Kościół Ducha Świętego, Huklyvyi

Cerkiew Świętego Ducha to drewniana cerkiew znajdująca się we wsi Huklawy, powiat Wołowiec, obwód zakarpacki, zabytek architektury o znaczeniu krajowym (nr 186). Cerkiew została zbudowana kosztem miejscowej społeczności w XVIII wieku w stylu łemkowskiej szkoły architektury ludowej z drewna jodłowego, jest ustawiona na złożonym fundamencie z kamieni rzecznych i znajduje się na górnym krańcu wsi. Chociaż cerkiew jest nieco oddalona od autostrady Wołowiec-Miżhiria , zdecydowanie warto ją odwiedzić w drodze na przykład do wodospadu Szipot lub jeziora Synewyr, ponieważ odległość wynosi zaledwie 1,5 km.

Kościół jest drewniany, zbudowany ze świerkowych belek, trzykondygnacyjny, z trzema domkami z bali o różnych rozmiarach. Ściany nad okapem i dachy pokryte są gontem, a wieża dębowymi lemieszami. Podmurówka wykonana jest z kamienia rzecznego na zaprawie glinianej. Nad prezbiterium wznosi się kwadratowa wieża z dwukondygnacyjnym barokowym zakończeniem. Dach, opierający się na zrębowych nawisach, łagodnie osłania budowlę ze wszystkich stron i przykrywa kruchtę na fasadzie zachodniej, którą zdobią rzeźbione słupy. Skrzydła drzwi są rzeźbione. Nawa i część wschodnia mają sklepienie skrzynkowe, natomiast kruchta ma strop płaski. Dzięki wspólnemu dachowi nad trzema domkami z bali, zabytek wygląda na zwarty, a jego trzyczęściowa konstrukcja jest ledwo zauważalna z zewnątrz. Ściany z bali są umiejętnie skonstruowane z masywnych bali. Płaszczyzny dwuspadowego dachu, pokryte gontem, mienią się wszystkimi odcieniami świerkowego drewna. Wieża z barokowym zwieńczeniem jest jedną z najdoskonalszych pod względem proporcji w swoim rodzaju. Filary kruchty są profilowane, a ościeża rzeźbione. Nawa i babiniec ołtarzowy przykryte są sklepieniem łukowym, a babińce są spłaszczone.

Częścią nienagannego zespołu architektonicznego jest urocza smukła dzwonnica o wysokości ośmiu metrów, której dolna kondygnacja jest wykonana z bali, a górna, znacznie dłuższa, jest wykonana z ramy. Podobna dzwonnica stała na Dolnym Końcu, na starym cmentarzu, ale została rozebrana w latach czterdziestych XX wieku. W pobliżu kościoła zachowały się dwa starożytne kamienne krzyże. Dzwonnica, na planie kwadratu, została zbudowana z tego samego materiału co kościół, z drewnianym pierwszym poziomem i szkieletowym drugim poziomem. Czterospadowy dach dzwonnicy i ściany pokryte są gontem.

Cerkiew w Huklowej jest najstarszą drewnianą cerkwią w powiecie wołowieckim, zbudowaną w XVIII wieku z jodły na fundamencie z kamieni rzecznych i jest jednym z arcydzieł Werchowyny. Kościół jest zaskakująco smukły i proporcjonalny. Każdy element organicznie przechodzi w drugi. Możliwości drewna jako materiału są tu w pełni ujawnione zarówno w celowych liniach konstrukcyjnych, jak i w powściągliwych akcentach artystycznych.

Pod rządami sowieckimi kościół został zamknięty, w wyniku czego jego wnętrze i unikalny ikonostas z 1784 r. pozostały nienaruszone. Po II wojnie światowej otwarto tu muzeum ateizmu. W czasach sowieckich kościół był strzeżony przez nauczyciela Mychajło Tyuszkę jako zabytek architektury, więc to w dużej mierze dzięki jego pracy kościół zawdzięcza swoje istnienie do dziś. W latach 1970-1971 budynek sakralny został odrestaurowany. W latach 80-tych XX wieku został okradziony. Najgorsze czasy kościół przeżywał w latach 90. ubiegłego wieku. Wiadomo, że w latach 1998-2001 kościół bardzo ucierpiał z powodu bezczynności lokalnych władz, w szczególności jego gonty zgniły, a deszcz dostał się do środka, co najbardziej dotknęło ganek, krokwie i narożne połączenia domków z bali. Dopiero pod koniec 2001 r., dzięki staraniom lokalnej społeczności, dachy i ganek zostały pokryte nowym gontem, a w 2002 r. kościół został ponownie odrestaurowany.

We wnętrzu cerkwi znajduje się stary barokowy ikonostas z 1784 r. autorstwa niemieckiego artysty Franza Peera, jak dowiadujemy się z Kroniki Huklyva, która powstała we wsi Huklyve i służyła jako rodzaj kroniki Zakarpacia w latach 1660-1812. Ten barokowy ikonostas charakteryzuje się pewnymi elementami ornamentyki wykonanymi w stylu rokoko. Jego kształt przypomina piramidę. Rząd apostolski utworzony jest w formie stopni, które wznoszą się do centralnej ikony "Chrystusa". Ikonostas kończy się kompozycją "Kalwaria". Duża liczba chrześcijan nieustannie zbliża się do tego cudu z modlitwą i wiarą. Oryginalne dzieło niemieckiego artysty jest uważane za jedno z najlepszych na Zakarpaciu.

Niedaleko kościoła znajduje się smukła, kwadratowa drewniana dzwonnica, zakończona czterospadowym dachem, który, podobnie jak ściany, pokryty jest gontem. Jej wysokość wynosi 8 metrów, dolna kondygnacja jest zrębowa, a górna, bardziej wydłużona - szkieletowa. W pobliżu cerkwi stoją dwa kamienne krzyże kozackie. Cerkiew wraz z drewnianą dzwonnicą tworzy idealny zespół architektoniczny, który od 2015 r. ponownie wymaga prac konserwatorskich. Obiekt sakralny uważany jest za najstarszy drewniany kościół w powiecie wołowieckim.

Cerkiew Świętego Ducha w Huklewie to funkcjonująca cerkiew, uważana za werchowyńskie arcydzieło drewnianej architektury sakralnej szkoły łemkowskiej, z unikalnym ikonostasem z 1784 r. Cerkiew należy do diecezji UOC-MP i jest zabytkiem architektury o znaczeniu krajowym. Dwie cerkwie św. Michała w Swaliawie i w Użhorodzie Skansen są również wybitnymi przykładami łemkowskiej szkoły budownictwa.

W latach 1998-2001 cerkiew popadła w straszną ruinę z powodu obojętności lokalnych władz na wartości kulturowe. Gonty (gonty) były spróchniałe, a deszcz wlewał się do środka. Najbardziej ucierpiały połączenia narożne, korony domków z bali, ganek i nawisy. Pod koniec 2001 roku, kosztem ogromnego wysiłku społeczeństwa, dachy i ganek zostały pokryte nowymi gontami, ale drewno domków z bali zostało dotknięte grzybem i zgniło w niektórych miejscach.

To właśnie od kościoła w Huklyvie rozpoczęła się kampania na rzecz ratowania drewnianych kościołów i zwrócenia na nie uwagi. W tym samym czasie okazało się, że pozostało bardzo niewielu rzemieślników, którzy mogliby wykonać gonty lub gonty do pokrycia dachów kościołów. Ivan Moldovan ze wsi Shcherbovets w powiecie Volovets wykonał wszystkie gonty na dachy kościołów w Huklyve, Uklyn, Yasinia i nowego kościoła w Velykyi Bychkiv.

Cerkiew przez długi czas była zamknięta i nazywana "muzeum ateizmu", dzięki czemu wnętrze i ikonostas z 1784 r. pozostały nienaruszone. Zabytek został odrestaurowany w latach 1970-1971.