Monastyr Horezu: arcydzieło stylu brynkowiańskiego, UNESCO

Klasztor hospodara Brâncoveanu

Monastyr Horezu, historycznie Hurezi (Mănăstirea Hurezi), leży w cichej dolinie u stóp gór Căpățânii, kilka kilometrów od miasta Horezu w okręgu Vâlcea. To najważniejsza fundacja hospodara wołoskiego Konstantyna Brâncoveanu (panował w latach 1688–1714), czczonego przez Rumuński Kościół Prawosławny jako święty męczennik. Hospodar założył klasztor w drugim roku panowania, w 1690 r.; główną cerkiew poświęcono 8 września 1693 r., a cały zespół ukończono jesienią 1697 r. Budową kierował najpierw brat cioteczny hospodara Pârvu Cantacuzino, a po jego śmierci Cernica Știrbei.

To tutaj ukształtował się tzw. styl brynkowiański: połączenie miejscowej tradycji, dziedzictwa bizantyjskiego oraz motywów renesansowych i barokowych, z lekkimi arkadami, rzeźbionym kamieniem i ornamentem roślinnym. Działała tu szkoła malarzy, snycerzy i budowniczych, których uczniowie dekorowali potem cerkwie w całej Wołoszczyźnie. W 1993 r. UNESCO wpisało zespół na Listę światowego dziedzictwa jako „Monastyr Horezu” (Monastery of Horezu). Dziś to czynny klasztor żeński Archidiecezji Râmnic Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.

Dlaczego warto

Horezu to największy i najbardziej spójny zespół klasztorny Wołoszczyzny; z jednego miejsca widać, jak starannie go zaplanowano: cztery świątynie ustawiono na osi wschód–zachód, a główna cerkiew stoi pośrodku przestronnego dziedzińca otoczonego celami z arkadami. To rzadkie miejsce, gdzie styl całej epoki przetrwał w pierwotnej formie, bez późniejszych przebudów. Klasztor leży wśród sadów i wzgórz, więc wizytę łatwo połączyć z ulicą garncarzy w mieście Horezu i górskimi drogami Oltenii.

Co zobaczyć

• Główną cerkiew świętych Konstantyna i Heleny (1690–1693) na planie trójliścia, z portykiem na dziesięciu kamiennych kolumnach zdobionych późnorenesansową rzeźbą i marmurowym portalem z herbami Wołoszczyzny i rodu Cantacuzino.
• Freski z lat 1692–1694 greckich mistrzów Konstantinosa i Ioannisa oraz rumuńskich malarzy Andreia, Stana, Neagoe i Ioachima. W przedsionku znajduje się galeria portretów rodów Brâncoveanu, Basarabów i Cantacuzino oraz kompozycja wotywna z hospodarem, jego żoną Marią i dziećmi.
• Ikonostas z rzeźbionego i złoconego drewna lipowego, dar księżnej Marii Brâncoveanu.
• Galerię Dionizego — otwartą loggię z arkadami (foișor) przy celach, jeden z najbardziej znanych przykładów architektury brynkowiańskiej.
• Komnaty książęce z dzwonnicą nad bramą; w salach na piętrze urządzono muzeum klasztorne z ikonami na drewnie, lampami, przedmiotami liturgicznymi z XVI–XIX wieku i starymi księgami.
• Cerkiew szpitalną, ufundowaną w 1696 r. przez księżnę Marię, oraz pustelnie Świętych Apostołów (1698) i św. Szczepana (1703) za murami.

Informacje praktyczne

Adres: Strada Mănăstirii nr. 164, wieś Romanii de Jos, miasto Horezu. Od centrum miasta Horezu do klasztoru jest około 4 km, od miasta Râmnicu Vâlcea około 45 km drogą krajową DN67 w kierunku miasta Târgu Jiu. Kursuje autobus Râmnicu Vâlcea – Horezu i lokalna linia do Romanii de Jos. Z Ukrainy podróż zajmuje co najmniej dzień: zwykle jedzie się przez przejście Porubne – Siret lub Diakiwci – Racovăț, a dalej przez Siedmiogród, przez Sybin i dolinę Aluty.

Klasztor jest otwarty codziennie. Według bazy muzeów Narodowego Instytutu Dziedzictwa (cIMeC) kolekcja muzealna czynna jest w godz. 9:00–19:00; tel. +40 250 860 071, e-mail [email protected]. Oficjalne źródła nie podają ceny wstępu do muzeum. Dane — stan na listopad 2026; sprawdź przed wyjazdem. To czynny klasztor żeński: ubierz się skromnie (zakryte ramiona i kolana, kobietom przyda się chusta), mów cicho i nie przeszkadzaj w nabożeństwach; fotografowanie wnętrza cerkwi tylko za zgodą. Na dziedziniec, cerkiew i muzeum zarezerwuj 1,5–2 godziny.

W pobliżu

• Ulica Olari w Horezu — garncarze, których ceramika jest na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO.
• Monastyr Bistrița i monastyr Arnota — około 8 km na wschód, w dolinie Bistriței.
• Monastyr Polovragi przy wąwozie Oltețu — około 25 km na zachód.
• Muzeum Wsi Vâlcea w Bujoreni — skansen koło miasta Râmnicu Vâlcea.
• Kule w Măldărești — warowne dwory bojarskie z XVIII–XIX wieku, około 10 km od klasztoru.

Oficjalna strona: arhiepiscopiaramnicului.ro

Zdjęcia: Jocelyn Erskine-Kellie from London, UK, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Sebastian Mierzwa, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Alexandru Baboș, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; M. Cristian Ioan, CC0, Wikimedia Commons; Țetcu Mircea Rareș, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Fusionofhorizons, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; ChristianMancas, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Leontin l, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.