Stráž

Stráž (także Veľká Stráž) to zalesione wzniesienie o wysokości 740 m pochodzenia wulkanicznego w Międzygórzu Spisko-Szaryskim we wschodniej Słowacji. Wznosi się nad wsią Fintice, ok. 5 km na północ od Preszowa, między Finticami a miastem Veľký Šariš, a jego wieżę widać z większej części miasta. Góra leży w kraju preszowskim, w powiecie Preszów, w katastrze Fintic. Najbliższe miejscowości to Fintice na południowym wschodzie (ok. 3 km), dzielnica Preszowa Kanaš na południowym zachodzie i wieś Záhradné na północnym wschodzie; nieco dalej Gregorovce i Veľký Šariš. Wybitność szczytu wynosi ok. 340 m, więc nad równiną Szarysza góra wznosi się wyraźnym stożkiem.

Stráž leży w środkowej części grzbietu Stráže, biegnącego od Lysej Stráže (697 m) do Okrúhliaka (391 m). Na wschodzie leżą Bukovina, Dubina, Haľagoš i Kapušiansky hradný vrch (582 m), na północy Lysá Stráž, Hradová hora (871 m) i odległy Czerchów (1050 m), na zachodzie Šarišská hora i Šarišský vrch (570 m).

Jak dojść / szlaki

Na szczyt prowadzi szlak niebieski (KST 2853) ze wsi Fintice, do której łatwo dojechać z Preszowa. Ścieżka wspina się zalesionym stokiem prosto pod wieżę. Innych znakowanych szlaków na górę nie ma, więc zwykle schodzi się tą samą drogą.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek porasta zwarty las i z samego szczytu nie ma widoku. Z miejsc o niskiej roślinności na stokach widać okoliczne szczyty Międzygórza Spisko-Szaryskiego, Czerchów, Góry Lewockie, Bachureň, Branisko, Čierną horę, Góry Wołowskie, Góry Slańskie i Pogórze Ondawskie. Za to samą górę z wieżą widać z daleka – z zamku Szarysz, z preszowskiej Kalwarii czy z pól wokół Vyšnej Šebastovej.

Przyroda i historia

Stráž zbudowana jest z neogeńskich skał wulkanicznych – to rzadkość w fliszowym Szaryszu, gdzie przeważają piaskowce i łupki. Stoki porasta las liściasty, który jesienią mieni się barwami. Stoki wschodnie i południowo-wschodnie odwadnia Fintický potok do rzeki Sekčov, zachodnie – Kanašský potok do Dzikova i Torysy.

Na szczycie stoi żelbetowa wieża ze stalową nadbudową, na której zamontowano nadajniki radiowe, telefonii komórkowej i internetu dla Preszowa i okolic. Szczyt służy też jako punkt retransmisyjny, więc wieża jest najbardziej widocznym znakiem góry.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Podejście jest krótkie i możliwe przez cały rok; zimą leśna ścieżka bywa śliska. Teren nadajnika jest ogrodzony – nie wchodź za ogrodzenie. Na szczycie nie ma wody. Na Słowacji działa pogotowie górskie HZS: 18 300 (+421 18 300); ogólny numer alarmowy to 112.

Ciekawostki

• Stráž jest górą wulkaniczną, choć wokół dominują wzgórza fliszowe.
• Wieża na szczycie zapewnia zasięg radia i telefonii dla Preszowa.
• Polskie źródła zaliczają górę do Gór Czerchowskich, słowackie – do Międzygórza Spisko-Szaryskiego.

Zdjęcia: Jozef Kotulič, CC BY 4.0; Jozef Kotulič, CC BY 4.0; Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0; Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.