Starożytny Halicki Rezerwat Narodowy

Starożytny Halicki Rezerwat Narodowy jest unikalnym zabytkiem historycznym i archeologicznym o znaczeniu krajowym. Obejmuje zabytki, które przetrwały do dziś na terytorium dawnej stolicy księstwa galicyjskiego, a później galicyjsko-wołyńskiego. Na malowniczych wzgórzach Dniestru, Limnyci, Łukwy i Hnyłej Łypy znajdują się starożytne cerkwie i wały obronne kronikarskiego miasta, a samych stanowisk archeologicznych jest ponad dwieście. Starożytny Halicki Rezerwat Narodowy został utworzony w celu zachowania historycznych i kulturowych zabytków Halicza na obszarach chronionych, obejmujących terytorium Halicza i wsi Kryłos, Szewczenkowo, Biłszyce, i zajmuje powierzchnię 80 kilometrów kwadratowych.

Pod ochroną znajduje się szereg zabytków o znaczeniu krajowym i międzynarodowym, fundamenty 14 kościołów kronikarskich z XII i XIII wieku, ponad 200 stanowisk archeologicznych oraz 18 obszarów ochrony przyrody organicznie powiązanych z zabytkami historycznymi i architektonicznymi. Na terenie rezerwatu znajdują się: Muzeum Historii Starożytnego Halicza, Muzeum Architektury Ludowej i Życia Prykarpacia oraz Regionalny Park Przyrodniczo-Krajobrazowy. Starożytny Halicz, stolica księstwa galicyjskiego, a później galicyjsko-wołyńskiego, jest unikalnym zabytkiem historycznym i archeologicznym o znaczeniu ogólnokrajowym. W 1994 r. na podstawie kompleksu zabytków historycznych i kulturowych z XI-XVII wieku utworzono państwowy rezerwat historyczno-kulturowy, który zgodnie z dekretem prezydenta Ukrainy otrzymał status narodowy i oficjalną współczesną nazwę.

Oprócz kościołów św. Pantelejmona (XII w.), Narodzenia Chrystusa (XIV-XVI w.), Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (XVI w.), kościoła i zespołu klasztornego karmelitów (XVI w.), znajduje się tu klasztor wspomniany w księdze Pisma Świętego.), "Galicyjska Mogiła" wspomniana w Kronice Galicyjsko-Wołyńskiej, legendarna Studnia Książęca, fundamenty majestatycznej Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (XI w.) z miejscem pochówku księcia Jarosława Osmomysła oraz kaplica św. Bazylego (XV w.). We wsi Krylos, która znajduje się na terenie rezerwatu, zachował się system struktur obronnych z kilkoma rzędami potężnych wałów.

Na malowniczym wzgórzu nad Dniestrem stoją mury zamku galicyjskiego z IX, XIII i XVII w. Ponadto w rezerwacie znajduje się ponad 200 stanowisk archeologicznych, które dokumentują etapy powstania i dalszego rozwoju historycznego miasta. Ogólnie rzecz biorąc, w przeciwieństwie do innych ukraińskich miast, w których warstwa kulturowa minionych stuleci jest w większości uszkodzona lub nawet całkowicie zniszczona przez podziemną komunikację i nowoczesne budynki, książę Halicz zachował skarby starożytnej kultury. Zabytki starożytnego Halicza są starannie konserwowane i odnawiane.

W latach 1995-2005 odrestaurowano historyczne centrum starożytnego miasta z jego zabytkami, cerkwią św. Pantelejmona, cerkwią Wniebowzięcia NMP, kaplicą św. Bazylego i szeregiem zabytków architektury ludowej.

Przyjrzyjmy się pokrótce najbardziej znanym obiektom.

Cerkiew Narodzenia Pańskiego w Haliczu

Zanim odkryto fundamenty katedry Wniebowzięcia NMP w Kryłosie, kościół ten był uważany za katedrę książęcą. Dokładny czas budowy kościoła Narodzenia Pańskiego nie jest znany. Eksperci datują go na koniec XIII - początek XIV wieku. Przypuszcza się, że w tym miejscu stał wcześniej drewniany kościół z XII wieku. W 1349 roku, podczas podboju Galicji przez Polaków, ci ostatni spalili go. W późniejszym czasie budynek był wielokrotnie niszczony przez Tatarów. Obok kościoła Narodzenia Pańskiego franciszkanie zbudowali klasztor Świętego Krzyża. Dziś jest to obecna katedra Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego.

Zamek Galicyjski (Starostyński)

Jest to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w Haliczu. Zachowały się ruiny zamku z XIV-XVII wieku, który niegdyś służył jako fortyfikacja. Jedna z wież i część murów zostały odrestaurowane. Zamek Starostyński położony jest w malowniczym miejscu na wysokim wzgórzu Halicz-Hora, na prawym brzegu Dniestru.

W miejscowości Krylos turystów wita pomnik symbolizujący Miecz i Łopatę (1985-1987).

Pomnik stoi na wzgórzu Kryłos przy drodze Iwano-Frankowsk-Hałycz, naprzeciwko Muzeum Architektury Ludowej i Życia Prykarpacia. Pomnik został wzniesiony na terenie Ogrodu Prokalijskiego, w miejscu, gdzie w czasach książęcych znajdowała się pierwsza linia wałów obronnych państwa galicyjsko-wołyńskiego.

Fundamenty XII-wiecznej katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Kościół Najświętszej Marii Panny został po raz pierwszy wspomniany w kronikach w związku z pochówkiem księcia Jarosława Osmomysła. Katedra była również katedrą w XIV i XVI wieku, ale nikt nie zna dokładnej daty jej zniszczenia. Nawet lokalizacja katedry Wniebowzięcia NMP była nieznana aż do lat trzydziestych XX wieku. Lokalizacji głównego sanktuarium książęcego Halicza poszukiwano w dzisiejszym Haliczu, na wysokim brzegu rzeki Limnycy, oraz w Kryłosie, w miejscu kościoła Wniebowzięcia NMP. Kościół ten był jednym z największych w ówczesnym świecie chrześcijańskim.

Obok fundamentów kościoła Wniebowzięcia stoi kaplica św. Bazylego, która została zbudowana w południowo-zachodnim rogu katedry w XV wieku. Zachowała się ona do dziś w niemal oryginalnej formie.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny został zbudowany w XVI wieku obok dawnej katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, a do jego budowy częściowo wykorzystano kamienie z poprzedniego budynku. Białe kamienne bloki użyte do budowy ścian kościoła noszą liczne graffiti - napisy wydrapane w kamieniu. Większość z nich pochodzi z XII i XIII wieku. Kościół jest dobrze odrestaurowany. Ikonostas został wykonany przez Antona Manastyrskiego, wybitnego mistrza ukraińskiego malarstwa z początku XX wieku. W cerkwi Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny można podziwiać i czcić słynną świątynię - Kryłoską Cudowną Ikonę Matki Bożej.

Fundamenty cerkwi św. Eliasza

Nieco dalej od osady Kryłos, na wzgórzu w pobliżu obecnej drogi z Halicza do Iwano-Frankowska, znajduje się trakt, na którym do połowy XVIII wieku działał klasztor z białokamienną cerkwią proroka Eliasza zbudowaną w XII wieku. Detale architektoniczne znalezione podczas wykopalisk w miejscu kościoła św. Eliasza, elementy dekoracyjne i kształt rotundy wskazują na bliskie relacje mistrzów ówczesnej galicyjskiej szkoły architektonicznej z przedstawicielami architektury zachodnioeuropejskiej. Na miejscu dawnego kościoła proroka Eliasza stoi symboliczny krzyż pamiątkowy. Jego fundamenty zostały skansenizowane.

Studnia książęca

Książęca studnia jest uważana za najstarsze źródło w Kryłosie. W czasach książąt halickich znajdowało się tu źródło z uzdrawiającą wodą. Miejscowi nadal opowiadają legendy o pojawieniu się Kniazia Krynicy. W przeddzień 1100. rocznicy starożytnego Halicza nad źródłem zbudowano czterometrową rotundę ze złoconym krzyżem. Droga do studni jest dogodnie wyposażona w taras widokowy.

Grób Galicji

To święte miejsce, które dało nazwę całemu regionowi Ukrainy, jest owiane tajemnicą. Kopiec Grobu Galicji znajduje się na obrzeżach osady Kryłos, między wewnętrznymi i zewnętrznymi wałami starego miasta Halicz. Wielu badaczy uważa, że założyciel miasta mógł zostać tu pochowany w czasach prasłowiańskich. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku wykopaliska na kopcu ujawniły symboliczny pochówek ze szczątkami spalonej łodzi i wyposażeniem szlachcica-wojownika. Dziś zabytek został skansenizowany i jest kolejnym unikalnym miejscem na wzgórzu Kryłoska.

System struktur obronnych z kilkoma rzędami potężnych wałów obronnych

Centralny wał obronny książęcego Halicza został zbudowany nad rzeką Łukwą, a jego długość sięgała 624 metrów. Naukowcy dokładnie zbadali, w jaki sposób powstały te fortyfikacje, w jaki sposób wykorzystano drewniane konstrukcje umieszczone na wałach i jakie funkcje pełniły oprócz obrony.

Cerkiew św. Pantelejmona we wsi Szewczenkowo

Perła XII-wiecznej galicyjskiej szkoły architektonicznej, kościół św. Pantelejmona, jest budynkiem wyjątkowym. Ten monumentalny kościół w stylu krzyża z wykwintnymi rzeźbami z białego kamienia oraz licznymi rysunkami i graffiti na ścianach przeszedł kilka rekonstrukcji. Jednak dzięki temu, że graffiti zachowało się w dobrym stanie na przestrzeni wieków, naukowcy dokładnie określili datę budowy kościoła - 1194 rok. Znajdował się on w centrum dobrze ufortyfikowanej osady, prawdopodobnie klasztoru. Po zajęciu Galicji przez Polskę kościół został przemianowany na katedrę. Później został przeniesiony do klasztoru franciszkanów w Haliczu.

Po renowacji w 1998 r. kościół zyskał nowoczesny, zbliżony do pierwotnego wygląd i posiada wszystkie elementy charakterystyczne dla galicyjskiej szkoły architektonicznej epoki książęcej.

Dziś kościół św. Pantelejmona jest funkcjonującym kościołem greckokatolickim.

Kościół i klasztor karmelitów we wsi Biłszyce

We wsi Biłszyce, która leży kilka kilometrów na północ od Halicza i Kryłosu, znajduje się kościół i klasztor karmelitów, zabytek architektury późnego baroku z XVIII wieku. Już w następnym stuleciu klasztor karmelitów w Biłszycach był jednym z największych w Galicji. Mnisi wydawali książki, malowali ikony, opiekowali się chorymi i szkołą, a także prowadzili przytułek dla ubogich. Dzięki współpracy Generalnej Dyrekcji Starożytnego Halickiego Rezerwatu Narodowego, Ministerstwa Kultury RP i franciszkanów kompleks został odrestaurowany. Odrestaurowano wnętrze kościoła i częściowo freski, odrestaurowano również zachodni budynek cel, odbudowano utracone budynki i główną klatkę schodową wraz z murami oporowymi oraz wschodnią ścianę z łukową bramą wejściową.

Narodowy Rezerwat Starożytnego Halicza obejmuje trzy muzea:

1. Muzeum Historii Starożytnego Halicza (Kryłos).
2. Muzeum Architektury Ludowej Prykarpacia (Krylos).
3. Muzeum Historii i Kultury Karaimów (Halicz).

Do Halicza można dojechać samochodem, autobusem lub pociągiem.

Miasto znajduje się przy drodze krajowej H09, która łączy Lwów z Iwano-Frankowskiem i Mukaczewem. Odległość od Lwowa wynosi 110 km, od Iwano-Frankowska - 25 km. Do miasta można dojechać bezpośrednim autobusem z Równego, Iwano-Frankowska, Lwowa, Tarnopola, Czerniowiec, Chmielnickiego, a także z wielu miast obwodu iwano-frankowskiego. W Haliczu znajduje się stacja kolejowa, na której zatrzymują się pociągi z Kijowa, Mikołajowa, Heniczska, Krzemieńczuka, Worochty, Iwano-Frankowska, Kowla, Czerniowiec i Rachowa. Istnieje również kilka podmiejskich pociągów elektrycznych. Biuro Narodowego Obszaru Ochrony "Starożytny Halicz" znajduje się w centrum Halicza przy ulicy Franko 1. Znajduje się sto metrów od autostrady H09 (punkty orientacyjne - stacja benzynowa OKKO, centrum dla zwiedzających). Obiekty wchodzące w skład rezerwatu znajdują się w kilku miejscach.

Dni robocze: od poniedziałku do niedzieli. Godziny otwarcia: od 9:00 do 18:00.