Wielka Racza

Wielka Racza (dawniej także Rajcza; słow. Veľká Rača) to szczyt o wysokości 1236 m na granicy polsko-słowackiej, najwyższy w Grupie Wielkiej Raczy w Beskidzie Żywiecko-Kisuckim i najwyższa góra słowackich Beskidów Kisuckich. Grzbietem biegną granica państwowa i Wielki Europejski Dział Wodny między zlewiskami Morza Czarnego i Bałtyku. Na Wielkiej Raczy grzbiet główny zmienia kierunek, a na zachód (na Słowację) odchodzi od niej długi grzbiet boczny; między trzema grzbietami spływają potoki Racza, Klubinský i Oszczadnica. Polskie stoki należą do Rycerki Górnej (gmina Rajcza, powiat żywiecki), słowackie – do Klubiny i Oszczadnicy w powiecie Czadca, ok. 12 km na wschód od Czadcy.

Góra jest całkowicie zalesiona, ale na wierzchołku leży trawiasta hala. Jest ona pochodzenia naturalnego, choć naturalna górna granica lasu przebiega w tej części Beskidów ok. 150 m wyżej; naturalna jest także otaczająca ją karłowata buczyna.

Jak dojść / szlaki

Według polskiej Wikipedii orientacyjne czasy podejścia od polskiej strony to:

• szlakiem żółtym z Rycerki Górnej Kolonii – ok. 2 h (w dół 1 h 15 min);
• ze Zwardonia przez Magurę – ok. 4 h 45 min;
• z Przełęczy Przegibek – ok. 3 h.

Od Słowacji najłatwiej wejść z Oszczadnicy i jej ośrodka rekreacyjnego Dedovka: podejście jest łatwe i trwa ok. 2 godzin (z Oszczadnicy obok chat na Raczy – ok. 2 h 45 min). Na szczyt prowadzą też zielone słowackie szlaki KST oraz trasy ze Starej Bystrzycy przez przełęcz pod Orłem i ze Zborova nad Bystricą. Tuż pod wierzchołkiem, po polskiej stronie, stoi schronisko PTTK na Wielkiej Raczy.

Co widać ze szczytu

Z hali szczytowej roztacza się szeroka panorama z charakterystyczną grupą Małej Fatry. Obserwację ułatwia platforma widokowa, zbudowana w 1997 r. wspólnie przez Polaków i Słowaków. Dobrze widać Małą Fatrę Krywańską, Beskid Morawsko-Śląski i Beskid Śląski, a przy dobrych warunkach także Beskidy Orawskie, Magurę Orawską i Tatry.

Przyroda i historia

Z rzadkich w Polsce roślin rosną tu dzwonek piłkowany, tojad morawski i tocja karpacka. Na słowackich stokach w 1976 r. utworzono narodowy rezerwat przyrody Veľká Rača o powierzchni 313 ha, chroniący fragmenty naturalnego boru jodłowo-świerkowego, piaskowcowe wychodnie i pseudokrasowe „skalne dziury” (Malá i Veľká skalná diera). Z rzadkich gatunków występują tu m.in. gołek białawy, goryczka trojeściowa, lilia złotogłów, a ze zwierząt cietrzew i ryś.

Wzmianka o Wielkiej Raczy pojawia się już w dokumencie z 1417 r. W połowie XVI w. wypasali tu stada Wołosi, a wkrótce pasterze z dóbr Budatyna i Strečna toczyli krwawe walki o pastwiska. W XVII–XIX w. w lasach kryli się zbójnicy. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w schronisku posterunek żandarmerii, a mimo to w lasach Raczy przez cztery lata ukrywał się dezerter Karol Peterman. Po wojnie, aż do końca lat 50., graniczny szczyt był dla turystów praktycznie niedostępny. Od 1 lipca 1999 r. do 21 grudnia 2007 r. działało tu turystyczne przejście graniczne.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Szczyt jest dostępny przez cały rok. Zimą pod górą po słowackiej stronie działa ośrodek narciarski, więc na skrzyżowaniach szlaków z trasami zjazdowymi trzeba uważać. W rezerwacie na słowackich stokach nie schodź ze znakowanych ścieżek. Na odkrytej hali wieje silny wiatr, a we mgle łatwo zgubić drogę na zalesionych grzbietach. Po polskiej stronie pomocy udziela Grupa Beskidzka GOPR: 985 lub +48 601 100 300, po słowackiej – Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300). Numer alarmowy: 112.

Ciekawostki

• Według podania Komorowscy, właściciele państwa żywieckiego, po zakończeniu sporu granicznego z węgierskimi sąsiadami z Kisuc raczyli się wspólnie winem na granicznym szczycie – stąd miałaby pochodzić nazwa.
• Inna hipoteza wywodzi nazwę od staropolskiego „racz” – rycerz, jak w nazwach Rycerki Górnej i Rycerki Dolnej.
• Słowacka Wikipedia podaje wysokość 1236,1 m.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0; Michal Jakubský, CC BY 3.0; Michal Jakubský, CC BY 3.0; Michal Jakubský, CC BY 3.0; Hornokysučan, CC BY-SA 4.0; Pudelek, CC BY-SA 3.0; Adrian Tync, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.