Łomnicki Staw, obserwatorium i kolejka na Łomnicę

Łomnicki Staw (Skalnaté pleso) to niewielkie jezioro morenowe w najniższym kotle Doliny Łomnickiej pod Łomnicą, na wysokości około 1751–1754 m n.p.m. Ma zaledwie 1,23 ha powierzchni i do 2 m głębokości, a od 1937 roku poziom wody w nim się waha: czasem staw prawie wysycha, a wiosną i po deszczach znów się napełnia. Mimo skromnych rozmiarów to jedno z najczęściej odwiedzanych miejsc w Tatrach Wysokich, bo dojeżdża tu kolejka z Tatrzańskiej Łomnicy, a stąd legendarna kolejka na szczyt Łomnicy.

Dawniej w dolinie wypasano duże stada, przez co zbocza straciły roślinność, a słowacka nazwa doliny zmieniła się z Łomnickiej na „Skalnatą”, czyli kamienistą. Dawni wędrowcy pisali, że nigdzie w Tatrach nie widzieli tylu świstaków i kozic co tutaj.

Co zobaczyć i co robić

• Łomnica (Lomnický štít, 2634 m) — drugi co do wysokości szczyt Tatr i całej Słowacji. Nie prowadzi na nią znakowany szlak (tylko z przewodnikiem górskim), ale od Łomnickiego Stawu kursuje na szczyt kolej linowa zbudowana na początku lat 40. XX wieku. Ze szczytu roztacza się panorama Tatr Wysokich i Bielskich. Działa tu też najwyżej położone obserwatorium na Słowacji ze stacją meteorologiczną.
• Obserwatorium nad Łomnickim Stawem — obserwatorium astronomiczne i meteorologiczne Instytutu Astronomicznego Słowackiej Akademii Nauk na wysokości 1786 m, założone w 1943 roku przez Antonína Bečvářa. Powstał tu słynny atlas nieba „Skalnaté Pleso”, odkrywano komety i planetoidy, m.in. 1807 Slovakia i 1989 Tatry, a na cześć obserwatorium nazwano planetoidę 2619 Skalnaté Pleso. 2 stycznia 1949 roku zmierzono tu najsilniejszy wiatr w historii Słowacji — 248 km/h. To czynna placówka naukowa, więc turyści oglądają ją głównie z zewnątrz.
• Kolej krzesełkowa na Łomnicką Przełęcz (Lomnické sedlo) — kolejny widokowy wjazd.
• Schronisko Łomnickie (Skalnatá chata) — małe schronisko w pobliżu stawu; pierwszy murowany budynek stanął w tym miejscu w 1914 roku.

Informacje praktyczne

Kolejki (stan na październik 2026). Od 5 października gondola Tatrzańska Łomnica – Štart – Łomnicki Staw kursuje 8:30–15:10 w górę i do 16:10 w dół; kolej Łomnicki Staw – Łomnica 9:00–14:40 (w górę); kolej krzesełkowa na Łomnicką Przełęcz 9:00–14:45. Jesienią kolejki w Tatrzańskiej Łomnicy mają przerwy techniczne: nie kursują 9–13 listopada, 16–27 listopada, 30 listopada – 4 grudnia i 7–11 grudnia 2026 roku (w weekendy pomiędzy tymi okresami działają), a od 12 grudnia zaczyna się sezon zimowy. Operator stosuje ceny dynamiczne, a zakup online z wyprzedzeniem jest tańszy; biletu na Łomnicę nie kupi się w kiosku samoobsługowym. Rozkład sprawdzaj codziennie na stronie operatora.

Pieszo. Zielony szlak z Tatrzańskiej Łomnicy — około 2 h 30 min w górę; od stacji kolejki Štart niebieski szlak przez Rakuską Polanę — około 3 godzin; Magistralą Tatrzańską od Schroniska Zamkovskiego — około godziny (do schroniska można dojść z Hrebienoka). Te szlaki są otwarte przez cały rok, natomiast czerwona Magistrala od obserwatorium przez Wielką Świstówkę nad Zielony Staw jest zamknięta od 1 listopada do 31 maja. Po szlakach TANAP wolno chodzić tylko za dnia.

Dla kogo. Kolejkami nad Łomnicki Staw mogą wjechać rodziny z dziećmi i seniorzy. Powyżej 1700 m jest znacznie zimniej niż na dole, a pogoda szybko się zmienia — weź ciepłe ubranie nawet latem.

W pobliżu

• Muzeum TANAP w Tatrzańskiej Łomnicy, przy dolnej stacji.
• Wodospady Zimnej Wody — Magistralą w stronę Hrebienoka.
• Zielony Staw Kieżmarski — przez Przełęcz pod Świstówką (w sezonie).
• Zamek w Kieżmarku — w mieście pod Łomnicą.

Oficjalna strona: vt.sk

Zdjęcia: Totalrandomphotos, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Antimuonium, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Zunicka, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Tomáš Kryl, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Punteador, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Bjalek Michal (talk), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Petr Vilgus, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.