Palenica (Beskid Żywiecki)

Palenica (słow. Polanica lub Brts) to szczyt o wysokości ok. 1340 m w Grupie Pilska w Beskidzie Żywieckim (na Słowacji ta część gór nosi nazwę Oravské Beskydy). Leży w głównym grzbiecie pomiędzy Trzema Kopcami (1216 m) a Przełęczą Cudzichową (ok. 1300 m), za którą wznosi się Szczawinka, zwana też Munczolikiem (1356 m). Według polskiej Wikipedii Palenica jest jednym z 10 najwyższych szczytów polskich Beskidów. Przebiega przez nią granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny: stoki północne opadają do doliny potoku Sopotnia (zlewisko Bałtyku), południowe — do słowackiego potoku Mutnianka w dorzeczu Białej Orawy (zlewisko Morza Czarnego).

Polskie stoki należą do wsi Sopotnia Wielka (gmina Jeleśnia, powiat żywiecki, województwo śląskie), słowackie — do gminy Mútne w powiecie Namiestów; słowacka część leży w Obszarze Chronionego Krajobrazu Górna Orawa.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwony Główny Szlak Beskidzki na odcinku od schroniska na Hali Rysianka przez Trzy Kopce i Palenicę na Halę Miziową pod Pilskiem; granicą biegnie też słowacki szlak graniczny. Według słowackiej Wikipedii na szczyt można dojść czerwonym szlakiem od zachodu (z Rysianki przez Trzy Kopce) lub od wschodu (z przełęczy Hliny obok chaty Pilsko), a niebieskim szlakiem grzbietem głównym z Mútňanskiego sedla przez Trzy Kopce.

Przyroda i historia

Na wschodnich stokach, opadających ku Przełęczy Cudzichowej, znajduje się duża hala pasterska: jej polska część to Cudzichowa, słowacka — Kruszetnicka Polana — zarosła już młodym lasem. Sam wierzchołek porasta zwarty, miejscami rzadki las, więc widok jest bardzo ograniczony; z okolicznych polan widać Beskid Orawski, Kisucki, Śląski i Żywiecki, Małą Fatrę, Magurę Orawską i Niżne Tatry.

Pierwotnie szczyt nazywał się Szyproń; Andrzej Komoniecki w „Dziejopisie żywieckim” podaje nazwę Syfron. Później znany był jako Polanica — od dużej polany na wierzchołku — a kartografowie zniekształcili tę nazwę na Palenicę.

Hala Cudzichowa

Polana Cudzichowa na wschodnich i północnych stokach Palenicy, w siodle pod Munczolikiem, to jedna z największych hal Beskidu Żywieckiego. Nazwa pochodzi od nazwiska Cudzik, notowanego w XVIII w. w odniesieniu do mieszkańca Sopotni Wielkiej – prawdopodobnie jednego z pierwszych właścicieli hali; dawniej nazywano ją Halą Martoszową. Dawna hala obejmowała ok. 110 ha i należała do gospodarzy z Sopotni: po polskiej stronie wypasano owce, po słowackiej orawscy pasterze wypasali woły. Międzywojenny przewodnik Kazimierza Sosnowskiego wspomina 500 owiec, drewnianą trombitę długości ok. 4 m i owcze serki z szałasu.

Polana leży w piętrze regla górnego. Wiosną kwitną tu krokusy, latem goryczka trojeściowa; w wilgotnych miejscach są młaki górskie z rzadkimi czosnkiem syberyjskim i niebielistką trwałą – w polskich Karpatach ten typ młaki występuje tylko tu oraz na sąsiednich Hali Cebulowej i Hali Miziowej. Spotkać można głuszca i żmiję zygzakowatą. Polana leży w Żywieckim Parku Krajobrazowym i obszarach Natura 2000; aby nie zarosła, od 2007 r. prowadzi się tu ochronę czynną – usuwanie podrostu i wykaszanie szczawiu.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Grzbiet jest dostępny przez cały rok i nie ma trudnych odcinków, ale zimą zalega tu głęboki śnieg, a we mgle na zalesionym grzbiecie trzeba pilnować znaków. Przez szczyt biegnie granica; Polska i Słowacja należą do strefy Schengen, więc przejście znakowanymi szlakami jest dozwolone, ale miej przy sobie dokument tożsamości. Po polskiej stronie pomocy udziela GOPR: 985 lub +48 601 100 300, po słowackiej — HZS: 18 300 (+421 18 300); numer alarmowy — 112.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.