Molpír

Molpír to niewysokie zalesione wzgórze (354 m) w Małych Karpatach, tuż nad wsią Smolenice w kraju trnawskim na Słowacji. Od centrum wsi na szczyt jest niespełna kilometr, a na sąsiednim wzgórzu stoi znany zamek Smolenice. Najbliższe miejscowości to Smolenice (ok. 1 km), Trstín i Lošonec (3,5 km) oraz Buková (4 km). Molpír jest ciekawy nie wysokością, lecz tym, co kryje: na jego szczycie leży jedno z najważniejszych prehistorycznych grodzisk Słowacji, później także grodzisko słowiańskie. Wzgórze chronione jest jako narodowy zabytek kultury.

Jak dojść / szlaki

• Przez szczyt prowadzi ścieżka edukacyjna „Molpír”, przybliżająca historię grodziska i biegnąca wzdłuż pozostałości wałów.
• W pobliżu szczytu przechodzą zielona ścieżka edukacyjna „Krasu Smolenickiego” i niebieski szlak KST 2412, więc Molpír łatwo połączyć ze spacerem do zamku Smolenice i krasowych okolic.

Podejście ze Smolenic jest krótkie i nadaje się dla rodzin z dziećmi.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek porasta las, więc szerokich panoram tu nie ma. Główną atrakcją jest samo miejsce: tarasy, wały i wychodnie skalne odsłaniające zarys dawnej osady, a między drzewami prześwitują Smolenice i równina Wyżyny Trnawskiej.

Przyroda i historia

Około VI wieku p.n.e., we wczesnej epoce żelaza (okres halsztacki), na szczycie Molpíru na powierzchni 12–14 ha rozciągało się wielkie grodzisko. Składało się z trzech dziedzińców chronionych wałami. Imponujące umocnienia zbudowano z luźno układanych kamieni wzmocnionych nasypami i konstrukcjami drewnianymi. Archeolodzy znaleźli tu fundamenty wież, umocnionych bram i okrągłej baszty. Od wewnętrznej strony najwyższego wału ciągnął się rząd drewnianych domów zrębowych, a na najlepiej chronionym górnym dziedzińcu – „akropolu” – były rzędy tarasów z domostwami.

W grodzisku istniało też miejsce kultu wykute w skale: znaleziono w nim trzy ofiarne paleniska, a obok czaszkę i kości ok. dwuletniego dziecka oraz rozbite półksiężycowate i geometryczne idole. O kulcie świadczy też ludzka czaszka w fundamentach jednego z domów. Gospodarka osady opierała się na rzemiośle – wyrobie żelaznych narzędzi, broni i noży, odlewnictwie brązu, wyrobie kamiennych żaren – ale najważniejsza była chyba produkcja nici i tkanin, na której opierał się handel. Kontakty z rozwiniętym światem południowo-wschodnioalpejskim poświadczają łódkowate fibule, szpile, paciorki z bursztynu i szkła. W okresie rozkwitu mieszkało tu ok. 800 ludzi.

Grodzisko na styku kultury kalenderberskiej i łużyckiej uległo zniszczeniu na początku VI wieku p.n.e. Przy wałach znaleziono mnóstwo metalowych grotów strzał po obu stronach, ale jedyną udokumentowaną ofiarą był obrońca zabity w trzeciej bramie. Napastnicy używali tych samych strzał co obrońcy, więc grodziska nie zniszczyli najeźdźcy ze wschodu, lecz raczej konflikty miejscowych grup, związane z powstawaniem koczowniczej kultury Vekerzug w Kotlinie Karpackiej.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Spacer jest łatwy i możliwy przez cały rok. Molpír to zabytek archeologiczny: nie kop, nie używaj wykrywaczy metali i nie zabieraj znalezisk. Przy wychodniach skalnych zachowaj ostrożność. Na Słowacji działa pogotowie górskie HZS: 18 300 (+421 18 300); ogólny numer alarmowy to 112.

Ciekawostki

• W okresie rozkwitu na Molpírze mieszkało ok. 800 ludzi.
• Głównym rzemiosłem grodziska było prawdopodobnie tkactwo.
• Jedyną udokumentowaną ofiarą jego upadku jest obrońca w trzeciej bramie.

Zdjęcia: Rado Bahna, Public domain — Wikimedia Commons.