Kościół Świętego Pantelejmona XII wieku z dzwonnicą w Szewczenkowem

Historia. Rozkwit Halicza

Starożytny Halicz w czasach swojego największego rozkwitu (koniec XI – połowa XIII wieku) był stolicą najpotężniejszego księstwa Rusi Kijowskiej. Zajmował ogromne terytorium rozciągające się na 5,5 km z południa na północ i ponad 11 km ze wschodu na zachód.

Oprócz tego granice Halicza obejmowały liczne tereny w dolinach rzek Dniestru, Narajówki, Gnilej Lipy i Limnicy, a także wzgórza w pobliżu miasta, gdzie urządzono punkty obserwacyjne i liczne obiekty obronne.

Wraz z rozkwitem księstwa halicko-wołyńskiego, Halicz również był aktywnie rozwijany. To właśnie w tym czasie wzdłuż wysokich brzegów Limnicy i Dniestru, jak grzyby po deszczu, wyrastała ogromna liczba klasztorów i rezydencji książęcych, szczególnie w miejscach, gdzie główne drogi krzyżowały się z różnymi naturalnymi przeszkodami – rzekami, zboczami, wąwozami itp.

Wyjątkowo korzystne było położenie kompleksu budynków w pobliżu kościoła Zbawiciela, który, jak twierdzą badacze, był rezydencją samego księcia Wołodymyrka Wołodymyrowicza. Znajdował się on nad Kamiennym Wywozem, skąd prowadziła droga na zachód i gdzie widoczny był przeprawa w miejscu, gdzie Limnica wpadała do Dniestru. Ta droga była kontrolowana z umocnionego grodziska, w którym znajdował się kościół Świętego Pantelejmona.

Historia kościoła Świętego Pantelejmona
Fundacja

W 1194 roku, nieopodal Starożytnego Halicza, na terenie Wzgórza Winogradnego, książę Roman Mstysławowicz zbudował bardzo piękną, majestatyczną świątynię, która była prawdziwą ozdobą lokalnych ziem, gdzie obecnie znajduje się wieś Szewczenkowe. Cerkiew prawosławna została poświęcona imieniu Pantelejmona (jak twierdzą historycy, na cześć dziadka Romana Mstysławowicza, księcia Izjasława, którego chrześcijańskie imię brzmiało Pantelejmona).

XIII–XVI wiek

W drugiej połowie XIII wieku Halicz całkowicie stracił status stolicy, a kościół zaczął powoli podupadać. Później, około 100 lat później, świątynia przeszła w ręce katolików, którzy uczynili z niej katedrę. Kościół zaczął być również nazywany inaczej – kościołem św. Stanisława. Świątynia stała do 1575 roku, kiedy to została zniszczona przez Tatarów.

Koniec XVI – początek XX wieku

Już w 1595 roku ruiny kościoła zostały przekazane franciszkanom, którzy w latach 1598–1611 wszystko odbudowali i nawet dodali obronne wały oraz cały kompleks klasztorny. W wyniku prac budowlanych świątynia zmieniła swój wygląd i przekształciła się w prawdziwą bazylikę w stylu barokowym.

W ciągu następnych 400 lat kościół jeszcze wielokrotnie cierpiał: w 1676 roku – z rąk Turków podczas ich wyprawy na Halicz, w 1802 roku – podczas strasznego pożaru, który miał miejsce w klasztorze, w latach I wojny światowej – w wyniku strzału z armaty...

Restauracja Kościoła Św. Pantelejmona

Odbudować kościół i przywrócić mu wcześniejszy wygląd udało się dopiero w 1926 roku po restauracji (wówczas nie udało się naprawić tylko głównego portalu). Podczas prac całkowicie odnowiono wnętrze.

Nowy impuls do odrodzenia świątyni dała wizyta w kościele w 1991 roku kardynała Iwana Lubaczewskiego z UGKK. A już w 1998 roku kościół Świętego Pantelejmona został całkowicie odrestaurowany i ostatecznie zyskał swój nowoczesny wygląd, maksymalnie zbliżony do tego, jaki miał w czasach książęcych.

Dzwonnica

Obok Kościoła Świętego Pantelejmona znajduje się kolejny zabytek architektury – dzwonnica, dwupiętrowa, w planie kwadratowa. Została zbudowana na początku XVII wieku podczas przebudowy świątyni przez franciszkanów. W dawnych czasach dolna kondygnacja budowli służyła jako brama wjazdowa, a górna, właściwie, jako dzwonnica i wieża obronna.

Adres i numer kontaktowy można znaleźć na głównej stronie portalu.