Połonina Czerwona (Krasna)

Połonina Czerwona, po ukraińsku Połonyna Krasna, to masyw Beskidów Połonińskich na Zakarpaciu, w rejonach tiaczowskim i częściowo chustskim, między dolinami Terebli i Tereswy. Główny grzbiet o długości około 35 km biegnie z północnego zachodu na południowy wschód kilkoma łukami z licznymi bocznymi ramionami. Do wysokości 1200–1500 m stoki porasta głównie las bukowy, wyżej rozciągają się połoniny. Najwyższy szczyt to Syhłański (1563,8 m), choć na niektórych mapach sąsiedni szczyt południowy, Ruża, jest wyższy o kilkadziesiąt centymetrów.

Nazwa „krasna” w miejscowej gwarze oznacza „piękna”, a nie „czerwona”, choć po polsku masyw tradycyjnie nazywa się Połoniną Czerwoną. Krasna jest dziksza i bardziej pusta niż Borżawa: nie ma tu kurortów ani wyciągów, a podejścia z Kołoczawy i Ust-Czornej są długie. Przychodzą tu ci, którzy chcą kilkudniowego przejścia otwartym grzbietem z widokami na Świdowiec i puszcze.

Co zobaczysz

Grzbiet to łańcuch szerokich, trawiastych szczytów: Topas (1548 m) z wieżą telekomunikacyjną o wysokości około 65 m, Syhłański, Ruża, Hropa (1495 m), Kłymowa (1492 m), Wosowa i Krasna Sałasz. Powyżej 1200–1400 m dominują murawy wrzosowiskowe, miejscami zarośla kosodrzewiny, a stoki pod wierzchołkami są strome i miejscami trudno dostępne. Z Topasu i Syhłańskiego widać Świdowiec na wschodzie, pasmo Piszkonia i Strymbę na północnym zachodzie, wyspową górę Menczuł (Manczuł) na południowym zachodzie, a przy dobrej pogodzie Gorgany. Południowe stoki porastają pierwotne buczyny masywu Uholka–Szyroki Łuh Karpackiego Rezerwatu Biosfery, części obiektu światowego dziedzictwa UNESCO „Pierwotne lasy bukowe Karpat”. Od połowy lipca pod Topasem dojrzewają borówki, potem brusznice, a jesienią grzbiet robi się rudy.

Pasterze, koliby i ser

Wierzch Krasnej to jedno ciągłe pastwisko: w sezonie pasą się tu krowy i konie, a latem przy stacji meteorologicznej na podejściu z Kołoczawy można spotkać pasterzy z bydłem. Na grzbiecie i pod nim stoi kilka szałasów i chatek pasterskich, ale nie znaleźliśmy potwierdzonych informacji o działających serowarniach na samej Krasnej — czy w tym roku robi się na połoninie bryndzę, trzeba zapytać na miejscu. Tradycja pasterska żyje w Kołoczawie: działa tam szkoła pasterstwa na Strymbie, a w karczmie „Żandarmśka uprawa” można spróbować miejscowych potraw.

Historia i legendy

Już w 1936 roku czeski botanik Alois Zlatník doprowadził do utworzenia tu rezerwatu przyrody „Połonina Krasna” — jednego z pierwszych obszarów chronionych w tych górach. Z czasów radzieckich pozostała wieża na Topasie: oficjalnie łączy się ją z nadzorem nad gazociągiem Urengoj — Pomary — Użhorod, ale według opowieści jednego z meteorologów, przytaczanej przez portal turystyczny, miała przeznaczenie wojskowe i właśnie wtedy górę zaczęto nazywać kryptonimem „Topas”. Z nazwą najwyższego szczytu też jest zamieszanie: na przedwojennej polskiej mapie WIG „Siglanskij” był zupełnie innym, bocznym wierzchołkiem, a dziś dwa szczyty głównego grzbietu, Syhłański i Ruża, różnią się wysokością zaledwie o 60 cm.

Szlaki

• Kołoczawa — Topas: czerwone znaki Zakarpackiego Szlaku Turystycznego, około 7,7 km na szczyt. Równoległy szlak zielony (około 7,5 km) jest bardziej stromy, ale prowadzi lasem, gdzie nie jeżdżą samochody, i po 2 km łączy się z czerwonym. Dalej ścieżka mija stację meteorologiczną, wychodzi na grzbiet przy wierzchołku z krzyżem i stamtąd w prawo jeszcze 1,2 km na Topas.
• Trawers Ust-Czorna — Kołoczawa (czerwone paski): 2–3 dni przez Małą Kłymową, Rużę, Kłymową, Syhłański i Hropę; można iść także w odwrotnym kierunku. Na naszej stronie: Ust-Czorna — Kłymowa — Syhłański — Topas — Kołoczawa (około 42 km i 1700 m przewyższenia) oraz wariant z Kołoczawy.
• Długie przejścia: Kołoczawa — Krasna — Ust-Czorna — Świdowiec — Jasinia i Synewyr — Negrowiec — Krasna — Świdowiec — Kwasy; grzbietem biegnie też Zakarpacki Szlak Turystyczny.
• Niebieski szlak Niemiecka Mokra — Ust-Czorna i ścieżki z przełęczy Przysłop wyprowadzają na północną część grzbietu.

Łatwego wariantu tu nie ma: nawet na Topas jest ponad 7 km i około 950 m przewyższenia. Mniej wprawionym turystom najlepiej ograniczyć się do wejścia na Topas z Kołoczawy i powrotu tą samą drogą.

Dojazd

Do Kołoczawy dojeżdża się autobusem lub samochodem z Chustu albo Miżhirii doliną Terebli. Do Ust-Czornej — z Tiaczowa przez Dubowe doliną Tereswy. Najbliższa stacja kolejowa to Tiaczów, dalej autobus lub taksówka. Gruntowa droga przez przełęcz Przysłop łączy Kołoczawę z Ruską Mokrą; jej stan zmienia się po ulewach, więc przed jazdą zwykłym autem warto zapytać miejscowych.

Kiedy jechać i pogoda

Najlepszy czas to od czerwca do października. W lipcu i sierpniu na stokach dojrzewają borówki i na grzbiet wchodzą zbieracze, a z nimi terenówki i motocykle, więc w sezonie bywa tu głośno. Wrzesień i październik przynoszą rude połoniny i przejrzyste powietrze. Otwarty grzbiet nie chroni przed wiatrem, burzami i mgłą; zimą Krasna jest zasypana śniegiem i niemal bezludna — to wycieczka tylko dla doświadczonych.

Woda, schronienia i nocleg

Wodę na grzbiecie nabierajcie przy każdej okazji. Źródła są koło Ruży (wodzie warto dać się odstać), przy Kurnej Kolibie i niżej na stokach, na przykład źródło pod grzbietem na wysokości około 1490 m. Kurna Koliba mieści około czterech osób, ale jest nieszczelna; obok jest miejsce na namioty, a słabe źródełko przy niej potrafi ledwie kapać. Schronienie jest też pod grzbietem — koliba na wysokości około 1260 m — a na przełęczy Przysłop urządzono źródła i altanę. We wsiach można nocować w Kołoczawie, Ust-Czornej, Niemieckiej Mokrej i Ruskiej Mokrej.

Bezpieczeństwo

• Bydło i stada obchodźcie z daleka; nie zamachujcie się na psy — wołajcie pasterza.
• Na otwartym grzbiecie nie ma gdzie schować się przed burzą: śledźcie prognozę i wychodźcie rano.
• Znaki są miejscami stare, a grzbiet się rozgałęzia — potrzebne są mapa offline i GPS.
• Wokół przełęczy Przysłop i w puszczach żyją niedźwiedzie: hałasujcie na szlaku i trzymajcie jedzenie szczelnie zamknięte.
• Południowe stoki należą do Karpackiego Rezerwatu Biosfery, północno-zachodnie do Parku Narodowego „Synewyr”: przestrzegajcie przepisów i nie palcie ognisk poza dozwolonymi miejscami.
• Nie wchodźcie na wieżę na Topasie — jej drabiny są w złym stanie.
• Numery alarmowe: 112, 101 (Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, ratownictwo górskie), 103.

Co mówią turyści

• Krasną nazywa się jednym z najbardziej efektownych grzbietów Karpat Ukraińskich; przejście grzbietem z plecakiem zajmuje około ośmiu godzin marszu.
• Z Kołoczawy turyści radzą wchodzić szlakiem zielonym — prowadzi lasem i bez samochodów, podczas gdy czerwony trzeba dzielić z terenówkami zbieraczy jagód.
• Zbieracze jagód to przeważnie życzliwi miejscowi, z którymi warto porozmawiać: wskażą ścieżkę i opowiedzą o górach.
• Woda na grzbiecie jest słaba i niepewna, więc każdy, kto idzie na kilka dni, niesie zapas.
• Ludzi jest tu znacznie mniej niż na Borżawie i właśnie za tę ciszę Krasną się kocha.
• Polscy rowerzyści wspominają, że z przełęczy Przysłop zjeżdżali obok urządzonych źródeł z kubkami, ale przy jednym z nich zauważyli trop niedźwiedzia.

Połoniny i szczyty w okolicy

• Syhłański — najwyższy szczyt Krasnej (1563,8 m).
• Topas — szczyt z wieżą nad Kołoczawą.
• Hropa i Kłymowa — szczyty grzbietu w stronę Ust-Czornej.
• Strymba (1719 m) — sąsiedni szczyt nad Kołoczawą z szerokimi widokami.
• Menczuł (Manczuł) — wyspowa góra na południowym zachodzie masywu.
• Połonina Borżawska — zachodni sąsiad w Beskidach Połonińskich.
• Połonina Bliźnica — Świdowiec, wznoszący się na wschodzie za Tereswą.

Zdjęcia: Wikimapia user rybakot, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; WikiMapia user rybakot, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Savka natalya, CC0, Wikimedia Commons; I would appreciate being notified if you use my work outside Wikimedia. More..., CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Pavlo Lutsan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Trayan Mustyatse, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Jan Pešula, CC0, Wikimedia Commons.