Nerecznica samcza

Dryopteris filix-mas
Trujący
Nerecznica samcza
Zdjęcie: Johann Jaritz, CC BY-SA, Wikimedia Commons
Nerecznica samcza
Zdjęcie: Dominicus Johannes Bergsma., CC BY-SA, Wikimedia Commons
Nerecznica samcza
Zdjęcie: Dominicus Johannes Bergsma, CC BY-SA, Wikimedia Commons

Informacje mają charakter poglądowy i nie są poradą medyczną. Nie lecz się sam — skonsultuj się z lekarzem. Wiele karpackich roślin leczniczych jest pod ochroną i nie wolno ich zbierać.

Opis

Nerecznica samcza — jedna z największych i najpospolitszych paproci karpackich lasów. Liście długości 50–150 cm zebrane na szczycie grubego kłącza w regularny lejek. Blaszka liściowa dwukrotnie pierzasto podzielona, ogonek krótki, gęsto pokryty brązowymi łuskami.

Latem na spodzie liści pojawiają się dwa rzędy okrągłych brązowych kupków — sorusów. Każdy przykryty nerkowatym pokrywaczem, przypominającym mały tarczek; stąd nazwa rodu. W sorusach dojrzewają zarodniki, którymi paproć się rozmnaża.

Paprocie nie kwitną. Legendarny „kwit paproci”, którego szukają w noc kupalną, to tylko ładna fikcja: te rośliny nie mają ani kwiatów, ani nasion.

W Karpatach nerecznica rośnie w cienistych bukowych, mieszanych i świerkowych lasach, w jarach i na kamienistych stokach — od przedgórza do górnej granicy lasu. Obok często występuje bezszyjkowiec żeński: jego liście są delikatniejsze, trzykrotnie podzielone, „koronkowe”, a sorusy wydłużone, zgięte w kształcie przecinka.

Kłącze nerecznicy jest trujące. Kiedyś wytwarzano z niego środek przeciwko robakom, ale z powodu ciężkich zatruć — aż do utraty wzroku — z takiego leczenia zrezygnowano. Samodzielne wykopywanie i stosowanie kłącza jest zabronione.

Wykopywanie paproci do ogrodu w lesie również nie jest wskazane: w parkach narodowych i rezerwatach jest to zabronione.

Gdzie w Karpatach

przybliżony zasięgobserwacje:rzadziejczęściej8 391 rekordów w Karpatach

Turkusowy — w przybliżeniu, gdzie gatunek może występować według wysokości i siedliska; pomarańczowy — gdzie odnotowali go przyrodnicy (GBIF, CC0/CC BY).

Zasięg: piętro wysokościowe i lasy — nasz model (AWS Terrain Tiles; © OpenStreetMap)

Kraje
Ukraina · Słowacja · Czechy · Polska · Węgry · Rumunia
Pasma
prawie wszystkie pasma Karpat, w piętrze lasów
Piętra roślinności
Pogórze (do 600 m) · Lasy bukowe (600–1200 m)

Kiedy zobaczyć

stylutmarkwimajczelipsiewrzpaźlisgru
Kwitnienie

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Bezpieczeństwo

Kłącze trujące: preparaty z niego powodowały ciężkie zatrucia i uszkodzenia wzroku. Nie wykopuj i nie stosuj. W przypadku podejrzenia zatrucia zadzwoń pod 103 (lub 112).

Podobne gatunki — jak nie pomylić

Bezszyjkowiec żeńskiAthyrium filix-femina

Liście delikatniejsze, trzykrotnie podzielone, „koronkowe”; sorusy wydłużone, zgięte w kształcie przecinka, a nie okrągłe.

W tradycji ludowej

Kłącze kiedyś wykorzystywano jako surowiec farmaceutyczny; z powodu trującości takie zastosowanie zaprzestano.

Ochrona i zasady

Nie jest wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy.

Częste pytania

Czy paproć kwitnie?

Nie. Paprocie rozmnażają się zarodnikami i nie mają kwiatów. „Kwit paproci” to obraz z legend kupalnych.

Czy paproć męska jest trująca?

Trujące jest jej kłącze. Środki z niego kiedyś powodowały ciężkie zatrucia, dlatego nie można go stosować.

Komentarze

Doświadczenia podróżnych: relacje, porady, pytania.

Podziel się wrażeniamiZaloguj się, aby napisać komentarz, relację «Byłem tutaj» lub zadać pytanie. Nie ma anonimowych komentarzy — dzięki temu rozmowa jest uczciwa.
Zaloguj przez TelegramGoogleE-mail
Bez reklam, obelg i cudzych kontaktów. Pierwszy komentarz nowego autora sprawdzamy ręcznie.Jak przetwarzamy dane

Nikt jeszcze tu nie pisał. Bądź pierwszy — Twoje doświadczenie pomoże innym.

Podobne gatunki

Widłak jałowcowatyCzerwona księga UkrainyWidłak jałowcowatySpinulum annotinumWiecznie zielona roślina zarodnikowa, która rozprzestrzenia się jak mech w lasach świerkowych. Gatunek Czerwonej Księgi Ukrainy: zbieranie zabronione.
Szczawik zajęczyJadalny warunkowo (po obróbce)Szczawik zajęczyOxalis acetosellaDelikatna «koniczyna» cienistych lasów świerkowych i bukowych z kwaśnymi liśćmi i białymi kwiatami w różowych żyłkach.
Buk zwyczajnyBuk zwyczajnyFagus sylvaticaDrzewo o jasnoszarej gładkiej korze, które tworzy karpackie lasy pierwotne — światowe dziedzictwo UNESCO. Rośnie do wysokości około 1400 m.

Gdzie można spotkać

Szlaki

Wieś Howerla – góra BrebeneskułŁatwyJednodniowyZnakowanyWieś Howerla góra BrebeneskułProfil wysokości764–833 m10,5 kmpodejście 3 m≈ 2,5 godz. marszuWieś Łuhy – jezioro BrebeneskułŚredniJednodniowyZnakowanyWieś Łuhy jezioro BrebeneskułProfil wysokości653–1 793 m16,4 kmpodejście 1 155 m≈ 6 godz. marszuPołonina Turkulska – wieś HowerlaŁatwyJednodniowyZnakowanyPołonina Turkulska wieś HowerlaProfil wysokości672–1 541 m8,5 kmpodejście 17 m≈ 2 godz. marszuPołonina Hadżyna, przez górę Rebra i jezioro Brebeneskuł do połoniny TurkulskaŚredniJednodniowyPołonina Hadżyna do połoniny Turkulskaprzez górę Rebra, jezioro BrebeneskułProfil wysokości1 210–2 001 m14 kmpodejście 1 050 m≈ 5,5 godz. marszuWieś Łuhy, przez górę Pip Iwan Czarnohorski, górę Dzembronia, górę Brebeneskuł i jezioro Nesamowyte do wsi HowerlaTrudnyDwudniowyWieś Łuhy do wsi Howerlaprzez górę Pip Iwan Czarnohorski, górę Dzembronia +2Profil wysokości646–2 035 m38,9 kmpodejście 2 326 m≈ 13,5 godz. marszuBaza Zaroslak, przez jezioro Nesamowyte, górę Rebra i jezioro Brebeneskuł do wsi ŁuhyTrudnyJednodniowyZnakowanyBaza Zaroslak do wsi Łuhyprzez jezioro Nesamowyte, górę Rebra +1Profil wysokości673–1 967 m27,7 kmpodejście 741 m≈ 8 godz. marszu
Wieś Łuhy, przez górę Hutyn Tomnatyk, górę Rebra, jezioro Nesamowyte i górę Pożyżewska do bazy ZaroslakTrudnyJednodniowyWieś Łuhy do bazy Zaroslakprzez górę Hutyn Tomnatyk, górę Rebra +2Profil wysokości647–2 016 m22,4 kmpodejście 1 721 m≈ 8,5 godz. marszuWieś Łuhy, przez górę Hutyn Tomnatyk, jezioro Brebeneskuł, jezioro Nesamowyte i górę Howerla do wsi ŁuhyTrudnyDwudniowyWieś Łuhy do wsi Łuhyprzez górę Hutyn Tomnatyk, jezioro Brebeneskuł +2Profil wysokości647–2 061 m45,4 kmpodejście 3 268 mWieś Łuhy, przez górę Howerla do bazy ZaroslakTrudnyJednodniowyWieś Łuhy do bazy Zaroslakprzez górę HowerlaProfil wysokości672–2 061 m23,7 kmpodejście 1 417 m≈ 8,5 godz. marszu

Szczyty i połoniny

Góra KrzemieniecSzczytGóra KrzemieniecStużyciawysokość 1 221 m4 szlaki na szczytKrzemieniec (znany również jako Kreminets) to góra w ukraińskich Karpatach, jeden z najwyższych szczytów Bukivski...Góra KalnicaSzczytGóra KalnicaStużyciawysokość 1 004 mZnakowanej trasy na samą Kalnicę na naszej stronie jeszcze nie ma. Najbliżej podchodzi pętla Stużycia – Krzemieniec –...Połonina MaryszewskaPołonina1 290 mPołonina MaryszewskaBystrzecPołonina Maryszewska to niewielka połonina na północno-wschodnim grzbiecie bocznym Czarnohory, w grupie Maryszewskiej...Góra Dił (Kruszelnica)SzczytGóra Dił (Kruszelnica)Kruszelnicawysokość 899 m · pasmo Beskidy SkolskieLeży na północny wschód od grzbietu Paraszki, ok. 2,6 km od samej Paraszki (1268 m), i góruje nad wsią Kruszelnica ...Góra ParaszkaSzczytGóra ParaszkaSkolewysokość 1 268 m · pasmo Beskidy Skolskie17 szlaków na szczytParaszka (1268 m) to najwyższy szczyt pasma o tej samej nazwie w Beskidach Skolskich, 8 km na północny zachód od...Góra Tymków WierchSzczytGóra Tymków WierchKorostówwysokość 1 227 m · pasmo Beskidy Skolskie1 szlak na szczytTymków Wierch (także Tymkin Wierch) to szczyt o wysokości 1227 m w grzbiecie Paraszki w Beskidach Skolskich, w...
Góra Obrosły WierchSzczytGóra Obrosły WierchSkolewysokość 1 177 m · pasmo Beskidy Skolskie1 szlak na szczytObrosły Wierch to szczyt o wysokości 1177 m w południowo-wschodniej części grzbietu Paraszki w Beskidach Skolskich ...Góra ZełenaSzczytGóra ZełenaKorostówwysokość 1 217 m · pasmo Beskidy Skolskie1 szlak na szczytZełena to szczyt o wysokości 1217 m w grzbiecie Paraszki w Beskidach Skolskich, w obwodzie lwowskim.Połonina Pożyżewska (Pożyżewska)Połonina1 500 mPołonina Pożyżewska (Pożyżewska)Rejon nadwórniańskiGórska łąka Pozhyzhevska (lub Pozhezhevska) to prawdziwy rekordzista Karpat.

Wody i wodospady

Krushelnytskyi wodospadWodospadKrushelnytskyi wodospadKruszelnicaPrawdziwą ozdobą potężnych Karpat są liczne malownicze wodospady. Ludzie z całego świata przyjeżdżają, aby je...Wodospad HurkałoWodospadWodospad HurkałoKorczynNie sposób się z nią nie zgodzić, zwłaszcza gdy w górach zaczyna topnieć śnieg - w tym czasie każdy wodospad w...PrutRzekaPrutKrywopoleRzeka Prut łączy kilka krajów i ma ogromne znaczenie przyrodnicze, historyczne i kulturowe.Rzeka OpórRzekaRzeka OpórSkoleOpór to górska rzeka Beskidów Skolskich o długości 58 km. Bierze początek na wschodnim stoku góry Wielki Jawornik, na...Jezioro Żurawlińskie (Martwe Jezioro)JezioroJezioro Żurawlińskie (Martwe Jezioro)KamionkaW Narodowym Parku Przyrody Skole Beskydy znajduje się jedno tajemnicze miejsce - jezioro Zhuravlyne, zwane także...Rzeka CisaRzekaRzeka CisaRachówZaczyna się na północno-wschodnim skraju Rachowa, gdzie łączą się Czarna Cisa i Biała Cisa, i płynie przez Dilowe,...
Wodospad KamiankaWodospadWodospad KamiankaDębina"Wodospad Kamianka lub Wodospad Kamianka to najsłynniejszy wodospad znajdujący się na górskiej rzece o tej samej...LatorytsiaRzekaLatorytsiaRoztokaRzeka Latorytsia - Latorytsia i jej okolice są popularnym celem ekoturystyki.Zbiornik TruskawieckiJezioroZbiornik TruskawieckiTruskawiecZbiornik Truskawiecki, przez miejscowych nazywany jeziorem Sołonycia, leży na południowo-wschodnim skraju Truskawca,...

Pasma: Bieszczady. W innych krajach: 🇸🇰 Rudawy Słowackie, 🇸🇰 Góry Strażowskie, 🇸🇰 Wielka Fatra, 🇨🇿 Beskidy Morawsko-Śląskie, 🇸🇰 Mała Fatra, 🇸🇰 Niżne Tatry, 🇸🇰 Góry Wołowskie, 🇸🇰 Średniosłowackie Góry Wulkaniczne, 🇸🇰 Góry Szczawnickie, 🇸🇰 Tatry Zachodnie, 🇸🇰 Góry Kremnickie, 🇸🇰 Tatry Bielskie, 🇸🇰 Tatry Wysokie

Szlaki i szczyty, w pobliżu których przyrodnicy odnotowali gatunek (GBIF, iNaturalist), z uwzględnieniem wysokości i siedliska. Spotkanie nie jest gwarantowane.

Źródła

GBIF · iNaturalist · Wikidata · Dane o występowaniu: GBIF.org (rekordy CC0 i CC BY), iNaturalist; nazwy i identyfikatory: Wikidata (CC0). Tekst: Karpaty.rocks, sprawdzono 11.11.2026.