Smrekovica (Branisko)

Smrekovica to najwyższy szczyt gór Branisko we wschodniej Słowacji, o wysokości 1200 m (dokładnie 1199,9 m). Wznosi się w północnej części pasma nad wsiami Poľanovce i Vyšný Slavkov, około 9–10 km na północny wschód od Spiskiego Podgrodzia, w powiecie Lewocza w kraju preszowskim. Wybitność szczytu wynosi około 423 m. Wokół leżą Vyšný i Nižný Slavkov na północy, Poľanovce, Pongrácovce i Bijacovce na południowym zachodzie, Široké na południowym wschodzie oraz Šindliar, Lipovce i Lačnov na wschodzie.

Branisko to odrębna jednostka górska obszaru fatrzańsko-tatrzańskiego, o długości około 18 km, biegnąca z północy na południe. Na północy graniczy z Bachurnią, na wschodzie z Pogórzem Szaryskim, na zachodzie z Górami Lewockimi, a na południowym zachodzie z Kotliną Hornadu. Siodło Chvalabohu na przełęczy Branisko dzieli góry na dwie części: północną, masywniejszą Smrekovicę z tytułowym szczytem i południową Sľubicę (1129,4 m). Smrekovica leży w grzbiecie głównym między przełęczą Branisko a Kravcovą (1036 m). Na południu widać Patrię (1171 m) i Rudník (1025 m), na wschodzie Nad Bučom (1105 m), a na zachodzie Petrovą horę (1046 m).

Jak dojść / szlaki

• Z Vyšnego Slavkova – szlakiem żółtym od północnego zachodu przez Petrovą horę.
• Z przełęczy Branisko – szlakiem niebieskim od południa; przed przełęczą Smrekovica na szczyt odchodzi boczny szlak znakowany trójkątami. Według polskich źródeł z przełęczy to około 2 godzin drogi.
• Z Lipovców – szlakiem niebieskim od wschodu przez Kravcovą, skąd na szczyt można dojść także szlakiem żółtym.

Na przełęcz Branisko (750,6 m) można dojechać samochodem starą drogą I/18 z Širokiego lub Beharoviec. Niedaleko szczytu przebiega też Szlak Maryjny, a przez całe pasmo biegnie zielony szlak z Krompach do Sabinova.

Co widać ze szczytu

Partie szczytowe są zalesione tylko częściowo, więc widoki są ciekawe. Z odsłoniętych miejsc widać sąsiednie szczyty Braniska, Góry Lewockie, Bachurnię, Čierną horę i Góry Wołowskie, a w dole Spisz z sylwetką Zamku Spiskiego. W idealnych warunkach pokazują się Góry Słańskie, Tatry Królowoholskie z Kráľovą hoľą, a nawet Tatry Wysokie. Na szczycie stoi krzyż i znajduje się książka szczytowa.

Przyroda i historia

Północną część Braniska budują migmatyty i granitoidy tzw. kompleksu Patrii, na których zalegają mezozoiczne wapienie i dolomity. Nowa wiedza zdobyta podczas budowy tunelu Branisko wskazuje, że całe pasmo należy prawdopodobnie do weporyku. Woda ze stoków południowych Smrekovicy spływa Svinką do Hornadu, z północnych Antalovym potokiem do Torysy. Na brzegowych uskokach gór wypływają źródła mineralne, z których najbardziej znane jest Salvator.

W wyższych partiach gór przeważają lasy iglaste, głównie sosnowe, ze świerkiem i modrzewiem, niżej przechodzące w mieszane lasy lipowo-dębowe i dębowo-grabowe. Śnieg leży 80–120 dni w roku, a średnia temperatura lipca wynosi tylko 15,5–17 °C.

Przełęcz Branisko od dawna oddziela historyczne krainy Spisz i Szarysz. W 1849 r. doszło tu do walki słowackich ochotników z węgierskimi honwedami. W 2003 r. pod górami otwarto tunel Branisko na autostradzie D1 – najdłuższy tunel autostradowy na Słowacji – więc większość ruchu idzie teraz pod pasmem, a na grzbiecie panuje cisza.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Wejście na Smrekovicę prowadzi leśnymi ścieżkami bez odcinków skalnych i jest dostępne dla większości turystów. W pobliżu szczytu jest kilka źródeł: Svinka (około 700 m), źródło Veľkej Svinky i Biela voda (do 1 km) oraz Jánošíkova studňa (około 1,7 km). Zimą stoki są zasypane śniegiem, a droga na przełęcz może być śliska. Na Słowacji w górach pomaga Horská záchranná služba HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Siodło na przełęczy Branisko ludowo nazywane jest Chvalabohu – Chwała Bogu.
• Ze szczytu dobrze widać Zamek Spiski, jeden z największych zespołów zamkowych w Europie Środkowej.
• Pod pasmem Smrekovicy biegnie najdłuższy tunel autostradowy na Słowacji.

Zdjęcia: Dusan Bajus, CC BY 3.0; NyoSVK, CC BY-SA 4.0; Ludmik, CC BY-SA 4.0; Dusan Bajus, CC BY 3.0; Dusan Bajus, CC BY 3.0 — Wikimedia Commons.