Góra Geryszaska

Geryszaska (1762 m n.p.m.) to szczyt w głównym grzbiecie Świdowca, w rejonie rachowskim obwodu zakarpackiego. Leży w centralnej części pasma, między Trojaska (1702 m) na zachodzie a Worożeską (ok. 1731 m) na wschodzie. Z Geryszaski odchodzi ku południu długa boczna odnoga — Płaj Hłaskułowy, ciągnący się przez ok. 40 km w stronę Cisy. Jego najwyższym wzniesieniem jest sąsiednia Dogyaska (1761 m), oddalona zaledwie o 700 m na południe. Oba niemal równe wierzchołki dzieli płytkie siodło — przełęcz Dohiaska (1725 m), dlatego w wielu opisach i na części map także północny, grzbietowy szczyt nazywany jest Dohiaską. OpenStreetMap i polska Wikipedia traktują je jako dwa odrębne wierzchołki: Geryszaska w grzbiecie głównym, Dohiaska (Todiaska) na południowej odnodze.

Według polskiej Wikipedii (za serwisem PeakVisor) wybitność Geryszaski wynosi ok. 110 m, a najbliższym wyższym szczytem jest Tatulska, odległa o 3,1 km.

Jak dojść / szlaki

Głównym grzbietem Świdowca, bezpośrednio przez wierzchołek, biegnie czerwono znakowany Zakarpacki Szlak Turystyczny. Przez Geryszaskę prowadzi więc większość klasycznych przejść Świdowca — z Jasini lub Czarnej Cisy do Kwasów albo w odwrotnym kierunku. W naszym katalogu przez szczyt lub kilkadziesiąt metrów od niego przechodzą m.in.:

• Wieś Czorna Tysa, przez górę Dohiaska, górę Wełykyj Koteł i górę Blyznycia do wsi Kwasy;
• Jasinia, przez górę Tataruka, górę Dohiaska, górę Stih i górę Blyznycia do wsi Kwasy;
• Wieś Kwasy, przez górę Blyznycia, górę Wełykyj Koteł i górę Dohiaska do przełęczy Jabłuneckiej;
• Góra Berlaska, przez górę Unhariaska i górę Trojaska do jeziora Dohiaska — trasa kończąca się nad jeziorem pod szczytem.

Najbliższe miejscowości z naszego katalogu, Czarna Cisa i Jasinia, leżą ok. 13 km w linii prostej, więc trzeba liczyć co najmniej cały dzień marszu, a przy przejściu Świdowca — nocleg w namiocie. Od południa, Płajem Hłaskułowym, na szczyt prowadzi szlak rowerowy „Steżkamy Opryszkiw” (Ścieżkami Opryszków), który na Geryszasce skręca na wschód. Wodę można nabrać ze źródeł na stokach; najbliższe w naszym katalogu to Źródło pod górą Dohiaska (13) (ok. 280 m od wierzchołka) i Źródło pod górą Dohiaska (19). Ich stan nie był sprawdzany, więc warto mieć zapas.

Widok ze szczytu

Geryszaska jest odkryta i bezleśna, a panorama z niej bardzo rozległa. Na północnym zachodzie widać Połoninę Borżawską (Stoj, Magura Żydowska, Kuk) i Czerwoną (Syhłański, Topas, Menczuł), na północy i północnym wschodzie większość Gorganów: Strymbę, Negrowiec, Popadię, Mołodą, Grofę, Ihrowiec, Sywulę, Bratkowską i Doboszankę. Na południowym wschodzie wznosi się Czarnohora z Howerlą, Petrosem, Brebeneskułem i Pop Iwanem, a na południu Góry Marmaroskie, przy dobrej widoczności nawet Góry Rodniańskie i Țibleș w Rumunii. Na pierwszym planie — sąsiednie szczyty Świdowca: Unhariaska, Trojaska, Tataruka, Worożeska, Tatulska, Żandarmy, Bliźnica i Dohiaska.

Przyroda i historia

Północne stoki odwadnia potok Apszyniec, wypływający z jeziora o tej samej nazwie między Geryszaską a Trojaską. Na południe od głównego grzbietu leżą dwie doliny rozdzielone Płajem Hłaskułowym: Serednia Rika na zachodzie i Kosiwka na wschodzie. Kosiwka bierze początek w jeziorze Heraszaśka (zwanym też Dohiaska lub Hereszawskie), które leży na dnie kotła polodowcowego na wysokości 1577 m. Ściany kotła pod Geryszaską i Dohiaską opadają urwiskami o wysokości ponad 150 m. Jezioro ma ok. 125 m długości i 110 m szerokości, jest płytkie (do 1,2 m) i zasilane głównie wodą z topniejącego śniegu; od 1984 r. jest chronione jako hydrologiczny pomnik przyrody o znaczeniu lokalnym.

W pobliżu wierzchołka znajduje się jedyne udokumentowane na Ukrainie stanowisko rzadkiej rośliny — przewiercienia jaskrowatego (Bupleurum ranunculoides). Mimo to sam szczyt nie jest objęty żadną formą ochrony: granica Karpackiego Rezerwatu Biosfery przebiega ok. 3 km dalej, a w latach 2010. naukowcy proponowali utworzenie tu rezerwatu krajobrazowego „Centralny Świdowiec”.

Nazwa nie jest ustalona: spotyka się formy Ґеришаска, Ґерешаска, Геришаска, Герешаска i Герашаська (ta ostatnia głównie dla jeziora). Jej pochodzenie jest niepewne; jedna z hipotez łączy ją z „Herasz” — miejscową zakarpacką formą imienia Herasym (Gerazym).

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Najlepszy czas na wyjście to okres od końca czerwca do początku października. Grzbiet Świdowca jest bezleśny, więc nie ma tu schronienia przed burzą, wiatrem i mgłą; latem burze często nadchodzą po południu, dlatego na grań lepiej wychodzić rano. We mgle łatwo pomylić Geryszaskę z Dohiaską i zejść z głównego grzbietu na południową odnogę — trzymaj się czerwonych znaków i mapy. Zimą stoki nad kotłem są zagrożone lawinami, a grzbiet nadaje się tylko dla doświadczonych, dobrze wyposażonych grup.

Szczyt leży poza rezerwatem, ale obszary chronione są tuż obok: nie rozbijaj namiotów i nie pal ognisk nad brzegami jezior, zabieraj śmieci ze sobą. W razie wypadku dzwoń pod 112 lub 101 (Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych); kontakty ratowników górskich znajdziesz w dziale ratownicy górscy.

Ciekawostki

• Geryszaska jest wyższa od sąsiedniej Dohiaski tylko o 1 m — 1762 m wobec 1761 m.
• Na szczycie zaczyna się Płaj Hłaskułowy — boczny grzbiet długości ok. 40 km.
• Jezioro Heraszaśka pod szczytem leży w kotle polodowcowym zamkniętym wałem morenowym.

Zdjęcia: Wikimapia user major_hawk (Вольдемар Медведченко), CC BY-SA 3.0; Zysko serhii, CC BY-SA 4.0; Nata Mostova, CC BY-SA 4.0; Borys Viktjuk, CC BY-SA 4.0; Тарас Лесів, CC BY-SA 4.0; Daniel Baránek, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.