Biely kameň

Biely kameň (też Biela skala, pol. Biały Kamień) to częściowo skalisty szczyt o wysokości 1135 m w górach Ptacznik (Vtáčnik) na Słowacji. Wznosi się w północnej części pasma, w grupie Wysokiego Ptacznika, nad wsią Podhradie, ok. 6 km na południowy zachód od Handlovej, w kraju trenczyńskim (powiat Prievidza). Wierzchołek leży na gruntach Handlovej, Cigeľa i Podhradia; najbliższe miejscowości to Podhradie na zachodzie (ok. 4 km), Cigeľ na północnym zachodzie (ok. 5 km) i Nová Lehota – część Handlovej – na wschodzie. Licząc z południa na północ, jest to ostatni szczyt Ptacznika przekraczający 1100 m. Nazwa pochodzi od jasnoszarej barwy wietrzejących skał wielkiej, podszczytowej wychodni.

Biely kameň jest wyraźnym wypiętrzeniem głównego grzbietu, mniej więcej w połowie drogi między Jarabą skalą na południu a Veľkim Gričem na północy. Od północy masyw ogranicza szeroka przełęcz pod Veľkim Gričem (ok. 870 m), od południa – płytsze siodło pod Orlim Kamieniem (988 m). Sąsiednie szczyty to Tlstý diel (1016 m) na północy, Jančekova skala (843 m) i Brána (1036 m) na zachodzie, Orlí kameň (1126 m) na południu i Trasľavý vrch (798 m) na wschodzie. Stoki zachodnie należą do dorzecza Nitry, a na wschodnich biorą początek Handlovka (dopływ Nitry) i Lutilský potok w dorzeczu Hronu.

Jak dojść / szlaki

Głównym grzbietem Ptacznika biegnie czerwony szlak dalekobieżny – Ponitrianska magistrála. Przecina on wierzchowinę góry ok. 350 m na zachód od wierzchołka, a na sam szczyt, położony na skraju urwiska, prowadzi krótka ścieżka (ok. 5 min).

• Od północy – szlakiem czerwonym z Handlovej przez Veľký Grič.
• Od południa – granią od Vtáčnika przez Orlí kameň.
• Z Cigeľa – szlakiem niebieskim do czerwonego.

Źródła nie podają oficjalnych czasów przejścia, dlatego zaplanuj wycieczkę z mapą turystyczną Ptacznika.

Co widać ze szczytu

Grzbiet porasta las mieszany, ustępujący dopiero na wschodnim skraju, gdzie stoi masywna skała. Stąd roztacza się widok w kierunkach od północno-wschodniego po południowo-wschodni: na Kotlinę Handlowską u stóp Ptacznika, inne szczyty pasma, Góry Szczawnickie, Javorie, Poľanę, Góry Kremnickie i Wielką Fatrę. Z miejsc o niższej roślinności widać też Małą Fatrę, Góry Strażowskie i Považský Inovec.

Przyroda i historia

Zbocza masywu są strome i mocno rozczłonkowane, natomiast rozległa wierzchowina jest dość płaska i opada łagodnie ku północy, zachodowi i południu. Wymodelowana jest na czole dawnego prądu lawowego i ograniczona od wschodu pasem andezytowych ścian, baszt i ambon skalnych o długości blisko 1000 m i wysokości do 30–40 m. Rozpad andezytu trwa nadal, o czym świadczą spore gołoborza, piargi i stożki piargowe u stóp skał. Masyw porastają rozległe lasy bukowe z domieszką jaworu i świerka. Prawie całą wierzchowinę wraz z formacjami skalnymi obejmuje rezerwat przyrody Biely kameň, chroniący właśnie te rozpadające się potoki lawowe.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Wierzchołek leży na samym skraju urwiska: trzymaj się z dala od krawędzi, zwłaszcza z dziećmi, we mgle i na mokrej skale. W rezerwacie nie schodź ze ścieżek i nie wchodź na piargi pod ścianami – andezyt ciągle się osypuje. Trasa jest dostępna przez cały rok, ale zimą grzbiet jest zaśnieżony. Słowackie pogotowie górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Góra ma dwie nazwy: oficjalnie Biela skala, ale większość map podaje starszą nazwę Biely kameň.
• Skalna ściana Białego Kamienia to zastygły skraj dawnego potoku lawy.
• Woda z góry spływa do dwóch różnych dorzeczy – Nitry i Hronu.

Zdjęcia: Stanislav Doronenko, CC BY 2.5; Doronenko, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.