Dziewięćsił bezłodygowy

Opis

Dziewięćsił bezłodygowy — jedna z najbardziej charakterystycznych roślin górskich łąk Europy: od Pirenejów i Alp po Bałkany i Karpaty. W Ukraińskich Karpatach występuje w Beskidach, Gorganach, na Świdowcu, Czarnohorze, w Czwórkącie, w Górach Hryniawskich i w masywie Marmaroskim. Rośnie na suchych łąkach, kamienistych stokach i leśnych polanach w strefie leśnej i subalpejskiej, na wysokości około 500–1500 m.

Łodygi rośliny prawie nie ma: duży koszyczek do 10 cm średnicy siedzi tuż w centrum przyziemnej rozetki o szerokości około 20 cm. Liście głęboko pierzasto podzielone, z kolcami. To, co wydaje się płatkami, to wewnętrzne listki okrywy, błyszczące, srebrzysto- lub żółtawo-białe, a w centrum koszyczka zebrane są drobne rurkowate kwiaty brązowo-żółtego koloru. Kwitnie od lipca do września.

Srebrne „płatki” reagują na wilgotność powietrza: w wilgotną pogodę i przed deszczem koszyczek zamyka się, chroniąc pyłek, a w suchą słoneczną się otwiera. Dlatego dziewięćsił często nazywany jest naturalnym barometrem: można na nim przewidzieć, czy będzie deszcz.

Do Czerwonej Księgi Ukrainy dziewięćsił bezłodygowy nie został wpisany, chociaż dwa inne gatunki rodzaju, dziewięćsił osotopodobny i tatarnikolistny, tam są. W Polsce jest częściowo chroniony. Jednak korzeń rośliny od dawna zbierano, a bez korzenia rozetka ginie, więc na szlaku lepiej podziwiać dziewięćsił i fotografować go, szczególnie w rezerwatach i parkach narodowych, gdzie zrywanie roślin jest zabronione.

Gdzie w Karpatach

Mapa pokazuje, gdzie gatunek odnotowali przyrodnicy (GBIF, rekordy na licencjach CC0 i CC BY), a nie wszystkie miejsca, w których żyje. Ukraińskie Karpaty są słabiej zbadane, więc puste miejsce nie oznacza, że gatunku tam nie ma.

Kraje

Słowacja · Czechy · Polska · Ukraina · Rumunia · Węgry · Austria

Pasma

Wielka Fatra, Mała Fatra, Góry Strażowskie, Niżne Tatry, Rudawy Słowackie, Beskid Kisucki, Białe Karpaty, Średniosłowackie Góry Wulkaniczne, Słowacki Raj, Góry Wołowskie

Piętra roślinności

Pogórze (do 600 m) · Lasy bukowe (600–1200 m) · Lasy iglaste (1200–1600 m)

Kiedy zobaczyć

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Bezpieczeństwo

Liście kolczaste — nie dotykaj rozetki gołymi rękami.

Ochrona i zasady

Do Czerwonej Księgi Ukrainy nie wpisano; w Polsce pod częściową ochroną. W rezerwatach i strefach ochronnych parków narodowych zrywanie roślin jest zabronione — lepiej podziwiać.

Czerwona księga Ukrainy

Częste pytania