Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO
Cerkiew, którą dwa razy przenoszono
Stara drewniana cerkiew Wprowadzenia Najświętszej Marii Panny do Świątyni stoi na wzgórzu Jbâr we wsi Bârsana w dolinie rzeki Izy, w samym sercu historycznego Marmaroszu. Wraz z siedmioma innymi świątyniami regionu wpisano ją w 1999 roku na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w ramach obiektu „Drewniane cerkwie Marmaroszu” (Wooden Churches of Maramureș). Marmaroskie cerkwie to wysokie budowle zrębowe ze smukłą, strzelistą wieżą nad zachodnim wejściem i masywnym gontowym dachem, który zdaje się przykrywać całą świątynię.
Według miejscowej tradycji cerkiew zbudował w 1711 roku szlachcic i kapłan Ioan Ștefanca wraz z synami i sąsiadami, w podzięce za ocalenie podczas wielkiej zarazy. Najpierw stała w innym miejscu, a później przenoszono ją dwukrotnie: najpierw w dolinę Izy, potem na obecne wzgórze, na cmentarz, gdzie chowano ofiary późniejszej epidemii. Materiały turystyczne Rady Okręgu Marmarosz podają nieco inne daty (budowa w 1720 roku, przeniesienie w 1806 roku), więc dokładny przebieg wydarzeń wciąż jest przedmiotem dyskusji. Nie należy jej mylić z monasterem Bârsana: jego duży drewniany zespół zbudowano w 1993 roku kilka kilometrów dalej.
Dlaczego warto
To cicha, niemal ukryta cerkiew wśród wiejskiego cmentarza i drzew owocowych, bez tłumów i straganów z pamiątkami. Dobrze widać tu, jak wyglądała prawdziwa wiejska świątynia Marmaroszu: podwójny okap, dwukondygnacyjny ganek i wieża z otwartą izbicą. Wnętrze kryje jedne z najciekawszych malowideł w regionie, w których tradycyjna ikonografia spotyka się z motywami barokowymi i rokokowymi.
Co zobaczyć
- Sylwetkę: prostokątny zrąb z wielobocznym prezbiterium, dach z podwójnym okapem i wieżę nad babińcem z otwartą, arkadową izbicą i wysokim ostrosłupowym hełmem.
- Dwukondygnacyjny ganek od zachodu z arkadami na rzeźbionych słupach i ażurowymi balustradami, dobudowany później.
- Wieloboczne sklepienie nawy wsparte na konsolach — rzadkie rozwiązanie zamiast zwykłej kolebki.
- Malowidła z 1806 roku autorstwa Toadera Hodora: cykl Księgi Rodzaju z 20 scen naprzeciw 18 scen Męki Pańskiej, wniebowstąpienie proroka Eliasza na ognistym rydwanie na sklepieniu, Sobór Archaniołów i Koronacja Matki Bożej w prezbiterium. Wykonano je na płótnie przymocowanym do drewnianych ścian.
- Cherubiny i chóry anielskie, których ciała pokrywają oczy — obraz sugerujący, że widzą wszystko.
Informacje praktyczne
Cerkiew stoi na wzgórzu nad wsią Bârsana, około 20 km na południowy wschód od miasta Sighetu Marmației, drogą doliną Izy. Od przejścia granicznego Sołotwyno – Sighetu Marmației to około 22 km. Nie ma stałych godzin otwarcia: aby zobaczyć wnętrze, trzeba wcześniej zadzwonić do opiekunów — ks. Marcela Oprișana, +40 747 558 575, lub Ileany Moldovan, +40 766 680 075 (kontakty z broszury Rady Okręgu Marmarosz, stan na marzec 2026 roku). Cerkiew nie ma elektryczności, więc w środku jest ciemno, a malowidła najlepiej oglądać za dnia. Jej cenne ikony i przedmioty liturgiczne zostały odrestaurowane i są przechowywane w muzeum monasteru Bârsana. To świątynia konsekrowana: należy ubrać się skromnie, zachować ciszę i zapytać opiekuna o zgodę na zdjęcia we wnętrzu. Na zwiedzanie warto przeznaczyć 30–45 minut; do cerkwi prowadzi ścieżka i podejście trawiastym zboczem.
W pobliżu
- Monaster Bârsana — współczesny drewniany zespół kilka kilometrów dalej.
- Cerkiew w Poienile Izei, słynąca ze scen Sądu Ostatecznego.
- Cerkiew na wzgórzu w Ieud — jedna z najstarszych drewnianych cerkwi Marmaroszu.
- Cerkiew św. Mikołaja w Budești w dolinie Cosău.
- Eco Maramureș: wycieczki do rzemieślników z Breb, Sârbi i Călinești.
Zdjęcia: Josep Renalias Lohen11, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Pylaryx, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; FoamBubbles, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Țetcu Mircea Rareș, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Nicu Farcaș, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; DimiTalen, CC0, Wikimedia Commons; Țetcu Mircea Rareș, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Porubne – Siret — drogowe i piesze, całodobowo
- Diakiwci – Racovăț — drogowe i piesze, całodobowo Bez ruchu towarowego.
- Krasnoilsk – Vicovu de Sus — drogowe i piesze, 08:00–20:00 Tylko auta do 3,5 t i piesi; nie całodobowo.
- Sołotwyno – Sighetu Marmației — drogowe i piesze, całodobowo Tylko ruch osobowy: pojazdy do 3,5 t i do 9 miejsc, piesi.
- Diakowe – Halmeu — drogowe, całodobowo Brak odprawy pieszych.
Samochodem
Rachów – Sighetu Marmației ≈45 km, ≈56 min (przez Sołotwyno – Sighetu Marmației); Użhorod – Sighetu Marmației ≈162 km, ≈2 h 53 min (przez Sołotwyno – Sighetu Marmației); Iwano-Frankiwsk – Sighetu Marmației ≈179 km, ≈3 h 16 min (przez Sołotwyno – Sighetu Marmației). Czas bez kolejek na granicy, nasze wyznaczanie trasy (GraphHopper, OSM).
Sprawdzono 03.11.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Komentarze
Doświadczenia podróżnych: relacje, porady, pytania.
Nikt jeszcze tu nie pisał. Bądź pierwszy — Twoje doświadczenie pomoże innym.
Wideo 2
Comori ale ortodoxiei.Biserica de lemn din Bârsana.(20 11 2015)TRINITAS TV
Lokalizacja na mapie
Szlaki w pobliżu
Wszystkie szlaki
Trudny1–2 dniZnakowanyValea Vișeului leśniczówka RepedeaProfil wysokości339–1 167 m30,6 kmpodejście 1 180 m≈ 9,5 godz. marszu11 km od „Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO”
ŚredniJednodniowyZnakowanyBreb Gutâiul MareProfil wysokości515–1 443 m8,7 kmpodejście 928 m≈ 3,5 godz. marszu14 km od „Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO”
ŚredniJednodniowyZnakowanyPrzełęcz Gutâi Przełęcz NetedaProfil wysokości983–1 443 m12,6 kmpodejście 559 m≈ 4 godz. marszu20 km od „Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO”Ciekawe w pobliżu
CerkiewMonaster Bârsana: drewniany zespół w dolinie IzyBârsana4,1 km od „Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO”Monaster Soboru Dwunastu Apostołów we wsi Bârsana to prawosławny klasztor żeński eparchii Marmaroszu i Sătmaru Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.
Etnowycieczki i przewodnicyEco Maramureș: wycieczki do rzemieślników Breb, Sârbi i CălineștiOcna Șugatag9,8 km od „Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO”Eco Maramureș to oficjalnie uznana destynacja ekoturystyczna w dolinach Mary i Cosău oraz w Górach Gutâi, między Sighetu Marmației a Baia Mare.
MuzeumMuzeum Wsi Marmaroskiej w Sighetu Marmației: skansenLazu Baciului14 km od „Stara drewniana cerkiew w Bârsanie: zabytek UNESCO”Mihaia Dăncușa (Muzeul Satului Maramureșean „Mihai Dăncuș”) to etnograficzne muzeum na wolnym powietrzu na wzgórzu Dobăieș, na wschodnim skraju miasta Sighetu Marmației.
