Synagoga i cmentarz żydowski (kirkut), Busk

Wielka Ceglana Synagogaw Busku, mieście w ukraińskim obwodzie lwowskim, została zbudowana w latach 1842-1843 w stylu barokowym i stoi do dziś. Synagoga jest chronionym zabytkiem kultury. Znajduje się w pobliżu nowego Rynku. Budynek powstał dzięki darowiźnie Jacoba Glanzera, który sfinansował również chasydzką synagogę we Lwowie.

Zbudowana na planie prostokąta synagoga posiada kwadratową salę modlitewną. Ściany, zbudowane z ciosanych kamieni, są otynkowane wewnątrz i na zewnątrz. Ściany sali modlitewnej ozdobiono gzymsem. Pomieszczenie oświetlają dwa półokrągłe i jedno okrągłe okno.

Zachodnia strona jest podzielona na dwa piętra. Na wschodniej ścianie znajdowała się nisza na Torę, ozdobiona dwukondygnacyjnym neoklasycystycznym portalem zwieńczonym archiwoltą. Po bokach znajdowały się dwa rzędy kolumn z korynckimi kapitelami.
W czasie II wojny światowej jako materiał budowlany wykorzystano elementy wnętrza sali głównej synagogi.

Po II wojnie światowej synagoga została bezprawnie zajęta na magazyn materiałów budowlanych. W czasach sowieckich synagoga była wykorzystywana jako sala gimnastyczna, później przekształcona w magazyn, a następnie jedna część synagogi została wykorzystana na pomieszczenia mieszkalne, podczas gdy druga została przekształcona w wysypisko śmieci. Budynek szybko niszczał.

Na początku XXI wieku, w trosce o zachowanie cennego zabytku, podjęto decyzję o przekazaniu niezamieszkałej części gminie ewangelicznych chrześcijan. Dzięki nim budynek został częściowo odrestaurowany. Choć częściowo zmieniono jego układ, zachowano i utrwalono główne elementy wystroju.

Początki społeczności żydowskiej w Busku sięgają XVI wieku. Wiadomo, że według spisu z 1864 r. w Busku mieszkało 5297 osób, z czego 1566 stanowili Żydzi, co stanowiło prawie 35% ludności miasta.

WBusku znajdujesię najstarszy cmentarz żydowski (kirkut) w Ukrainie i jeden z najstarszych w Europie, liczący prawie 500 lat. Sam kirkut jest dość duży, rozłożony na kilku wzgórzach, z których część rozciąga się na budynki mieszkalne. Każdy żydowski nagrobek (macewa) jest dziełem sztuki, które niesie ze sobą ukryte znaczenie. Najpopularniejsze są wizerunki różnych zwierząt (lwów, niedźwiedzi, wiewiórek, dwugłowych orłów itp.), pod którymi umieszczane są poetyckie epitafia, cytujące teksty z żydowskich świętych ksiąg. Faktem jest, że judaizm zabrania przedstawiania ludzi. Dlatego w starożytności "portret" zmarłego, jego nawyki, zawód, drzewo genealogiczne, charakter itp. były zwykle "zaszyfrowane" różnymi symbolicznymi obrazami.

Przy minimalnych nakładach Busk mógłby stać się małym ośrodkiem turystycznym w obwodzie lwowskim, z nie tylko cmentarzem żydowskim, ale także dwoma starymi kościołami, cerkwią, synagogą, pałacem Badeńskich, browarem i bogatą historią.