Szarotka alpejska

Opis

Białotka alpejska, znana jako edelweiss, to symbol wysokogórza Alp i Karpat. To, co wydaje się dużym, puszystym kwiatem, w rzeczywistości jest kwiatostanem: kilka drobnych, żółtawych koszyczków otoczonych gwiazdą z gęsto owłosionych srebrzystobiałych listków. Roślina osiąga wysokość 5–20 cm, cała pokryta jest białym, wełnistym owłosieniem, które chroni ją przed słońcem, wiatrem i zimnem. Kwitnie w lipcu — sierpniu.

Białotka rośnie na stromych skałach i kamienistych zboczach, prawie zawsze na wapieniach. W Ukraińskich Karpatach takich miejsc jest bardzo mało, dlatego roślina jest tu niezwykle rzadka. Badacze potwierdzają współczesne znaleziska w Maramureszach i na wapiennych skałach Czywczyńskich, a w literaturze wspomniano również o Świdowcu. Podczas badania Maramureszy w 2017 roku udało się znaleźć tylko około dziesięciu kwitnących roślin w dwóch miejscach.

Główną przyczyną znikania jest działalność ludzi. Według świadectw leśników, białotkę przez dziesięciolecia wykopywano na pamiątki, a teraz przetrwała tylko w najtrudniej dostępnych miejscach. Botanicy również odnotowują, że populacje wysokogórskich gatunków skalnych, w tym białotki, maleją z powodu ocieplenia klimatu.

Białotka alpejska jest wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy z statusie „zagrożony”. Znacznie więcej jej występuje w Tatrach i w rumuńskich Karpatach, gdzie również jest ściśle chroniona. Jeśli uda się zobaczyć edelweiss, tylko go sfotografuj i nikomu nie opowiadaj o dokładnym miejscu.

Gdzie w Karpatach

Mapa pokazuje, gdzie gatunek odnotowali przyrodnicy (GBIF, rekordy na licencjach CC0 i CC BY), a nie wszystkie miejsca, w których żyje. Ukraińskie Karpaty są słabiej zbadane, więc puste miejsce nie oznacza, że gatunku tam nie ma. Dla rzadkich i wrażliwych gatunków mapa jest celowo zgrubna (sześciokąty ~250 km² lub większe), aby nie wskazywać gawr, gniazd ani stanowisk.

Kraje

Polska · Rumunia · Ukraina · Słowacja

Pasma

Tatry Zachodnie, Wielka Fatra, Czarnohora, Bucegi, Góry Hăşmaş, Ceahlău, Świdowiec

Piętra roślinności

Lasy bukowe (600–1200 m) · Lasy iglaste (1200–1600 m) · Piętro subalpejskie (1600–1900 m)

Kiedy zobaczyć

Na podstawie obserwacji przyrodników w Karpatach (iNaturalist, research grade): im ciemniejsza komórka, tym częściej gatunek widuje się w danym miesiącu.

Ochrona i zasady

Wpisana do Czerwonej Księgi Ukrainy (zagrożony). Podziwiaj, zbieranie i wykopywanie jest zabronione. Dokładnych miejsc nie publikujemy.

Podziwiaj, nie zrywaj: rośliny z Czerwonej księgi Ukrainy, a także wszelkie rośliny w rezerwatach i strefach ochrony ścisłej parków narodowych są pod ochroną.

Czerwona księga Ukrainy

Częste pytania