Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)
Muzeum Spisza (Múzeum Spiša) w Spiskiej Nowej Wsi (Spišská Nová Ves) to jedno z najbardziej wszechstronnych muzeów regionalnych wschodniej Słowacji. Założono je w 1951 roku, od 2002 roku prowadzi je Koszycki Kraj Samorządowy, a w zbiorach jest około 150 tysięcy obiektów: historia, etnografia, sztuka, historia muzyki i techniki, numizmatyka, archeologia, górnictwo, mineralogia, paleontologia, botanika i zoologia. Muzeum gromadzi zbiory z całego historycznego Spiszu, więc opowiada o Tatrach, Słowackim Raju i górniczych miasteczkach nad Hornadem.
Muzeum mieści się w jednym z najpiękniejszych budynków miasta – Domu Prowincjonalnym (Provinčný dom), narodowym zabytku kultury pośrodku wydłużonego rynku. Od XV wieku do 1775 roku był tu ratusz, a w latach 1775–1876 centrum administracyjne Prowincji 16 Miast Spiskich. Podczas przebudowy w latach 1775–1776 pod kierunkiem mistrza murarskiego F. Bartla fasadę ozdobiono bogatą rokokową sztukaterią z sześcioma kartuszami, których alegorie przypominają cnoty, jakimi powinni kierować się urzędnicy. Blaszaną tarczę z herbem prowincji budynek zyskał pod koniec XIX wieku, gdy działała tu Kasa Oszczędności 16 Miast Spiskich. Muzeum działa w budynku od 1954 roku.
Co zobaczyć
- Ekspozycja historyczna (2021) w czterech częściach: historia budowy samego Domu Prowincjonalnego, Prowincja 16 Miast Spiskich, dzieje Spisza i dzieje Spiskiej Nowej Wsi.
- „Przyroda Spisza” – nowa ekspozycja przyrodnicza. Pierwsza część (2022) prezentuje unikatowe zbiory przyrodnicze muzeum i wprowadza w region; druga (otwarta 29 lutego 2024 roku) poświęcona jest Tatrom, Kotlinie Popradzkiej, Kozim Grzbietom i Górom Lewockim. Osią są rzeki Poprad, Dunajec, Hornad i Hnilec; w salach pokazano charakterystyczne biotopy, skały i minerały, znaleziska paleontologiczne oraz typowe zwierzęta i rośliny.
- Wystawy czasowe – muzeum regularnie je organizuje; w 2026 roku czynna jest np. rodzinna wystawa przyrodnicza o suśle z makietą nory.
Do Muzeum Spisza należą też oddziały w okolicy: kasztel i letni pałacyk Dardanely w Markušovcach z ekspozycjami mebli historycznych i instrumentów klawiszowych oraz muzeum etnograficzne w Smižanach. Renesansowy kasztel rodu Máriássych zbudowano w 1643 roku, a rokokowy pałacyk Dardanely zdobi sala z freskami o tematyce mitologii greckiej; tamtejsza kolekcja fortepianów, pozytywów i fisharmonii jest jedyną taką na Słowacji.
Informacje praktyczne
Dom Prowincjonalny stoi pośrodku rynku, w strefie pieszej; od dworca kolejowego w Spiskiej Nowej Wsi (linia Koszyce – Poprad – Żylina) to około 15 minut pieszo. Muzeum jest czynne codziennie oprócz soboty; pełne zwiedzanie kosztuje 7 €, jest też korzystny bilet rodzinny (szczegóły w ramce „W skrócie”). Na zwiedzanie warto przeznaczyć godzinę–półtorej. Dla dzieci najciekawsza jest sala przyrodnicza ze zwierzętami i minerałami. Można płacić gotówką, kartą lub telefonem. Po rynku łatwo poruszać się z wózkiem, a dostępność sal muzeum warto sprawdzić wcześniej.
W pobliżu: szlaki i szczyty
Z rynku tuż przy muzeum startują nasze szlaki Spiska Nowa Wieś, plac – Polana pod Muraniem i Spišská Nová Ves, plac – Spišská Nová Ves, stacja. Spiska Nowa Wieś to główna brama do Słowackiego Raju: pół godziny jazdy dalej są Przełom Hornadu i Klasztorzysko – ruiny klasztoru kartuzów. Tego samego dnia łatwo połączyć muzeum z Bazyliką św. Jakuba w Lewoczy (12 km) i Muzeum Spiskim w Lewoczy.
Oficjalna strona: muzeumspisa.com
Zdjęcia: Marekkacir, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Użhorod – Vyšné Nemecké — drogowe, całodobowo
- Mały Bereźny – Ubľa — drogowe, całodobowo Dla aut osobowych i autobusów; odprawy pieszych ukraińska straż graniczna nie potwierdza, ciężarówki do 3,5 t.
- Małe Selmeńce – Veľké Slemence (pieszy) — piesze, 09:00–21:00 czasu kijowskiego Tylko piesi i rowerzyści; bez dalszego transportu niewygodne w drodze w Tatry.
- Czop – Čierna nad Tisou (kolejowe) — kolejowe, całodobowo
Samochodem
Z Użhorodu ≈182 km, ≈2 h 45 min bez kolejek: Użhorod – Vyšné Nemecké → I/19 przez Sobrance i Michalovce do Koszyc → autostrada D1 przez Preszów do zjazdu koło Lewoczy → droga 533 do Spiskiej Nowej Wsi (≈177 km, ≈2 h 30 min od granicy). Ze Lwowa przez Użok i Ubľę ≈407 km, ≈6 h 40 min; przez Polskę (Kraków – Nowy Targ) ≈496 km, ≈6 h 20 min. Na D1 potrzebna e-winieta (eznamka.sk).
Sprawdzono 23.10.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Lokalizacja na mapie
Komentarze
Szlaki w pobliżu
Wszystkie szlaki
ŚredniJednodniowyZnakowanySpišská Nová Ves, plac Spišská Nová Ves, stacjaProfil wysokości448–905 m17,8 kmpodejście 485 m≈ 5,5 godz. marszumniej niż 1 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”
ŚredniJednodniowyZnakowanySpiska Nowa Wieś, plac Polana pod MuraniemProfil wysokości448–1 013 m13,7 kmpodejście 654 m≈ 4,5 godz. marszumniej niż 1 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”
ŚredniDwudniowyZnakowanySmižany Levoča, przy Bramie KoszyckiejProfil wysokości451–660 m19,6 kmpodejście 406 m≈ 5,5 godz. marszu2,1 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Ciekawe w pobliżu
MuzeumMuzeum Spiskie w Lewoczy: ratusz i klasztor minorytówLewocza9,2 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Muzeum Spiskie (SNM – Spišské múzeum) to oddział Słowackiego Muzeum Narodowego, który opiekuje się zabytkami historycznego Spiszu.
PrzyrodaPrzełom HornaduHrabušice11 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Przełom Hornadu (Prielom Hornádu) to – obok wąwozu Suchá Belá i punktu widokowego Tomášovský výhľad – najbardziej znane miejsce Parku Narodowego Słowacki Raj.
WodospadWąwóz Kláštorská roklina i jego wodospadyLetanovce11 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Kláštorská roklina to jeden z najkrótszych, ale i najbardziej malowniczych wąwozów Parku Narodowego Słowacki Raj na Spiszu.Rzemiosło w pobliżu
Wszystkie miejsca rzemiosła
Koliby i kuchnia huculskaSpišský salaš pod Zamkiem Spiskim: kuchnia spiska od 1964 rokuSpiska Kapituła14 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Między Zamkiem Spiskim a Spiską Kapitułą, na skraju równiny pod trawertynowym wzgórzem Sivá brada, stoi drewniany Spišský salaš.
Przejażdżki konneRanč u Trapera w Podlesoku: przejażdżki konne po Słowackim RajuHrabušice14 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Podlesok to niewielkie centrum turystyczne na północnym skraju Parku Narodowego Słowacki Raj, należące do wsi Hrabušice.
Aquaparki i baseny termalneKąpielisko termalne VrbovWierzbów19 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Thermal Park Vrbov to jedno z najbardziej znanych kąpielisk termalnych na Spiszu, na południowym skraju wsi Vrbov (pol.
Piwo i browaryMinibrowar TATRAS w PopradziePoprad23 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Minipivovar TATRAS to browar restauracyjny przy głównym placu Popradu, placu św. Egídia), w budynku o długiej piwnej historii.
Aquaparki i baseny termalneAquapark AquaCity PopradPoprad23 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”AquaCity Poprad to duży, całoroczny aquapark i kompleks wellness w Popradzie, kilka minut od centrum; według obiektu do Tatr Wysokich jest stąd ok. 15 minut samochodem.
Aquaparki i baseny termalneUzdrowisko Štós: leczenie klimatyczne, speleoterapia i basenŠtós30 km od „Muzeum Spisza w Spiskiej Nowej Wsi (Dom Prowincjonalny)”Kúpele Štós to uzdrowisko klimatyczne w południowo-wschodniej Słowacji, w osadzie Štós-kúpele kilka kilometrów na północ od górniczej miejscowości Štós, na styku Gór...