Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem
Cerkiew św. Kosmy i Damiana w Bartnem to dawna greckokatolicka cerkiew łemkowska w dolinie wśród lasów Beskidu Niskiego, która od ponad pół wieku pełni funkcję muzeum. Jest oddziałem Muzeum „Dwory Karwacjanów i Gładyszów” w Gorlicach. Bartne to wieś o szczególnej historii: jej nazwa pochodzi od bartnictwa, a w XIX wieku rozsławili ją kamieniarze, którzy z twardego piaskowca z masywu Magurycza wyrabiali żarna, kamienie młyńskie, krzyże przydrożne i nagrobki. Stąd pochodził Stefan Szkurat – ojciec wybitnego ukraińskiego kompozytora Dmytra Bortniańskiego, którego nazwisko wywodzi się od nazwy wsi. W latach 1870–1892 posługę pełnił tu łemkowski ksiądz i pisarz Wołodymyr Chylak, który stworzył tu swoje najważniejsze utwory, m.in. nowelę „Szybienicznyj Wierch”. W czasie I wojny światowej toczyły się tu walki operacji gorlickiej, o czym przypomina cmentarz wojenny.
Cerkiew wzniesiono w 1842 roku – datę wyryto nad wejściem do babińca; dolne partie wieży mogą pochodzić z XVIII wieku. W 1947 roku, po wysiedleniu Łemków w akcji „Wisła”, świątynia stała nieużywana i częściowo uległa zniszczeniu. W latach 1968–1970 przeszła gruntowną konserwację, przywrócono gontowe pokrycie, a w 1970 roku przeznaczono ją na muzeum. Pod koniec lat 50. część wysiedlonych rodzin powróciła do Bartnego, a ich potomkowie mieszkają tu do dziś. W 2025 roku cerkiew i sąsiedni spichlerz ponownie wyremontowano. We wsi stoi też druga, prawosławna cerkiew tych samych świętych, zbudowana w 1928 roku.
Co zobaczyć
- Sama cerkiew – trójdzielna budowla zrębowa z wieżą konstrukcji słupowo-ramowej, dachami namiotowymi i hełmami z pozornymi latarniami; dachy i ściany kryte gontem, wokół drewniane ogrodzenie z gontowym daszkiem.
- Późnobarokowy ikonostas z XVIII wieku – najcenniejszy zabytek; ikony namiestne są w nim znacznie starsze, datowane na XVI wiek.
- Ołtarz boczny z 1797 roku z ikoną Ukrzyżowania, XVIII-wieczne ikony (Matka Boża z Dzieciątkiem, Chrystus), stropy z polichromią ornamentalną i chór w formie galeryjki.
- Odrzwia z wizerunkami apostołów Piotra i Pawła z 1780 roku z nieistniejącej cerkwi w Nieznajowej.
- Kamienny spichlerz plebański z pierwszej połowy XIX wieku z ekspozycją historii miejscowego kamieniarstwa, drewniany pobijak do obróbki kamienia i łemkowski cmentarz przycerkiewny z kamiennymi nagrobkami miejscowych mistrzów.
Informacje praktyczne
Bartne leży w gminie Sękowa, około 20 km na południowy wschód od Gorlic; najwygodniej dojechać samochodem przez Sękową i Małastów. Cerkiew jest dostępna w większość dni tygodnia z wyjątkiem piątku, ale wizytę trzeba wcześniej uzgodnić telefonicznie z przewodnikiem; bilet kosztuje tylko 5 zł, a z Zagrodą Maziarską w Łosiu jest bilet łączony. Zwiedzanie trwa 30–45 minut. Muzeum buduje w pobliżu rekonstrukcje tradycyjnych chyży łemkowskich, więc wokół cerkwi mogą trwać prace budowlane.
W pobliżu: szlaki i szczyty
Obok cerkwi przebiega kilka naszych tras: Bartne – Krempna przez lasy Magurskiego Parku Narodowego, Folusz – Bartne – Radocyna – Konieczna oraz Chatka w Nieznajowej – Kornuty. Oddział tego samego muzeum z tradycyjną zagrodą łemkowską warto zobaczyć w Łosiu – Zagroda Maziarska w Łosiu, a kolejnym łemkowskim skansenem jest Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej.
Oficjalna strona: muzeum.gorlice.pl
Zdjęcia: Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons.
Jak dojechać z Ukrainy
Przejścia graniczne
- Krakowiec – Korczowa — drogowe, całodobowo
- Szeginie – Medyka — drogowe, całodobowo Ukraińska straż graniczna nie potwierdza obecnie odprawy pieszych — sprawdź na dpsu.gov.ua przed podróżą.
- Smolnica – Krościenko — drogowe, całodobowo
- Hruszew – Budomierz — drogowe, całodobowo
- Mościska – Przemyśl (kolejowe) — kolejowe, całodobowo
Samochodem
Lwów – Krynica-Zdrój ≈338 km, ≈5 h bez kolejek: M-10 do Krakowca → przejście Krakowiec – Korczowa → bezpłatny odcinek A4 przez Rzeszów do Tarnowa (≈163 km) → DW977 w stronę Gorlic → DW981 do Krynicy (≈260 km, ≈3 h 35 min od granicy). Przez Smolnicę – Krościenko kilometrów jest tyle samo (≈335 km), ale drogi górskie są wolne (≈7 h 40 min): DK84 – Sanok – DK28 przez Krosno i Gorlice.
Sprawdzono 23.10.2026; godziny pracy przejść i rozkłady się zmieniają — sprawdź przed podróżą.
Lokalizacja na mapie
Komentarze
Szlaki w pobliżu
Wszystkie szlaki
ŚredniJednodniowyZnakowanyBartne KrempnaProfil wysokości370–628 m17,8 kmpodejście 375 m≈ 5 godz. marszumniej niż 1 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”
TrudnyWielodniowyZnakowanyFolusz Koniecznaprzez Bartne, RadocynaProfil wysokości407–834 m31,1 kmpodejście 862 m≈ 9,5 godz. marszumniej niż 1 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”
ŚredniDwudniowyZnakowanyChatka w Nieznajowej KornutyProfil wysokości383–833 m20,6 kmpodejście 615 m≈ 6,5 godz. marszumniej niż 1 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Ciekawe w pobliżu
Przejażdżki konneStadnina Koni Huculskich „Gładyszów” w Regietowie7,1 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Stadnina Koni Huculskich „Gładyszów” w łemkowskiej wsi Regietów to jedno z największych miejsc na świecie, gdzie hoduje się konie huculskie.
SzczytRotundawysokość 771 m12 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Rotunda to góra o wysokości 771 m w Beskidzie Niskim, w południowo-wschodniej Małopolsce. Leży w bocznym ramieniu, które w szczycie Jaworzyny Konieczniańskiej...
JezioroZalew Klimkówka (Jezioro Klimkowskie)17 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Zalew Klimkówka (potocznie Jezioro Klimkówka) to zbiornik zaporowy na rzece Ropie w Beskidzie Niskim, w pobliżu miejscowości Klimkówka, Łosie i Uście Gorlickie w...Rzemiosło w pobliżu
Wszystkie miejsca rzemiosła
Wino i degustacjeWinnica Dwie Granice w Przysiekach koło Jasła: piwnica i degustacje20 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Winnica Dwie Granice leży w Przysiekach, kilka kilometrów na zachód od Jasła, na Jasielskim Szlaku Winnym.
Wino i degustacjeWinnica Vanellus w Jareniówce koło Jasła: degustacje22 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Winnica Vanellus to niewielkie rodzinne gospodarstwo w Jareniówce, kilka kilometrów od centrum Jasła. Vanellus to po łacinie „czajka”, a Czajka to nazwisko gospodarzy ...
Targi i jarmarkiMiędzynarodowe Dni Wina w Jaśle: winiarski jarmark na rynku23 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Jasło to niewielkie miasto na Podkarpaciu, nazywane jedną z kolebek odrodzenia polskiego winiarstwa. To tutaj pod koniec XX wieku Roman Myśliwiec założył jedną z...
Piwo i browaryBrowar Dukla: browar rzemieślniczy i pub firmowy w Dukli25 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Dukla to dawne miasteczko u stóp Cergowej, na historycznym szlaku handlowym z Polski na Węgry przez Przełęcz Dukielską.
Serowarnie i połoninyGospodarstwo Ekologiczne „FIGA” – sery kozie z Mszany26 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Rodzinne Gospodarstwo Ekologiczne „FIGA” w łemkowskiej wsi Mszana koło Dukli to jedna z najstarszych kozich serowarni w Polsce.
Aquaparki i baseny termalneBardejów-Zdrój: Wellness Spa Ozón i letnie kąpielisko26 km od „Cerkiew-muzeum św. Kosmy i Damiana w Bartnem”Bardejów-Zdrój (Bardejovské Kúpele) to jedno z najstarszych uzdrowisk Słowacji, część miasta Bardejów, położona około 5 km od centrum w dolinie pod masywem Magury,...