Monastyr Cozia: miejsce pochówku Mirczy Starego nad Alutą

Fundacja Mirczy Starego

Monastyr Cozia (Mănăstirea Cozia) stoi na prawym brzegu Aluty, w miejscu, gdzie rzeka przecina Karpaty Południowe, na północnym skraju uzdrowiska Călimănești, w dzielnicy Căciulata. Założył go hospodar wołoski Mircza Stary (Mircea cel Bătrân, panował w latach 1386–1418): główną cerkiew Świętej Trójcy wzniesiono w latach 1387–1391, a według przywileju fundatora poświęcono 18 maja 1388 r. Początkowo klasztor nazywano „Nucet”, czyli gaj orzechowy; później przyjął nazwę od góry Cozia, która wznosi się nad doliną.

Mircza Stary wybrał klasztor na miejsce swojego pochówku i jego grobowiec do dziś znajduje się w cerkwi. Klasztor był jednym z pierwszych ośrodków piśmiennictwa na Wołoszczyźnie: dokumenty z 1415 r. wspominają tu szkołę klasztorną. Na początku XVI wieku, za hospodara Neagoe Basaraba, odnowiono malowidła i zbudowano kamienną fontannę na dziedzińcu; w latach 1542–1543 powstała cerkiew szpitalna, a w latach 1706–1707 Konstantyn Brâncoveanu dobudował otwarty portyk w swoim stylu. Później klasztor przeszedł remonty w XIX wieku, wykorzystanie cerkwi jako stajni w czasie I wojny światowej i długą restaurację w latach 1958–1980. Dziś to czynny klasztor męski Archidiecezji Râmnic Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.

Dlaczego warto

Cozia to rzadka okazja, by zobaczyć wołoską architekturę z końca XIV wieku niemal w pierwotnej formie. Fasady cerkwi z naprzemiennych pasów kamienia i cegły, z kamiennymi rozetami, nawiązują do wzorów serbskiej szkoły morawskiej — badacze uważają, że pracowali tu serbscy mistrzowie. Klasztor leży tuż przy drodze z Siedmiogrodu do Oltenii, więc łatwo tu zajechać między Sybinem a miastem Râmnicu Vâlcea, a obok jest uzdrowisko z wodami mineralnymi i szlaki Parku Narodowego Cozia.

Co zobaczyć

• Cerkiew Świętej Trójcy na planie trójliścia, z naprzemiennymi pasami kamienia i cegły, pionowymi lizenami i kamiennymi rozetami na fasadach.
• Grobowiec Mirczy Starego w cerkwi; szczątki hospodara ponownie pochowano 15 maja 1938 r., a w 2025 r. archeolodzy ponownie badali grobowiec.
• Freski z lat 1390–1391 w nawie, jedne z najstarszych na Wołoszczyźnie, z późniejszymi odnowieniami z czasów Neagoe Basaraba.
• Portyk brynkowiański z lat 1706–1707 z arkadami, malowidłami i inskrypcją pamiątkową.
• Cerkiew szpitalną Świętych Apostołów (1542–1543) z malowidłami mistrza Dawida i jego syna Raduslava, w tym portretami fundatorów.
• Kaplice w narożnikach murów nad Alutą, kamienną fontannę na dziedzińcu oraz kolekcję muzealną klasztoru z ikonami na drewnie z XVI–XIX wieku, srebrnymi naczyniami liturgicznymi i starymi księgami rumuńskimi.

Informacje praktyczne

Adres: Calea lui Traian nr. 816, Căciulata, miasto Călimănești. Klasztor stoi tuż przy drodze krajowej DN7 (E81), około 3 km na północ od centrum miasta Călimănești, około 20 km od miasta Râmnicu Vâlcea i około 80 km od Sybina. Przy klasztorze jest parking; w pobliżu zatrzymują się autobusy, a na linii kolejowej wzdłuż Aluty są stacje. Z Ukrainy najprościej jechać przez przejście Porubne – Siret lub Diakiwci – Racovăț, a dalej przez Siedmiogród do Sybina, skąd droga prowadzi doliną Aluty na południe.

Według bazy muzeów Narodowego Instytutu Dziedzictwa (cIMeC) klasztor przyjmuje zwiedzających codziennie w godz. 6:00–22:00; tel. +40 250 750 852 i +40 744 109 208, e-mail [email protected]. Oficjalne źródła nie podają opłat za zwiedzanie. Dane — stan na listopad 2026; sprawdź przed wyjazdem. To czynny klasztor męski: ubierz się skromnie (zakryte ramiona i kolana, kobietom przyda się chusta), mów cicho, nie przeszkadzaj w nabożeństwach, a wnętrze cerkwi fotografuj tylko za zgodą. Na zwiedzanie zarezerwuj około godziny.

W pobliżu

• Monastyr Turnu ze skalnymi celami pustelników — około 2 km w górę Aluty.
• Cozia (Ciuha Mare) — szczyt masywu Cozia nad klasztorem, w Parku Narodowym Cozia.
• Muzeum Wsi Vâlcea w Bujoreni — skansen około 15 km na południe.
• Monastyr Horezu — obiekt UNESCO około 60 km na zachód.
• Uzdrowisko Călimănești–Căciulata ze źródłami mineralnymi tuż obok klasztoru.

Oficjalna strona: arhiepiscopiaramnicului.ro

Zdjęcia: Andrei Stroe, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Michal Gorski, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; MIHAIL, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Cristian Bortes, CC BY 2.0, Wikimedia Commons; Andrei Stroe, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; CristianChirita, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons.