Vysoká (Małe Karpaty)

Vysoká to drugi co do wysokości szczyt Małych Karpat po Zárubach. Słowackie dane geodezyjne podają 754,3 m, niektóre inne źródła – 759 m. Góra wznosi się nad wsią Kuchyňa, ok. 13 km na wschód od Malacek, w powiecie Malacky w kraju bratysławskim. Najbliższe miejscowości to Kuchyňa na zachodzie oraz Rohožník i Sološnica na północy.

Vysoká leży w środkowej części pasma, w geomorfologicznej podjednostce Pezinské Karpaty, w ich części zwanej Biele hory. Jak wiele innych dominant Małych Karpat jest wąskim grzbietem z wapieni i dolomitów, ciągnącym się z południowego zachodu na północny wschód. Grzbiet Vysokiej jest jednak wysunięty ok. 1,5 km na zachód od głównego grzbietu pasma, biegnącego przez Panské uhliská. Wyraźny dwuwierzchołkowy grzbiet ma ściany skalne i piargi. Pod względem pochodzenia góra jest klasycznym ostańcem: płynące wody rozmyły dawny płaskowyż, a z kredowych wapieni pozostał ten skalisty masyw.

Sąsiednie wzniesienia to Zámok (559 m) i Veľký Peterklín (587 m) na północy, Horný vrch (643 m) i Taricové skaly (620 m) na wschodzie, Skalnatá (704 m), Čertov kopec (752 m) i Javorina (703 m) na południu oraz Prístodolok (591 m) na zachodzie. Południowo-wschodnią i zachodnią część grzbietu odwadnia potok Vývrat, północną – Rohožnícky potok; oba płyną do Rudavy w dorzeczu Morawy.

Jak dojść / szlaki

Vysoká należy do najczęściej odwiedzanych szczytów pasma. Przez wierzchołek prowadzi niebieski szlak łączący Kuchyňę z ośrodkiem rekreacyjnym Zochova chata.

• Z Kuchyni – szlakiem niebieskim od zachodu. Razem z Zochovą chatą to zwykły punkt wyjścia na jednodniową wycieczkę.
• Od Zochovej chaty / z Modry-Harmónii – szlakiem niebieskim od południowego wschodu przez Piesok.
• Czerwoną Magistralą Štefánika (na trasie Szlaku Bohaterów SNP) do rozdroża Panské uhliská na wschód od szczytu: od północy z Sološnicy (rozdroże Sološnická dolina) lub od południa z Pezinskiej Baby przez Skalnatą.

Znakowane trasy rowerowe nie prowadzą na sam szczyt: Magistralą Rowerową Štefánika można dojechać ok. 1 km i 150 m przewyższenia poniżej wierzchołka, a dalej iść pieszo szlakiem niebieskim. Źródła nie podają oficjalnych czasów przejścia. Ok. 600 m od szczytu stoi wiata Čermáčka, a ok. 650 m – źródło Maruškin prameň.

Co widać ze szczytu

Las na grzbiecie szczytowym jest nieciągły, dzięki czemu widać okoliczne szczyty Małych Karpat, Nizinę Borską i część Niziny Naddunajskiej. Przy dobrych warunkach widoczna jest część Białych Karpat, Považský Inovec i Tribeč, nierzadko także wierzchołki Vtáčnika i przedgórze Alp. Przy bardzo dobrej widoczności na zachodzie można dostrzec masyw Schneebergu w Północnych Alpach Wapiennych. Na szczycie stoi krzyż i drogowskaz turystyczny.

Przyroda i historia

Cały masyw chroni rezerwat przyrody „Vysoká”, utworzony w 1988 roku na powierzchni 80,5 ha w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu Małe Karpaty; obowiązuje w nim najwyższy, piąty stopień ochrony. Rezerwat chroni naturalne zbiorowiska leśne i naskalne w południowej części Bielych hor: lasy dębowo-bukowe i bukowe, na obrzeżach buczyny lipowe i jaworzyny lipowe, a na wierzchołkach wapieniolubne bezleśne zbiorowiska skał i szczelin skalnych. Na stokach zachowały się lasy prawie nietknięte przez człowieka, z bukiem, wiązem, lipą i jaworem.

Podczas wejścia mija się strome urwiska, potoki, polany i ściany skalne, a w okolicy jest kilka niewielkich jaskiń i źródeł. Lasy są bogate w zwierzęta, wśród których wyróżniają się muflony. Dawniej pod górą wydobywano wapień i wożono go do pobliskiej fabryki.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Vysoká to góra na jednodniowe wycieczki piesze, ale grzbiet szczytowy jest skalisty, ze stromymi urwiskami, więc trzeba tam uważać, zwłaszcza po deszczu lub zimą, gdy skała jest śliska. W rezerwacie z piątym stopniem ochrony chodź tylko znakowanymi szlakami, nie zrywaj roślin i nie płosz zwierząt. W słowackich górach pomaga Horská záchranná služba (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Vysoká jest klasycznym ostańcem – pozostałością dawnego płaskowyżu rozmytego przez wodę.
• W pobliżu są inne popularne miejsca – wieża widokowa na Veľkiej homoli, zamek Červený Kameň i Ścieżka Štúra.
• W pogodny dzień ze szczytu widać nawet Alpy Austriackie.

Zdjęcia: Michal Drábek, CC BY-SA 4.0; Stanislav Doronenko, CC BY 3.0; Doronenko, CC BY 3.0; Stanislav Doronenko, CC BY 3.0; Lure, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.