Balvanyos: Śmierdząca Jaskinia, mofety i źródła żelaziste

Balvanyos (węg. Bálványosfürdő) to małe górskie uzdrowisko w okręgu Covasna, na terenie gminy Turia, na północny zachód od miasta Târgu Secuiesc. Leży na wysokości 840–950 m wzdłuż drogi DN11C, która przecina przełęcz Turia między Górami Bodoc a wulkanicznym masywem Puturosu – Ciomatu. To najmłodsze wulkany Gór Harghita: ostatnie erupcje miały miejsce w plejstocenie, a dziś o wulkanizmie przypominają mofety, jaskinie siarkowe i źródła mineralne. Gazy siarkowe wykorzystywano tu do kuracji już w 1767 roku, pierwsze łaźnie zbudowano w 1895 roku, a pod koniec XIX wieku obok Śmierdzącej Jaskini działała fabryka skraplania dwutlenku węgla – pierwsza taka w Karpatach; spłonęła w 1916 roku. Uzdrowisko powstało z dawnych kolonii kąpielowych Turia, Csiszár i Transilvania (Várpad) i leży na obszarze Natura 2000 «Ciomad – Balvanyos».

Naturalne czynniki lecznicze

• Mofety – główna osobliwość uzdrowiska. Rumuńska Wikipedia wymienia trzy: Śmierdzącą Jaskinię (Peștera Puturoasă, węg. Büdös-barlang), mofetę w centrum uzdrowiska i mofetę w łaźniach Csiszár. Gaz mofety z przełęczy Turia jest najbardziej radioaktywny w Rumunii; w Śmierdzącej Jaskini do dwutlenku węgla domieszany jest siarkowodór.
• Wody mineralne – w mikrokotlinie Balvanyos naliczono 57 źródeł szczawy («borvíz»). Wszystkie zawierają żelazo, niektóre brom, jod i fluor, część jest słabo radioaktywna, a woda łaźni Timsós zawiera ałun i wolny kwas siarkowy.
• Klimat – tonizujący, umiarkowanie pobudzający, z ozonowanym powietrzem bogatym w jony ujemne; zalesione grzbiety chronią uzdrowisko przed silnym wiatrem.

Co się leczy

Według rumuńskiej Wikipedii wskazania do leczenia w uzdrowisku to choroby układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, zespół Raynauda, akrocyjanoza, przewlekła niewydolność żylna wraz z miażdżycą zarostową kończyn dolnych, wyrównane wady zastawkowe), a także reumatyczne i zwyrodnieniowe choroby narządu ruchu, choroby zawodowe i neurastenia. Niektóre źródła zaleca się przy nieżycie żołądka i chorobie wrzodowej (Imola, Ibolya, Mogyorós), przy niektórych chorobach wątroby i dróg żółciowych (Imola, Jordán) oraz przy anemii (Vasas, Mogyorós). Ważne: według stanu z 2013 roku jedyna baza zabiegowa uzdrowiska, dawne sanatorium Turia, była zakonserwowana, w uzdrowisku nie było lekarza balneologa, a nowszych danych o bazie medycznej nie znaleźliśmy. Mofety i łaźnie są tu więc balneologią ludową, a nie leczeniem pod nadzorem lekarza. Informacje mają charakter poglądowy i nie są poradą medyczną: kurację i zabiegi zleca lekarz po konsultacji, a osoby z chorobami serca powinny najpierw poradzić się kardiologa.

Zabiegi i źródła

Śmierdząca Jaskinia leży na wysokości około 1050 m na południowo-zachodnim stoku góry Puturosu; prowadzi do niej niebieski szlak okrężny. Z powodu śmiertelnych wypadków wejście zamknięto drzwiami już pod koniec XIX wieku, a obok stoją dziś tablice ostrzegawcze. Gaz jest cięższy od powietrza i gromadzi się przy ziemi: w jaskini się stoi, głowa musi zawsze pozostawać ponad oznaczonym poziomem gazu, nie wolno się schylać, a według portalu turystycznego okręgu Covasna jednorazowy pobyt nie powinien przekraczać 10 minut. Dzieci nie mogą wchodzić do mofety. W pobliżu są Jaskinia Ałunowa i «Ptasi Cmentarz», gdzie trujące gazy zabijają ptaki i drobne zwierzęta.

Łaźnie Csiszár zwrócono w 2012 roku wnukom założyciela, Dénesa Csiszára, i odnowiono. Są tu zimne baseny z wodą mineralną o różnym składzie, gorące balie, sauny oraz «mokra» i sucha mofeta; przed przyjazdem warto umówić się telefonicznie. Źródła Vasas (przy kaplicy ekumenicznej) i Ibolya (na ścieżce do twierdzy Balvanyos) dają musującą wodę żelazistą, którą pije się prosto ze źródła. W kompleksie hotelowym Balvanyos Resort działa centrum wellness Grand Santerra Spa z basenami, saunami i grotą solną – to wypoczynek, a nie leczenie uzdrowiskowe.

Informacje praktyczne

Według stanu na listopad 2026 roku w Grand Santerra Spa baseny i sauny są czynne w poniedziałki 11:00–21:00, od wtorku do niedzieli 9:00–21:00; trzeba wcześniej się zapisać. Cen i godzin łaźni Csiszár ani Śmierdzącej Jaskini oficjalnie nie opublikowano. Uzdrowisko jest otwarte przez cały rok; jaskinie i źródła najwygodniej zwiedzać od wiosny do jesieni, a zima jest tu długa i śnieżna. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się we wsi Bixad na magistrali 400.

Dojazd z Ukrainy

Z Czerniowiec najkrótsza droga prowadzi przez przejście graniczne Diakiwci – Racovăț: 375 km, około 6 godz. 34 min. Z Rachowa przez Sołotwyno – Sighetu Marmației to 402 km, około 7 godz. 23 min; z Użhorodu przez Diakowe – Halmeu 520 km, około 8 godz. 57 min. Czasy podano bez kolejek na granicy. Na drogach rumuńskich potrzebna jest elektroniczna winieta (rovinieta).

W pobliżu

Od drogi DN11C na północ odchodzi droga do krateru wulkanu Ciomatu Mare z jeziorem Świętej Anny i torfowiskiem Mohoș. Na zachodzie leży wieś Bixad, a za masywem, w dolinie Aluty – uzdrowisko Băile Tușnad z mofetą i musującymi źródłami. Na południe od Târgu Secuiesc leży Covasna – «uzdrowisko tysiąca źródeł». Nad samym Balvanyos, na Górze Twierdzy, stoją ruiny średniowiecznej twierdzy Balvanyos.

Oficjalna strona: balvanyosresort.ro

Zdjęcia: VargaA, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; jeffwarder, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Andrei kokelburg, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons.