Rotunda

Rotunda to góra o wysokości 771 m w Beskidzie Niskim, w południowo-wschodniej Małopolsce. Leży w bocznym ramieniu, które w szczycie Jaworzyny Konieczniańskiej odgałęzia się od głównego grzbietu Karpat ku północy i przez Dział (712 m) opada na Rotundę, a dalej w widły Zdyni i Regetówki nad Smerekowcem. Ma formę dość kształtnej kopy – stąd nazwa „rotunda” – nieco wyciągniętej na północny wschód, o stromych, mało rozczłonkowanych stokach. Obecnie jest cała zalesiona.

Rotunda leży w gminie Uście Gorlickie w powiecie gorlickim. Do Regietowa jest ok. 1,5 km, do Zdyni ok. 3,2 km. Głównym powodem wizyty jest cmentarz z I wojny światowej na szczycie, jeden z najbardziej znanych w Beskidach.

Jak dojść / szlaki

Od 2000 r. przez szczyt prowadzi czerwony Główny Szlak Beskidzki (wcześniej biegł północnymi stokami). Tą samą trasą poprowadzono czarny szlak cmentarny oraz europejskie szlaki E3 i Szlak Przyjaźni Eisenach–Budapeszt.

• Z Regietowa – szlakiem czerwonym na szczyt i dalej do Zdyni (przysiółek Ług).
• Ze Zdyni (Ług) – tym samym szlakiem w przeciwnym kierunku.

Źródła oficjalne nie podają czasów przejścia; odcinek jest krótki, ale stoki są strome.

Co widać ze szczytu

Wierzchołek jest zalesiony, więc szerokiej panoramy z niego nie ma. Główną atrakcją jest sam cmentarz z drewnianymi wieżami wśród drzew. Kształt kopy Rotundy najlepiej widać z dolin Regetówki i Zdyni.

Przyroda i historia

Cmentarz wojenny nr 51 „Rotunda” to austriacki cmentarz z I wojny światowej zaprojektowany przez słowackiego architekta Dušana Jurkoviča. Pochowano tu 42 żołnierzy austro-węgierskich i 12 rosyjskich poległych w lutym i marcu 1915 r. Cmentarz ma plan koła i otoczony jest kamiennym murkiem. Pierwotnie stało na nim pięć wysokich drewnianych wież-krzyży w stylistyce łemkowskiej: centralna o wysokości 16 m i cztery boczne po 12 m.

W maju 1979 r. wszystkie wieże były jeszcze oszalowane. W 1980 r. cmentarz wpisano do rejestru zabytków, lecz prac konserwatorskich nie podjęto; zachowały się wtedy jedynie fragmenty trzech z pięciu wież. W 1995 r., w 80. rocznicę operacji gorlickiej, przy pomocy Austriackiego Czarnego Krzyża rozpoczęto oczyszczanie i zabezpieczanie terenu. Z inicjatywy SKPB Warszawa powstało Stowarzyszenie Społeczny Komitet Odbudowy Cmentarza Wojennego na Rotundzie. W 2004 r. wykonano 24 nowe krzyże nagrobne i tablice z nazwiskami, w 2008 i 2009 r. zrekonstruowano dwie wieże, w 2014 r. kolejną, a w 2016 r. dwie ostatnie. Dziś cmentarz jest całkowicie odbudowany. Na kamiennej tablicy wykuto krzyż maltański i niemiecki czterowiersz Hansa Hauptmanna.

U stóp góry, w Regietowie, działa studencka baza namiotowa prowadzona przez SKPB Warszawa; to jego członkowie i sympatycy najbardziej przyczynili się do odbudowy cmentarza.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Rotunda to niska, zalesiona góra dostępna przez cały rok. Ścieżka na szczyt jest stroma: po deszczu śliska, a zimą przydadzą się buty z dobrym bieżnikiem. Cmentarz jest zabytkiem i miejscem pochówku – zachowuj się z szacunkiem, nie wchodź na wieże ani na mur. Na szczycie nie ma wody ani schronienia, a zasięg telefonii w dolinach jest słaby.

Tę część Beskidu Niskiego obsługuje Grupa Krynicka GOPR: tel. 985 lub +48 601 100 300, a także 112; warto zainstalować aplikację „Ratunek”.

Ciekawostki

• Centralna wieża cmentarza ma 16 m wysokości, cztery boczne – po 12 m.
• Odbudowa cmentarza trwała ponad dwadzieścia lat – od 1995 do 2016 r.
• Główny Szlak Beskidzki poprowadzono przez szczyt dopiero w 2000 r.

Zdjęcia: Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0; Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0; Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0; Piotr Wieczorek, CC BY-SA 3.0 pl; Jerzucha62, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.