Jałowiec (Pasmo Jałowieckie)

Jałowiec to szczyt o wysokości 1111 m n.p.m., najwyższy w Paśmie Jałowieckim na północ od masywu Babiej Góry. W regionalizacji fizycznogeograficznej Jerzego Kondrackiego pasmo należy do Beskidu Makowskiego, w nowszej regionalizacji z 2018 roku do Beskidu Żywiecko-Orawskiego, a w przewodnikach zwykle zalicza się je do Beskidu Żywieckiego. Na szczycie spotykają się granice trzech miejscowości: Koszarawy w województwie śląskim oraz Stryszawy i Zawoi w powiecie suskim w województwie małopolskim. Najbliższe przysiółki Zawoi — W Tajchu i Opaczne — leżą 1–1,5 km od wierzchołka.

W kwestii wysokości od lat panuje nieporozumienie. Geodeci umieścili punkt pomiarowy nieco poniżej szczytu, na wysokości 1110,9 m, dlatego wszystkie źródła zgodnie podają 1111 m; na dokładnej mapie poziomicowej widać jednak, że wierzchołek leży powyżej poziomicy 1112,5 m.

Jałowiec jest zwornikiem. Na zachodzie od Czerniawy Suchej oddziela go Sucha Przełęcz, zwana też Trzebuńską (982 m), na wschodzie od Kolędówki — płytka przełęcz Opaczne (879 m). Na szczycie grzbiet rozgałęzia się na dwa ramiona obejmujące dolinę Stryszawki: główne biegnie przez Opaczne, Kiczorę i przełęcz Przysłop do doliny Skawy, krótsze — Pasmo Solnisk — przez przełęcz Cichą (775 m), Kobylą Głowę i Opuśniak. Góra wznosi się nad dolinami trzech rzek: Skawicy, Koszarawy i Stryszawki.

Jak dojść / szlaki

• Niebieski szlak PTTK Lachowice — Jałowiec — Zawoja: przez przełęcz Cichą od północy i w dół do Zawoi od południa.
• Szlak żółty z przełęczy Przysłop przez Kiczorę, Arcygłówkę, Solniska, Kolędówkę i Opaczne na Jałowiec, a dalej przez Czerniawę Suchą i Lachów Groń do Koszarawy — ok. 6 h (z powrotem 6 h 05 min).
• Leśna ścieżka przyrodnicza im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, wytyczona przez Nadleśnictwo Sucha: otwarta pętla z początkiem i końcem w dolinie Stryszawki, prowadząca przez szczyt oraz przełęcze Opaczne i Kolędówki.

Widok ze szczytu

Obecnie Jałowiec jest niemal całkowicie zalesiony, dlatego najlepszy widok roztacza się nie z wierzchołka, lecz z podszczytowej Hali Trzebuńskiej (Hali Kubulkowej) na południowym stoku. Przy dobrej widoczności widać z niej Beskid Śląski z Baranią Górą i Skrzycznem, Kotlinę Żywiecką, Beskid Żywiecki z Pilskiem i całą Babią Górę — od przełęczy Krowiarki po Przełęcz Jałowiecką — a przy bardzo dobrej szczyty Małej Fatry. Na samym wierzchołku stoją ławki i duża fotografia panoramy z opisanymi szczytami.

Przyroda i historia

Dawny przewodnik Kazimierza Sosnowskiego opisywał Jałowiec jako górę „miłą, ale głuchą i mało zwiedzaną”, z halą na szczycie otoczoną półkolem skarlałego lasu bukowego. Krzewów jałowca, od których pochodzi nazwa, autor widział niewiele, za to odnotował na wysokości 1100 m dwa łany rosłej kosodrzewiny wśród świerczyny — zjawisko interesujące przyrodniczo. Od tamtej pory większość hal zarosła; pozostały Hala Trzebuńska, polana z osiedlem Opaczne pod przełęczą o tej samej nazwie, gdzie dawniej działało schronisko, oraz niewielka Polana Krawcowa nad przełęczą Cichą.

W czasie II wojny światowej szczytem przebiegała granica między Generalnym Gubernatorstwem a III Rzeszą: Stryszawa znalazła się w Rzeszy, a Zawoja w GG. Na szczycie widać jeszcze ślady jednej ze strażnic, a na przełęczy Cichej przy szlaku niebieskim — pozostałości fundamentów większej placówki niemieckiej straży granicznej (Grenzschutzu). W 2000 roku mieszkańcy Stryszawy postawili na wierzchołku drewniany krzyż upamiętniający pobyt kardynałów Stefana Wyszyńskiego i Karola Wojtyły, późniejszego papieża Jana Pawła II.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Jałowiec to zalesiona góra bez skał, dostępna przez cały rok. Trasy są długie i miejscami oddalone od wsi, więc zaplanuj czas i zabierz wodę; zimą ścieżki bywają zaśnieżone i oblodzone. Góra leży poza parkami narodowymi, ale w lasach obowiązują zwykłe zasady: nie rozpalaj ognia poza wyznaczonymi miejscami i nie zostawiaj śmieci.

W Beskidach pomocy udziela GOPR: 985 lub +48 601 100 300 oraz 112.

Zdjęcia: The original uploader was Jurbox at Polish Wikipedia., CC BY-SA 2.5; Giraff camelopardalis (pl-wiki), CC BY-SA 3.0; Adrian Tync, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.