Muzeum J. M. Petzvala w Spiskiej Białej

Muzeum Józefa Maksymiliana Petzvala (Múzeum J. M. Petzvala) w miasteczku Spiska Biała (Spišská Belá) to niewielkie, ale wyjątkowe muzeum fotografii i filmu u stóp Tatr Bielskich, 6 km od Kieżmarku. Mieści się w domu rodzinnym uczonego jako oddział Słowackiego Muzeum Technicznego w Koszycach i jest udostępniane zwiedzającym od 1964 roku. Tablica pamiątkowa na fasadzie przypomina, że 6 stycznia 1807 roku urodził się tu Józef Petzval.

Petzval (1807–1891) był matematykiem, fizykiem i wynalazcą, uważanym za jednego z twórców optyki geometrycznej, nowoczesnej fotografii i kinematografii; od 1849 roku był członkiem Austriackiej Akademii Nauk. Pierwsze dagerotypy wymagały minut bezruchu przed aparatem, a portret był prawdziwą próbą cierpliwości. W 1840 roku Petzval jako pierwszy na świecie obliczył matematycznie jasny obiektyw portretowy – i fotografowanie ludzi stało się możliwe w ciągu kilku sekund. Jego obiektyw i lornetka teatralna są używane do dziś. Muzeum opowiada też o bracie uczonego – Ottonie Baltazarze Petzvalu, matematyku, inżynierze i astronomie.

Dzieciństwo Józef spędził na Spiszu: w 1810 roku rodzina przeniosła się do Kieżmarku, a w 1819 roku do Lewoczy, gdzie ojciec, nauczyciel i organista, był też uzdolnionym mechanikiem. Chłopca, początkowo słabego z matematyki, omal nie oddano do terminu u szewca, lecz zafascynował się książką o podstawach matematyki i stał się jednym z najlepszych uczniów. Później Petzval studiował i wykładał w Peszcie, a w latach 1837–1877 kierował katedrą matematyki Uniwersytetu Wiedeńskiego.

Co zobaczyć

• Ekspozycja „Technika fotograficzna i kinematograficzna” – droga od camera obscura do pierwszej fotografii z 1826 roku i dalej, do masowej techniki fotograficznej. W gablotach aparaty uporządkowane według typów i formatów, od producentów europejskich, amerykańskich i japońskich.
• Całkowicie metalowa replika aparatu dagerotypowego firmy Voigtländer & Sohn z obiektywem portretowym obliczonym przez Petzvala w 1840 roku – największa atrakcja muzeum.
• „Detektywistyczny” aparat Krügener zamaskowany jako książka – szpiegowska technika końca XIX wieku.
• Panorama atelier fotograficznego z początku XX wieku z dawnym aparatem na statywie, draperią i fotelem do portretów oraz ciemnia fotograficzna z lat 70. – dla tych, którzy pamiętają jeszcze czerwone światło i kuwety z wywoływaczem.
• Życie i dzieło braci Petzvalów – dokumenty i przedmioty związane z uczonymi.

Informacje praktyczne

Spiska Biała leży przy drodze z Kieżmarku do Tatrzańskiej Kotliny i Zdziaru; muzeum stoi w centrum miasta obok kościoła, gdzie można zaparkować. Do miasta kursują autobusy z Kieżmarku i Popradu. Muzeum jest czynne głównie w dni powszednie (latem także w soboty), bilet normalny kosztuje 4 € – pełny harmonogram i cennik w ramce „W skrócie”. Zwiedzanie ekspozycji trwa 45–60 minut; grupy powyżej 7 osób muszą zgłosić się wcześniej, a za fotografowanie w salach pobierana jest niewielka opłata. Dla nastolatków pasjonujących się zdjęciami lub wideo to świetna okazja, by zobaczyć, od czego wszystko się zaczęło.

W pobliżu: szlaki i szczyty

Muzeum łatwo połączyć z Kieżmarkiem: Zamek w Kieżmarku i Drewniany kościół artykularny Trójcy Świętej w Kieżmarku (UNESCO) są 6 km dalej. W drodze w Tatry, 12 km od muzeum, leży Jaskinia Bielska (Belianska jaskyňa), a w Tatrach Bielskich zaczyna się nasz szlak Včelín – Ihla.

Oficjalna strona: stm-ke.sk

Zdjęcia: Petr Vilgus, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Palickap, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Petr Vilgus, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.