Łomnica

Łomnica (słow. Lomnický štít, niem. Lomnitzer Spitze) to jeden z najwyższych i najchętniej odwiedzanych szczytów Tatr Wysokich. Ma 2634 m (według źródeł słowackich 2633,8 m); wyższy w Tatrach i Karpatach jest tylko Gerlach. Trójścienna piramida wznosi się nad Łomnickim Stawem (Skalnaté pleso) i Tatrzańską Łomnicą (ok. 6 km na południowy wschód), ok. 15 km na północ od Popradu. Jej zbocza wznoszą się prawie 2 km ponad Kotlinę Podtatrzańską, a na wierzchołku stoją obserwatorium i górna stacja kolei linowej. Do połowy XIX wieku to Łomnicę uważano za najwyższą górę Tatr.

Od szczytu odchodzą trzy granie: północno-zachodnia – przez Pośrednią Grań i Spiską Grzędę do Baranich Rogów i grani głównej, północno-wschodnia – przez Widły do Kieżmarskiego Szczytu, oraz południowa Łomnicka Grań – przez Łomnicką Kopę i Łomnicką Przełęcz w dół ku Schronisku Zamkovskiego. U stóp leżą Dolina Małej Zimnej Wody, Dolina Łomnicka i Miedziana Kotlina.

Jak dojść / drogi na szczyt

Na Łomnicę nie prowadzi żaden znakowany szlak. Większość odwiedzających wjeżdża koleją linową:

• z Tatrzańskiej Łomnicy gondolą przez stację Štart nad Łomnicki Staw (ok. 1770 m), dokąd można też dojść pieszo;
• znad Łomnickiego Stawu kolejką linową wprost na wierzchołek. Linię zbudowano w latach 1936–1940 i była wtedy jedną z najnowocześniejszych w Europie; łącznie koleje pokonują ok. 1700 m różnicy wysokości.

Bilety na górny odcinek sprzedawane są na konkretną godzinę, a kabina jest mała, więc bilety na dany dzień często rozchodzą się rano. Według źródeł pobyt na szczycie jest zwykle ograniczony do ok. 50 minut, a w maju kolejka z reguły stoi z powodu corocznego przeglądu – rozkład i warunki sprawdzaj u operatora.

Pieszo na szczyt wolno wchodzić tylko z przewodnikiem wysokogórskim albo jako zarejestrowany taternik. Najpopularniejsza droga z przewodnikiem to klasyczna „Emericyho nárek” z Łomnickiej Przełęczy (2189 m), na którą również można wjechać koleją znad Łomnickiego Stawu; trudniejsze miejsca ubezpieczono klamrami i łańcuchami. Inne drogi – Jordanówka od Schroniska Téryego, Miedziane Ławki od schroniska nad Zielonym Stawem Kieżmarskim, ferrata Gypsy’ego i droga przez Cmentarzysko (Cmiter) – są znacznie trudniejsze i narażone na spadające kamienie.

Co widać ze szczytu

Ze szczytu roztacza się widok dookolny. Słowacki znawca Tatr Ivan Bohuš pisał, że widać stąd około 300 wyraźnych szczytów i turni, wyglądających jak fale wzburzone wiatrem. Przy dobrej pogodzie widać doliny i szczyty Tatr Wysokich i Bielskich – Dolinę Małej i Wielkiej Zimnej Wody, Dolinę Pięciu Stawów Spiskich, Łomnicki Staw, Jagnięcy, Kieżmarski i Pośrednią Grań – a także Kotlinę Podtatrzańską i pas gór od Dziumbiru w Niżnych Tatrach przez Kozi Grzbiet, Kras Spisko-Gemerski, Góry Wołowskie, Góry Słańskie i Góry Lewockie po południową Polskę i Beskid Orawski.

Przyroda i historia

Góra zbudowana jest z granodiorytu. Nazwa pochodzi od Łomnickiego Potoku i wsi Wielka Łomnica, do której gruntów szczyt należał do 1947 roku; w XVIII wieku nazywano go „najwyższą skałą kieżmarską”, miejscowi mówili Dziadek (Dedo), a Polacy – Królowa Tatr. Pierwszy na wierzchołku stanął najpewniej kieżmarski szewc i poszukiwacz kruszców Jakob Fábry, między 1760 a 1790 rokiem; pierwsze udokumentowane wejście to 16 lub 17 sierpnia 1793 roku – angielski lekarz i podróżnik Robert Townson, którego pomiar barometryczny pomylił się tylko o ok. 10 m. W 1802 lub 1804 roku badania prowadził tu Stanisław Staszic. Pierwsze wejście zimowe – 27 grudnia 1891 roku, Theodor Wundt z przewodnikiem Jakobem Horvayem.

Na szczycie działa obserwatorium Lomnický štít, najwyżej położone na Słowacji: stacja meteorologiczna, a od lat 1957–1962 także instrumenty astronomiczne (słoneczne); od 1957 roku pracuje tu też telewizyjna stacja przekaźnikowa. Klimat jest surowy: średnia roczna temperatura wynosi ok. −3 °C, roczne opady ok. 1900 mm, a w marcu 2009 roku pokrywa śnieżna osiągnęła 410 cm.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

• W TANAP schodzenie ze szlaków bez przewodnika jest zabronione. Znakowane szlaki wysokogórskie w okolicy, np. na Łomnicką Przełęcz czy do Schroniska Téryego, są zamknięte od 1 listopada do 31 maja, a chodzić można tylko w ciągu dnia. Szczegóły na stronie TANAP.
• Nawet po wjeździe kolejką na szczycie jest zimno i wietrznie: latem temperatura rzadko przekracza 15 °C, więc zabierz ciepłe ubranie.
• Ratownictwo: Horská záchranná služba (HZS) – 18 300 (+421 18 300), numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Do 1870 roku Łomnica była najczęściej odwiedzanym szczytem Tatr Wysokich; już w 1857 roku Maria Steczkowska zauważała, że w pogodne dni prawie zawsze ktoś był na wierzchołku.
• Prezydent Czechosłowacji Ludvík Svoboda wchodził na szczyt pieszo kilkanaście razy.
• Od XV wieku sylwetka Łomnicy była znakiem herbowym rodu Berzeviczych z Wielkiej Łomnicy.

Zdjęcia: Avrilka, Public domain; Falk2, CC BY-SA 4.0; Bubamara, Public domain; Kristo, CC BY-SA 3.0; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0; Ing.Mgr-Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0; Peter Orság (user:Peko), CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.