Monastyr Bistrița (Vâlcea): relikwie św. Grzegorza

Fundacja bojarów Craiovești

Monastyr Bistrița (Mănăstirea Bistrița) w okręgu Vâlcea stoi w dolinie rzeki o tej samej nazwie, u wylotu wąwozu Bistriței, we wsi Bistrița w gminie Costești. Nie należy go mylić z monastyrem Bistrița koło Piatra Neamț w Mołdawii. Wznieśli go w latach 1492–1494 bracia Craiovești — ban Barbu, wornik Pârvu, Danciu i Radu — najpotężniejszy ówczesny ród bojarski Oltenii; pierwsza wzmianka to przywilej Włada Mnicha z 16 marca 1494 r. Około 1509 r. hospodar Mihnea Zły, wróg Craioveștich, zrównał klasztor z ziemią, lecz już w latach 1515–1519, za Neagoe Basaraba, krewnego fundatorów, został odbudowany.

Największą świętością klasztoru są relikwie św. Grzegorza Dekapolity, bizantyjskiego mnicha z VIII–IX wieku. Według klasztoru ban Barbu Craiovescu wykupił je od tureckiego urzędnika i przywiózł na Wołoszczyznę w 1497 r.; od tego czasu są tu przechowywane od ponad pięciuset lat. Bistrița była też ośrodkiem piśmiennictwa: przepisywano tu rękopisy i działała szkoła, a w 1620 r. hieromnich Mihail Moxa ułożył tu kronikę uważaną za pierwszą „historię powszechną” w języku rumuńskim. Po trzęsieniu ziemi w 1810 r. główną cerkiew rozebrano, a w latach 1846–1855 za hospodarów Gheorghe Bibescu i Barbu Știrbei, pod kierunkiem architekta Carola Benescha, wzniesiono nową; całą ozdobił malowidłami znany malarz Gheorghe Tattarescu. Dziś to czynny klasztor żeński Archidiecezji Râmnic.

Dlaczego warto

Dla pielgrzymów Bistrița to jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w Rumunii dzięki relikwiom św. Grzegorza. Dla podróżnika to piękny zespół w wąskiej górskiej dolinie pod skałami masywu Buila-Vânturarița: duży biały dziedziniec, stara XVI-wieczna cerkiew szpitalna obok XIX-wiecznej świątyni i jaskinia w wąwozie, zwiedzana z przewodnikiem. Klasztor leży kilka kilometrów od Horezu, pod górą z monastyrem Arnota, więc wszystkie trzy łatwo zobaczyć w jeden dzień.

Co zobaczyć

• Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej (1846–1855) z dwiema wieżami na fasadzie, malowidłami Gheorghe Tattarescu i rzeźbionym ikonostasem.
• Relikwie św. Grzegorza Dekapolity w srebrnym relikwiarzu.
• Cerkiew szpitalną z początku XVI wieku z portykiem z 1720 r. i dawnymi malowidłami na sklepieniu portyku.
• Dzwonnicę, pawilon-rotundę nad doliną i duże skrzydła cel wokół dziedzińca.
• Kamienny krzyż i inne dawne zabytki kamieniarskie dziedzińca.
• Jaskinię św. Grzegorza Dekapolity (Jaskinię Nietoperzy) w wąwozie Bistriței, na terenie Parku Narodowego Buila-Vânturarița — zwiedzanie tylko z przewodnikiem.

Informacje praktyczne

Adres: DJ646, Strada Arnotei nr. 127, wieś Bistrița, gmina Costești, okręg Vâlcea. Do miasta Horezu jest około 10 km, do miasta Râmnicu Vâlcea około 40 km drogą DN67. Z Ukrainy jedzie się przez przejście Porubne – Siret lub Diakiwci – Racovăț i przez Siedmiogród do Sybina i doliny Aluty.

Klasztor jest otwarty codziennie; program nabożeństw publikuje oficjalna strona manastireabistrita.ro, tel. +40 745 607 680. Według bazy muzeów Narodowego Instytutu Dziedzictwa (cIMeC) kolekcja muzealna czynna jest w godz. 9:00–18:00. Według klasztoru jaskinię można zwiedzać od poniedziałku do piątku w godz. 11:00–15:00, w sobotę i niedzielę 11:00–16:00: trzeba zgłosić się w sklepiku przy cerkwi i poprosić o przewodnika. Oficjalne źródła nie podają opłat. W noc wielkanocną 2026 r. pożar uszkodził dachy skrzydeł cel, dlatego noclegi dla pielgrzymów są czasowo niedostępne, a część budynków może być w remoncie. Dane — stan na listopad 2026; sprawdź przed wyjazdem. To czynny klasztor żeński: ubierz się skromnie (zakryte ramiona i kolana, kobietom przyda się chusta), mów cicho i fotografuj w cerkwi tylko za zgodą. Na klasztor zarezerwuj około godziny, a na jaskinię drugie tyle.

W pobliżu

• Monastyr Arnota — fundacja Mateusza Basaraba na górze nad doliną, kilka kilometrów serpentynami.
• Monastyr Horezu — obiekt UNESCO około 10 km na zachód.
• Ulica Olari w Horezu — warsztaty garncarskie z ceramiką wpisaną na listę UNESCO.
• Monastyr Polovragi — około 30 km na zachód.
• Wąwóz Bistriței (Cheile Bistriței) w Parku Narodowym Buila-Vânturarița — tuż nad klasztorem.

Oficjalna strona: manastireabistrita.ro

Zdjęcia: Nicu Farcaș, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Miehs, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Țetcu Mircea Rareș, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; ChristianMancas, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Razvan Socol, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Cosmin Campean, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.