Kościół św. Michała, Svaliava

Zakwaterowanie w pobliżu

Starożytna łemkowska cerkiew św. Michała jest zabytkiem architektury drewnianej z XVI i XVII wieku . Prawdziwe arcydzieło kozackiej architektury barokowej w Swaliawie we wsi Bystryj na wzgórzu na starym cmentarzu.

Od ponad czterech wieków na jednej z ulic Swaliawy stoi zabytek architektury drewnianej - cerkiew, zaskakując współczesnych wysokimi umiejętnościami dawnych budowniczych. Według legendy, zbudowany bez jednego gwoździa, niesie przesłanie z czasów starożytnych, służy jako przykład umiejętności i niezwykłej pomysłowości i kunsztu ludzi, którzy pracowali na przełomie wieków, a nawet teraz karmi duchowość parafian, służąc jako wzór kultu Wszechmogącego, miłości i szacunku dla Niego.

Przeniesienie cerkwi to kolejny niesamowity i niemal nieznany wyczyn Łemków. Przetransportowano ją przeciągając przez strumień po drodze wykonanej z dębowych desek. Transport i odbudowę zakończono w 1759 roku. W tym samym czasie dobudowano parterową dzwonnicę, która uzupełniła zespół architektoniczny. Kościół został poświęcony w dniu Michała Archanioła. Przez kolejne 200 lat odprawiano w nim nabożeństwa w jego intencji. Na ścianach kościoła zachowały się dwie daty: 1972 і 1973. Istnieje przypuszczenie, że są to daty renowacji.

Oczywiście nie wiadomo, kto dokładnie był architektem tego arcydzieła. Wszystkie dokumenty dotyczące kościoła zostały zniszczone w okresie austro-węgierskim. Pozostały jednak lokalne wierzenia. Według jednego z nich, potwierdzonego przez dane archiwalne, we wsi mieszkał silny człowiek Mychajło Iwaszkowicz, założyciel wsi. Wcześniej mieszkał w Wielkich Bystrych i zasugerował, aby nowe miejsce nazwać Bystrym. Zainicjował budowę kościoła, ponieważ był pobożnym człowiekiem.

W czasach sowieckich budynek tego kościoła został zarejestrowany jako zabytek architektury. Nasi przodkowie znaleźli miejsce dla kościoła na jednym z najwyższych wzgórz w mieście, aby dom Boży był widoczny z daleka, a czyste bicie dzwonów było słyszalne w całym otoczeniu. Budowniczowie bez wątpienia wierzyli, że ci, którzy wejdą do kościoła, poczują radość z komunii z Bogiem oraz ulgę płynącą z modlitwy i pokuty.

Niestety, kościół doświadczył również wielu smutnych kart w swojej historii. W latach swojego istnienia, na skutek represji, stracił trzy dzwony. W latach 40-tych XX wieku została zamknięta. W czasach sowieckich również chciano go rozebrać i przenieść do muzeum. Miejscowi jednak bronili swojego zabytku. W 1972 r. łemkowska córka została odrestaurowana przez słynnego lwowskiego architekta I. Mohytycha. W latach 90. XX wieku w cerkwi ponownie zaczęto odprawiać nabożeństwa. W 2001 r. na poprzednim miejscu cerkwi, na zboczu góry Berda, wzniesiono i poświęcono krzyż.

Kościół jest budowlą trójkopułową, trójkondygnacyjną z barokową wieżą nad kruchtą, na planie trzech zrębów usytuowanych na osi zachód-wschód. Kościół zbudowany jest z drewna dębowego, podmurówkę wykonano z kamienia na zaprawie glinianej. Zabytek pochodzi z 1759 roku. Wyryta na progu data jest obecnie zakryta przez opaski późniejszych dwuskrzydłowych drzwi. Zabytek należy do cerkwi typu łemkowskiego. Po północno-zachodniej stronie cerkwi znajduje się niewielka jednokondygnacyjna dzwonnica konstrukcji słupowej nakryta czworobocznym dachem namiotowym.

Pora opisać architekturę tej łemkowskiej piękności. Łączy ona w sobie cechy baroku kozackiego i stylu łemkowskiego. Wysoka wieża z barokowym zakończeniem i otwarta galeria z rzeźbionymi kolumnami wokół babińca są znakiem łemkowskim. Nad półksiężycem wznoszą się trzy barokowe ażurowe krzyże z prostopadłym przecięciem trzech prostych linii. To symbol zwycięstwa Kozaków nad Turkami, chrześcijaństwa nad islamem. Jest to standardowa forma krzyży w cerkwiach w czasach kozackich.

Warto również zwrócić uwagę na dynamiczny ruch kształtów: od szczytu ołtarza do szczytu ławek. Dach cerkwi wykonany jest w stylu koronkowym z drewnianego gontu (pokrycia dachowego w postaci desek). Wejście do kościoła znajduje się od strony zachodniej i jest ozdobione gankiem z galerią oraz ażurowymi filarami i ławkami. W pobliżu cerkwi znajduje się stary cmentarz z kamiennymi krzyżami, który funkcjonował do 1930 roku.

Wewnątrz znajduje się stary drewniany ikonostas z królewskimi wrotami z XVIII wieku. Kolejną kapliczką jest stara ikona z twarzą św. Mikołaja. Znajdują się tu również inne obrazy, których wiek wynosi około 300 lat. Znajdują się tu malowidła ścienne wykonane przez miejscowych malarzy oraz dywany, serwety i ręczniki starannie haftowane przez kobiety. Zachowały się również stare księgi kościelne. Najcenniejszą z nich jest Trividion z 1667 r., stara drukowana księga wykonana przez prywatnego lwowskiego drukarza Mychajło Slyvkę.

Michała przechowuje księgi rejestracji urodzeń, chrztów, ślubów, małżeństw i zgonów mieszkańców. Jako relikwie przechowywane są również kościelne księgi słowiańskie. Wszystko to jest bezcennym skarbem, który nadaje temu maleńkiemu zakątkowi dzielnicy Svaliava swój własny koloryt, swoją własną aureolę.

Jednak współcześni potomkowie silnych Łemków nie doceniają swojego dziedzictwa. W 2001 roku rozebrano starą dzwonnicę i zbudowano ogromną betonową, niszcząc zespół architektoniczny. Ale dzwony, które wzywają wiernych do modlitwy, są nadal starożytne. Przed główną fasadą wykopano zbiornik wodny. Wandale zainstalowali słup energetyczny obok ściany kościoła. Wycięli wspaniałą starożytną aleję lipową przed wejściem. I zablokowali kościół ze wszystkich stron budynkami. Teraz nie mamy już tego samego widoku na piękno Zakarpacia, co wcześniej.

Ta świątynia mogła stać się naszą wizytówką, mekką turystów i etnografów, ale nadal wie o niej tylko kilka osób. Istnieje duże ryzyko, że świątynia nie zostanie owinięta w puszkę i plastik. A także, że nie ulegnie znacznemu zniszczeniu z powodu warunków atmosferycznych i czasu, ponieważ jest w całości wykonana z drewna.