Orzesznica leszczynowa

Muscardinus avellanarius
Natura 2000
Orzesznica leszczynowa
Zdjęcie: Kazimieras Martinaitis, CC BY, iNaturalist · zdjęcie: Литва
Orzesznica leszczynowa
Zdjęcie: Francesco Cecere, CC0, iNaturalist · zdjęcie: Італія
Orzesznica leszczynowa
Zdjęcie: xulescu_g, CC BY-SA, iNaturalist

Opis

Orzesznica leszczynowa to najmniejszy i prawdopodobnie najsłodszy z naszych gryzoni. Długość ciała nie przekracza 10 cm, puszysty ogon ma 6–7,5 cm, a waży zaledwie 15–30 g. Futro jest rdzawobrązowe, brzuch biały, oczy duże i czarne, uszy małe i okrągłe. Ten gryzoni ma najwięcej ludowych nazw wśród wszystkich ssaków Ukrainy: orzesznica, orzesznik, orzesznik leszczynowy i inne.

Orzesznica występuje w strefie leśnej Europy; w Alpach znajdowano ją do wysokości 1920 m. Na Ukrainie znana jest z większości zachodnich, centralnych i północnych obwodów i jest najbardziej charakterystyczna dla lasów liściastych, szczególnie z gęstym podszytem i krzewami na skrajach lasów. Orzesznica żyje samotnie i prowadzi wyłącznie nocny tryb życia.

W ciągu dnia śpi w kulistym gnieździe o średnicy około 15 cm, splecionym z trawy, kory i mchu, które zazwyczaj wisi w krzewach na wysokości około 2 m nad ziemią. Je jej kwiaty, owady, jagody i orzechy, a orzechy leszczynowe to główne pożywienie, na którym gromadzi tłuszcz przed zimą. Hibernacja trwa od października do kwietnia; w tym czasie orzesznica urządza się na ziemi, pod leśnym poszyciem, w pustych pniach lub opuszczonych norach.

Obecność orzesznicy zdradzają orzechy z dokładnym okrągłym otworem i śladami zębów wzdłuż krawędzi; wiewiórki i sójki natomiast łamią skorupki lub zostawiają poszarpany otwór. Orzesznica nie jest wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy, ale w UE jest chroniona: należy do załącznika IV Dyrektywy o siedliskach. Zachowanie leszczynowych zarośli i podszytu na skrajach lasów to najlepsza ochrona dla niej.

Gdzie w Karpatach

rzadziejczęściej46 rekordów w Karpatach

Mapa pokazuje, gdzie gatunek odnotowali przyrodnicy (GBIF, rekordy na licencjach CC0 i CC BY), a nie wszystkie miejsca, w których żyje. Ukraińskie Karpaty są słabiej zbadane, więc puste miejsce nie oznacza, że gatunku tam nie ma.

Kraje
Ukraina · Słowacja · Rumunia · Węgry · Polska
Pasma
Niżne Tatry, Karpaty Pokucko-Bukowińskie, Czarnohora, Beskidy Skolskie, Bukowe Góry, Gorgany, Połonina Krasna, Rudawy Słowackie
Piętra roślinności
Pogórze (do 600 m) · Lasy bukowe (600–1200 m)

Kiedy zobaczyć

stylutmarkwimajczelipsiewrzpaźlisgru
Obserwacje

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Ochrona i zasady

Nie jest wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy (lista z 2021 roku); w UE — załącznik IV Dyrektywy o siedliskach.

Czerwona księga Ukrainy

Częste pytania

Jak rozpoznać, że w lesie żyje orzesznica?

Po orzechach leszczyny z dokładnym okrągłym otworem i śladami zębów wzdłuż krawędzi. Wiewiórki i sójki łamią orzech lub zostawiają poszarpany otwór.

Czy orzesznica jest chroniona?

Nie jest wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy, ale w UE jest chroniona jako gatunek z załącznika IV Dyrektywy o siedliskach.

Podobne gatunki

Popielica szaraPopielica szaraGlis glisPuchaty nocny gryzoń bukowych lasów, podobny do małej szarej wiewiórki. Chętnie zimuje na strychach domów i kolib przy lesie.
Leszczyna pospolitaJadalnyLeszczyna pospolitaCorylus avellanaKrzew leszczyny. Kwitnie kotkami już w marcu, a orzechy dojrzewają w sierpniu; rośnie w podszycie lasów liściastych i mieszanych.
Wiewiórka pospolitaWiewiórka pospolitaSciurus vulgarisZwyczajna mieszkanka karpackich lasów. Tutaj wiele wiewiórek ma ciemne, prawie czarne futro z białym brzuchem.

Gdzie można spotkać

Szlaki

nr 500 Skole – wodospad HurkałoŁatwyJednodniowyZnakowanynr 500 Skole wodospad HurkałoProfil wysokości424–816 m7,5 kmpodejście 428 m≈ 2,5 godz. marszuWieś Tuchla, przez górę Kindrat, górę Matahiw, górę Łopata i górę Kudriawec do SkolegoTrudnyWielodniowyWieś Tuchla do Skolegoprzez górę Kindrat, górę Matahiw +2Profil wysokości445–1 265 m29,6 kmpodejście 1 569 m≈ 10,5 godz. marszuSkole – góra Łopata – SkoleŚredniDwudniowyZnakowanySkole pętlaprzez góra ŁopataProfil wysokości437–1 211 m15,2 kmpodejście 771 m≈ 5,5 godz. marszuWieś Dubyna, przez wodospad Kamianka, górę Łopata i górę Matahiw do wsi TuchlaTrudnyWielodniowyWieś Dubyna do wsi Tuchlaprzez wodospad Kamianka, górę Łopata +1Profil wysokości418–1 233 m38,8 kmpodejście 1 600 m≈ 13 godz. marszuSkole – góra Łopata – SkoleŚredniDwudniowySkole pętlaprzez góra ŁopataProfil wysokości437–1 242 m14,9 kmpodejście 972 m≈ 5,5 godz. marszuSkole, przez górę Łopata i wodospad Kamianka do wsi DubynaTrudnyWielodniowySkole do wsi Dubynaprzez górę Łopata, wodospad KamiankaProfil wysokości418–1 211 m25,7 kmpodejście 986 m≈ 8,5 godz. marszu
Skole, przez górę Łopata do wodospadu KamiankaŚredniDwudniowySkole do wodospadu Kamiankaprzez górę ŁopataProfil wysokości447–1 211 m18 kmpodejście 823 m≈ 6 godz. marszuSkole – góra Łopata – SkoleŚredniDwudniowyZnakowanySkole pętlaprzez góra ŁopataProfil wysokości437–1 211 m17,3 kmpodejście 766 m≈ 6 godz. marszunr 500 Dubyna – góra Klucz – Skały DowbuszaŚredniDwudniowyZnakowanynr 500 Dubyna Skały Dowbuszaprzez góra KluczProfil wysokości418–929 m18,7 kmpodejście 778 m≈ 6 godz. marszunr 5043 Dżerszyn – Zełemiń – Kudriawec – góra ŁopataŚredniJednodniowyZnakowanynr 5043 Dżerszyn góra Łopataprzez Zełemiń, KudriawecProfil wysokości589–1 242 m10,2 kmpodejście 801 m≈ 4 godz. marszunr 501 Skole – Skały DowbuszaTrudnyDwudniowyZnakowanynr 501 Skole Skały DowbuszaProfil wysokości437–921 m20,4 kmpodejście 987 m≈ 7 godz. marszuWieś Hrebeniw, przez wieś Kudriawec i wieś Łopata do SkolegoŚredniDwudniowyWieś Hrebeniw do Skolegoprzez wieś Kudriawec, wieś ŁopataProfil wysokości437–1 242 m16,9 kmpodejście 779 m≈ 6 godz. marszu

Szczyty i połoniny

Góra Magura (Szepit)SzczytGóra Magura (Szepit)Dolisznij Szepitwysokość 1 313 m · pasmo Karpaty Pokucko-BukowińskieMagura to szczyt o wysokości 1313 m w Beskidach Pokucko-Bukowińskich, w grzbiecie Dowhyj Hruń.Góra ZełemińSzczytGóra ZełemińHrebenówwysokość 1 177 m · pasmo Beskidy Skolskie1 szlak na szczytZełemiń to szczyt o wysokości 1177 m w północno-zachodniej części grzbietu Żelemianki w Beskidach Skolskich (obwód...Góra KudrawiecSzczytGóra KudrawiecHrebenówwysokość 1 242 m · pasmo Beskidy Skolskie1 szlak na szczytKudrawiec to szczyt o wysokości 1242 m w grzbiecie Żelemianki w Beskidach Skolskich, w obwodzie lwowskim.Góra ŁopataSzczytGóra ŁopataKorostówwysokość 1 211 m14 szlaków na szczytGóra znajduje się na grzbiecie Żelemianki, 8 km na południe od miejscowości Skole.Góra KrasijaSzczytGóra KrasijaWyszkawysokość 1 036 mKrasija to góra o wysokości 1036 m n.p.m. w Beskidach Wschodnich, nad wsią Wyszka w rejonie użhorodzkim (dawniej...Połonina SzeszułPołonina1 620 mPołonina SzeszułKwasyPołonina Szeszuł to bezleśny, trawiasty grzbiet w południowo-zachodniej odnodze Petrosa, w zachodniej części...
Połonina RohnieskaPołonina1 429 mPołonina RohnieskaKwasyRognieska to łąka w paśmie górskim Chornohora (Karpaty Ukraińskie), w obwodzie rachowskim na Zakarpaciu.Połonina Menczuł (Kwasy)Połonina1 240 mPołonina Menczuł (Kwasy)KwasyPołonina Menczuł nad wsią Kwasy to szerokie, otwarte ramię na południowo-zachodniej odnodze Czarnohory w rejonie...Połonina SkopeskaPołonina1 518 mPołonina SkopeskaŁazeszczynaPołonina Skopeska (na mapach także „Skopieska”) to grzbiet-przełęcz między Petrosem a Howerlą w środkowej części...

Wody i wodospady

Wodospad Czemernarski Niżni HukWodospadWodospad Czemernarski Niżni HukDolisznij SzepitWodospad Chemernarskyi Nyzhniy Huk (znany również jako Nyzhniy Shepit) znajduje się w Dolishniy Shepit, w zachodniej...Wodospad Czemernarski HukWodospadWodospad Czemernarski HukDolisznij SzepitWodospad Chemernarsky Huk to niewielki, ale bardzo piękny wodospad położony w miejscowości Dolishniy Shepit w...Wodospad KamiankaWodospadWodospad KamiankaDębina"Wodospad Kamianka lub Wodospad Kamianka to najsłynniejszy wodospad znajdujący się na górskiej rzece o tej samej...

Pasma: Karpaty Pokucko-Bukowińskie, Czarnohora, Beskidy Skolskie, Gorgany, Połonina Krasna. W innych krajach: 🇸🇰 Niżne Tatry, 🇭🇺 Bukowe Góry, 🇸🇰 Rudawy Słowackie

Szlaki i szczyty, w pobliżu których przyrodnicy odnotowali gatunek (GBIF, iNaturalist), z uwzględnieniem wysokości i siedliska. Spotkanie nie jest gwarantowane.

Źródła

GBIF · iNaturalist · Wikidata · Dane o występowaniu: GBIF.org (rekordy CC0 i CC BY), iNaturalist; nazwy i identyfikatory: Wikidata (CC0). Tekst: Karpaty.rocks, sprawdzono 09.11.2026.