Kosów

Kosów to miasto w Ukrainie, centrum rejonowe powiatu kosowskiego w obwodzie iwanofrankowskim, centrum administracyjne kosowskiej rady rejonowej oraz centrum administracyjne i handlowe Huculszczyzny Galicyjskiej. Znajduje się u podnóża Karpat Ukraińskich (Pokucko-Bukowińskich), w dolinie rzeki Rybnicy, dopływu Prutu. Wysokość nad poziomem morza wynosi 300-450 m. Odległość do: Iwano-Frankowsk - 92 km, Kołomyja - 35 km, Werchowyna - 33 km, Czerniowce - 78 km, Jaremcze - 76 km. Połączenie autostradowe: Iwano-Frankowsk - Kołomyja - Kosów, Jaremcze - Kołomyja - Kosów, Czerniowce - Śniatyń - Kosów, Kamieniec Podolski - Kosów. Najbliższe stacje kolejowe to oddalonao 12 km stacja Vyzhnytsia i oddalona o37 km stacja Kolomyia. Najbliższe lotnisko znajduje się w Iwano-Frankowsku - 93 km. Szczyty w pobliżu Kosowa: Góra Zinyakov Verkh - 710 m, Góra Kamenisty - 632 m, Góra Ostry - 584 m, Góra Holitsa - 691 m, Góra Mikhalkiv - 812 m, Góra Baranovka - 561 m, Góra Khomynskyi - 816 m.

Zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2001 r. nr 878 "O zatwierdzeniu listy historycznych miejscowości Ukrainy", Kosów otrzymał status miasta historycznego. We wrześniu 2004 r. miasto Kosów otrzymało nowy status - miasta uzdrowiskowego Kosów. Kosów jest największym ośrodkiem sztuki użytkowej w Karpatach. Według jednej z legend nazwa pochodzi od słowa "kos" (huculska nazwa kosa), który był bardzo liczny w lasach otaczających Kosów. Według innej legendy książę Danyło Halicki wysłał swojego bojara Kosycha w góry z rozkazem wzmocnienia granic Galicji. Kosych osiedlił się w dzikim górzystym regionie, a osada została nazwana jego imieniem.

Najwcześniejsza historyczna wzmianka o Kosowie pochodzi z 1424 r.: wielki książę litewski Świdrygiełło nadał wieś swojemu "wiernemu słudze" Maksymowi Dragosynowyczowi. Osada stała się miastem w drugiej połowie XVI wieku w czasach polsko-litewskich ze względu na cenne złoża soli. W tym czasie ćwierć mili od wsi Kosów (obecnie Stary Kosów) znajdowała się łaźnia solna, w której gotowano sól z wydobytych surowców. Zarówno wieś, jak i łaźnia były własnością królewską (państwową), a zatem administracyjnie należały do starostwa śniatyńskiego i podlegały staroście, przedstawicielowi króla. Starostowie śniatyńscy, korzystając z przysługującego im prawa, dzierżawili łaźnię kosowską i otrzymywali z niej dochody, a około 1560 r. ówczesny starosta Gienczyński założył przy niej miasto Ryków. Po jego śmierci poddani i słudzy Jurija Jazłowieckiego, który otrzymał wieś Kosów w dzierżawę, uzbroili się i zniszczyli Ryków, a Jazłowiecki przejął łaźnię solną.

Po pewnym czasie miastu przywrócono współczesną nazwę: w rejestrze podatkowym z 1579 r. obok nazwy "Koszów, villa" (Kosów, wieś) zapisano "Koszów, oppidum" (Kosów, miasto). W tym samym dokumencie Koszów pojawia się jako miasto prywatne Michała, syna Jerzego (Jurija) Jazłowieckiego. Po przejściu w ręce szlachty, Kosów oddzielił się od starostwa śniatyńskiego i utworzył odrębny wójtostwo kosowskie z czterema wsiami w posiadaniu Michała Jazłowieckiego. Do upadku Królestwa Polskiego Kosów pozostawał własnością prywatną i był dziedziczony z rąk do rąk. Miasto było dwukrotnie palone i niszczone: jesienią 1621 r. przez Turków, Tatarów i Wołochów (poddanych Imperium Osmańskiego), a w lutym 1624 r. przez Tatarów budziackich.

Wydobycie i produkcja soli wymagały zatrudnienia wielu robotników i rzemieślników. Korzystny klimat przyciągał osadników na te tereny, dobrze rozwijało się ogrodnictwo. Aby zwiększyć swoje zyski, właściciele Kosowa zachęcali Żydów do osiedlania się tam różnymi przywilejami, a oni z powodzeniem zajmowali się handlem, dzierżawą majątków i zakładów przemysłowych (warzelnie soli, młyny, karczmy itp.), pobieraniem podatków itp. Część centralna (centrum miasta) była zdominowana przez ludność żydowską, podczas gdy obrzeża, które pierwotnie były oddzielnymi wioskami (Monastyrske i Moskalivka), były zamieszkane głównie przez Ukraińców. W Kosowie i okolicach mieszkało około 50 procent Ukraińców, 35 procent Żydów i 15 procent Polaków. Wielu z nich szybko się bogaciło. To przyciągnęło uwagę opryszków. Często atakowali miasto, w szczególności pod przywództwem Wasyla Łungi (1698), Pintiego i Piskliwego (1704) oraz Bayuraka (1750). Około 1740 r. Ołeksa Dowbusz zbliżył się do dworu szlacheckiego w Kosowie i z jakiegoś powodu "wysłał broń na dwór", ale nie zaatakował. Po egzekucji Dowbusza, według legendy, polskie władze umieściły jedną z części jego ciała na Wzgórzu Miejskim, aby zastraszyć opryszków. W 1759 r., w związku z nasileniem ruchu opryszków, zorganizowano główny obóz armii karnej przeciwko opryszkom, dowodzony przez Tadeusza Diduszyckiego, ówczesnego właściciela Kosowa i chorążego galicyjskiego.

W czasach austriackich życie stało się bardziej uporządkowane. Na mocy patentów z lat 1773, 1778 i 1786, mających na celu pozyskanie soli, dobra solne kosowskie, czyli miasto wraz z okolicznymi wsiami, przeszły z rąk prywatnych w ręce państwa. Administracyjnie przez kilka lat należał do obwodu czerwieńskiego ("okólnego"), następnie do obwodu stanisławowskiego, a w końcu do obwodu kołomyjskiego. Wraz z wprowadzeniem nowego systemu rządów w 1867 r. Kosów otrzymał status miasta powiatowego, co przeniosło całą władzę administracyjną i polityczną na administrację powiatową - starostę, kierowaną przez starostę i bezpośrednio podporządkowaną guberni galicyjskiej we Lwowie. Oprócz produkcji soli rozwijało się rzemiosło artystyczne, takie jak snycerstwo, hafciarstwo, tkactwo dywanów i ceramika. W 1850 r. założono towarzystwo tkackie, a Kosów stał się centrum tkactwa. W 1882 r. towarzystwo tkackie założyło szkołę tkacką. Pod koniec XIX wieku zaczął się rozwijać bardzo obiecujący przemysł kurortowy.

Kosów słynie z wzorzystych tkanin - artystycznych ręcznie tkanych produktów wykorzystywanych do dekoracji wnętrz i odzieży. W drugiej połowie XX wieku wzorzyste wrzeciona z poprzecznymi paskami, narzuty, polichromowane pasy z bogatymi wzorami itp. były powszechnym rodzajem tkanin artystycznych. Kosowskie tkaniny wzorzyste były szeroko rozwijane od lat 40-tych XX wieku. W tym okresie w Kosowie i okolicznych wioskach powstało wiele zakładów tkackich, które później zostały skonsolidowane i przekształcone w fabryki. Obecnie największa liczba artystycznych wyrobów włókienniczych jest produkowana w Kosowie przez Huculszczyznę i Kompleks Artystyczno-Produkcyjny. Tkaniny artystyczne (dywany, wrzeciona, narzuty, pokrowce na krzesła, ręczniki, obrusy, tkaniny do szycia, tkaniny odzieżowe itp.) są wytwarzane głównie z przędzy wełnianej. Technika wytwarzania wzorzystych tkanin w Kosowie to głównie tkanie czółenkowe, ale powszechne jest również tkanie dywanów, a także tkanie ręczne i tkanie desek. Najbardziej charakterystyczne dla kosowskich tkanin są poprzeczne paski wykonane w jasnych, złoto-żółtych kolorach, uzupełnione niebieskim, zielonym, fioletowym i białym.

W ramach ukraińskiego odrodzenia narodowego, które miało miejsce w całej Galicji, Ukraińska Partia Radykalna miała znaczący wpływ w Kosowie na przełomie XIX i XX wieku. Jednym z jej założycieli, obok Iwana Franki i innych postaci, był Mychajło Pawłyk z Kosowa. Istniały stowarzyszenia Sicz, Volia, Wspólnota Kobiet i Prosvita. 19 lipca 1914 r. wzniesiono pomnik Tarasa Szewczenki. W czerwcu 1914 r. powstał pierwszy oddział Strzelców Siczowych. Na początku I wojny światowej administracja rejonowa USS rekrutowała ochotników do walki po stronie Austrii. Od jesieni 1914 r. do wczesnego lata 1915 r. i od lata 1916 r. do lata 1917 r. Kosów został dwukrotnie zdobyty przez armię rosyjską, która podczas odwrotu dopuściła się straszliwych pogromów i grabieży. Po upadku Austro-Węgier (listopad 1918 r.) utworzono Zachodnioukraińską Republikę Ludową, która przetrwała do maja 1919 roku. Od 26 maja do końca sierpnia miasto zostało zajęte przez wojska rumuńskie. Następnie, wraz z wieloma innymi ziemiami Zachodniej Ukrainy, stało się częścią Polski, a powiat kosowski został włączony do województwa stanisławowskiego.

Pod rządami polskimi nadal rozwijało się rzemiosło artystyczne, w szczególności tkalnie dywanów Huculske Art, Hrankowski, Medvedchuk i Gilman oraz dziewiarnie Schnieberg i Rund. Szczególnie wzrósł napływ letników i wczasowiczów, których rocznie przybywało ok. 3 tys. osób, a także rozrosła się sieć pensjonatów. Rozkwit przemysłu solnego spowolnił, a w 1938 r. warzelnie soli zostały ostatecznie zamknięte.

1 kwietnia 1929 r. miasto Kosów zostało znacznie powiększone przez Radę Ministrów poprzez przyłączenie części wsi Stary Kosów i Werbowiec, a 26 marca 1934 r. terytorium miasta zostało powiększone o wieś Moskalówka.

22 września 1939 r. w Kosowie ustanowiono władzę radziecką. Pod hasłem pomocy uciskanym "braciom Ukraińcom" znacjonalizowano pensjonaty, fabryki dywanów, młyny, sklepy i inne przedsiębiorstwa kontrolowane głównie przez Polaków i Żydów. Otwarto szkołę średnią z ukraińskim językiem nauczania. Na bazie fabryki tkackiej utworzono wielodyscyplinarną szkołę przemysłową sztuki huculskiej. W tym samym czasie władze sowieckie zlikwidowały ukraińskie partie polityczne, organizacje i spółdzielnie, a w nocy 19 grudnia 1940 r. aresztowano i zabito 18 mężczyzn w poszukiwaniu wyimaginowanych "wrogów ludu".

Na początku wojny niemiecko-sowieckiej, 1 lipca, Kosów został tymczasowo zajęty przez wojska węgierskie sprzymierzone z Niemcami, które splądrowały sklepy, pensjonaty i domy, zabierając naczynia, pościel, stoły, krzesła, obrazy, okna i drzwi, i przewożąc je na Węgry, ale nie przeszkodziły w utworzeniu ukraińskiej administracji. Niemcy, którzy przejęli władzę od Węgrów w sierpniu, rozpoczęli serię akcji terrorystycznych: w pierwszych dniach natychmiast aresztowali i rozstrzelali członków OUN, którzy wyszli z ukrycia pod rządami Węgrów. W dniach 16-17 października 1941 r., wczesnym rankiem, Niemcy nagle otoczyli dzielnice żydowskie, wypędzili wszystkich na ulice i eskortowali w kolumnach do więzienia, a stamtąd prowadzili ich ulicą Pistyńską na górę, a następnie zabierali do dużych dołów wykopanych na Wzgórzu Miejskim. Zmuszano je do rozebrania się, a następnie przyprowadzano na skraj dołu i zabijano strzałem w głowę. Nie było litości dla kobiet, osób starszych czy niemowląt. Pozostałych zabrano do getta (Kołomyja), a następnie rozstrzelano w lesie Szeparowskim. Setki ludzi wywieziono na roboty do Niemiec; stworzono sztuczny głód.

W celu ochrony ludności przed samowolą władz niemieckich, w czerwcu 1943 r. kierownictwo OUN zorganizowało w lasach karpackich Ukraińską Samoobronę Ludową (UNS), która 27 stycznia 1944 r. została włączona do UPA.

31 marca 1944 r. Kosów został zdobyty przez Armię Czerwoną, a górzyste tereny poza miastem zostały zajęte przez Węgrów. Miasto pozostało na linii frontu do lata, w wyniku czego doznało znacznych zniszczeń. Po niepowodzeniu długotrwałej walki wyzwoleńczej UPA i SB (tajnej policji OUN), rząd bolszewicki po raz drugi doszedł do władzy, rozprawiając się z ujarzmioną ludnością, organizując egzekucje i deportacje "niewiarygodnych elementów". W okresie powojennym spowolnił rozwój turystyki wypoczynkowej, dając pierwszeństwo ludowemu rzemiosłu artystycznemu, takiemu jak huculska sztuka rzeźbiarska oraz fabryki dywanów Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, na bazie których w 1968 r. zaczęły działać huculskie stowarzyszenia produkcyjne i artystyczne oraz warsztaty artystyczne i produkcyjne Związku Artystów.

W 1969 roku w Kosowie powstał jeden z pierwszych zespołów rockowych w Ukrainie - Hutsuly. Po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości wysiłki Kosowa miały na celu ożywienie kultury, życia duchowego i gospodarki. W tym kierunku działają różne organizacje publiczne, partie polityczne, wspólnoty kościelne i władze miasta, które uzyskały specjalną kartę dla miejscowości wypoczynkowej.

Kosów ma ogromny potencjał, by stać się kulturalnym centrum Huculszczyzny. Istnieją ku temu wszelkie przesłanki: artyści, którzy przekazują swoje umiejętności z pokolenia na pokolenie, uznane szkoły artystyczne, poezja mieszkańców Kosowa i jego położenie w sercu Huculszczyzny. Kraina legend i opowieści, miejsca chwały opryszków i malownicza przyroda wyznaczają strategię rozwoju turystyki w obwodzie kosowskim. W 2004 r. Kosów znalazł się w pierwszej ósemce miast w Ukrainie pod względem liczby terenów zielonych na mieszkańca (65,2 m² na mieszkańca, podczas gdy międzynarodowa norma wynosi co najmniej 20 m²).

W Dniu Miasta odbywa się festiwal Ludynie (7 lipca), festiwal autentycznych i nowoczesnych strojów z elementami folkloru.

Narodowy Park Przyrody Huculszczyzna został utworzony 14 maja 2002 roku. Długość parku z północnego zachodu na południowy wschód wynosi około 29 km, a z północnego wschodu na południowy zachód - 20 km. Szlaki turystyczne: 6 najbliższych górskich szlaków turystycznych: 1. Góra Miejska 2. Mikhalkova 3. Golitsa Ridge 4. Sopka (Zinyakov Verkh, Stizhky) 5. Kamienny Grzbiet 6. Ostry Grzbiet.

Wyciąg linowy na górze Mikhalkova (812 m n.p.m., najwyższy w Kosowie) powstał w 1975 roku. Długość wyciągu wynosi 900 m, a trasy zjazdowej 1200 m. Różnica wysokości wynosi 250 m. Liczba tras wynosi 5. Trasa zjazdowa ma 1200 m długości. Slalom gigant - 1000 m. Slalom specjalny - 500 m.

Muzea i atrakcje

• Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny w Kosowie;
• Muzeum Sztuki Ludowej z kolekcji Mychajło Strutyńskiego;
• Muzeum Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej;
• Muzeum Ruchu Wyzwoleńczego Regionu Karpackiego;
• Prywatne muzeum-dom sztuki huculskiej rodziny Korneliuków;
• Prywatne muzeum rodziny Strynadiuków "KOKA";
• Muzeum Sztuki Sakralnej Tarasa Strynadiuka;
• Rodzinne muzeum ceramiki Wasyla Strypko;
• Muzeum domowe Hennadija Maliawskiego;
• Muzeum Dom Iwana Pawłyka;
• Domowe Muzeum Biżuterii Kobiecej;
• Warsztat twórczy Iwanny Kozak-Dileti;
• Bazar Kosowski (czynny dwa razy w tygodniu w czwartki i soboty od 6.00 do 10.00) - największy jarmark huculskiej sztuki ludowej na Podkarpaciu;
• Góra Miejska (Zamkowa) (450 m n.p.m.) - panoramiczny widok na Kosów i okolice, Karpaty Pokucko-Bukowińskie.