły rezerwat (obecnie obszar ochrony ścisłej „Pyszna, Tomanowa, Pisana”). Dawny szałas służył narciarzom jako schronisko, w czasie wojny ukrywali się w nim partyzanci i kurierzy; w 1936 r. otwarto rozbudowane schronisko, spalone przez Niemców w styczniu 1945 r. Dziś hala zarosła lasem i kosówką i jest niedostępna dla turystów, ale dobrze ją widać z zielonego szlaku z Iwaniackiej Przełęczy przez Siwą Przełęcz na Liliowy Karb.

Zdjęcia: Marfryd6360, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Opioła Jerzy, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Cybularny, CC0, Wikimedia Commons; Margoz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Andrzej Harassek, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.