Zębalowa

Zębalowa (miejscowo Zębolowa) to rozległy szczyt o wysokości 854 m i masyw górski w północno-zachodniej części Beskidu Wyspowego, w powiecie myślenickim w województwie małopolskim. Masyw tworzy wyraźną „wyspę”, otoczoną niemal całkowicie dolinami trzech rzek: Krzczonówki, Raby i Smugawki; jedynie po stronie południowo-zachodniej opada do płaskowyżu Naprawy. Zębalowa wznosi się nad miejscowościami Krzeczów (ok. 2,8 km od wierzchołka), Tokarnia (3,1 km), Krzczonów (3,2 km), Lubień (4,6 km) i Łętownia.

Masyw w większości porasta las, jedynie podnóża zajmują pola i zabudowania. W jego skład wchodzą też m.in. Leśniakówka (702 m), Cymbałowa (823 m), Urbania Góra (674 m), Pawlikowa (596 m), Cyrla (666 m), Surgowa (562 m), Chobocia Góra (579 m) i Hola (666 m). Na północno-zachodnich stokach Urbaniej Góry znajduje się Kalwaria Tokarska.

Jak dojść / szlaki

• żółty — Lubień – Klimas – Zębalowa – Krzeczów: ok. 3:40 h (↓ 3:30 h). W OpenStreetMap to szlak PTTK „Lubień – Sidzina”;
• czarny — Tokarnia – Kalwaria Tokarska – Zębalowa: ok. 1:45 h w górę i 1:30 h w dół (w OpenStreetMap „Kotoń – Zębolowa”);
• czerwony — przez szczyt biegnie lokalny Główny Szlak Beskidu Wyspowego; na wierzchołku stoi jego tabliczka „Zębolowa, 859 m n.p.m.”.

Czasy według mapy Compass, cytowanej przez polską Wikipedię. OpenStreetMap nie zaznacza schronisk ani źródeł tuż przy szczycie, więc wodę i jedzenie trzeba mieć ze sobą.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek jest zalesiony i nie ma z niego szerokiej panoramy; źródła nie opisują konkretnych widoków. Za to samą Zębalową dobrze widać z sąsiednich gór — np. z Lubonia Małego i Lubonia Wielkiego, skąd widać ją obok Lubogoszczy.

Przyroda i historia

Miejscowa ludność nazywa górę na kilka sposobów. Mieszkańcy Łętowni mówią Zębolowa — od roli, na której gruntach leży główny wierzchołek; w Tokarni to Golec — od wylesionych niegdyś stoków; a w Krzczonowie, Lubniu, Krzeczowie i Tenczynie — Klimas, prawdopodobnie od częstego w Lubniu nazwiska. Nazwę zniekształcili kartografowie austriaccy, nazywając główny wierzchołek Zembalową, a jeden z krótkich grzbietów Cymbałową; nazwę Klimas przenieśli na zakończenie głównego grzbietu, a Golec na grzbiet północno-zachodni. Władysław Krygowski w popularnym przewodniku przypuszczał, że nazwa jest przekręceniem „Sobalowej”, od nazwiska.

Różnią się też wysokości: dawne mapy podawały 860 lub 858 m, Krygowski 859 m, mapa Compassu 858 m, a Geoportal 854,2 m. W okresie międzywojennym Lubień był popularnym ośrodkiem wypoczynkowym, a turyści znajdowali na kamieniach Zębalowej tajemnicze znaki, uważane za ślady dawnych poszukiwaczy skarbów. Badania Stanisława Leszczyckiego w latach 30. wykazały, że to jedynie znaki graniczne właścicieli gruntów: znalazł 17 takich kamieni z wykutymi krzyżami, gwiazdkami, inicjałami i datami.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Szlaki na Zębalową to łatwe ścieżki leśne i drogi polne bez odcinków skalnych, dostępne przez cały rok. W lasach rozległego masywu łatwo stracić orientację, więc pilnuj znaków, a zimą uwzględnij śnieg i krótki dzień. Szczyt nie leży w parku narodowym; obowiązują ogólne zasady przebywania w lesie i zakaz śmiecenia. Ratownictwo górskie w Beskidach zapewnia GOPR: tel. 985 lub +48 601 100 300, numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Jedna góra ma co najmniej trzy nazwy miejscowe: Zębolowa, Golec i Klimas.
• „Tajemnicze znaki” na kamieniach okazały się znakami granicznymi — naliczono ich 17.
• Tabliczka na szczycie podaje 859 m, a Geoportal 854,2 m.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Żółwiki, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.