Zagroda Korkoszów w Czarnej Górze

Zagroda Korkoszów to filia Muzeum Tatrzańskiego w Czarnej Górze, jednej z czternastu wsi polskiego Spisza, powstałej na przełomie XVI i XVII wieku nad Białką. Zagroda stoi w północnej części wsi zwanej Zagórą i pokazuje, jak żyła zamożna rodzina spiska w okresie międzywojennym — w przeciwieństwie do ubogiej Zagrody Sołtysów w sąsiednim Jurgowie.

Zagroda dobrze ilustruje rozwój gospodarstwa spiskiego. Pod koniec XIX wieku Alojzy Chyżny zbudował tu prostą chałupę i stajnię. Przez kilka lat pracował w Ameryce, a po powrocie w 1919 roku dobudował do chałupy okazałą „wielką izbę” z komorą. Dalszej rozbudowy dokonał Sebastian Korkosz, mąż Elżbiety, córki Alojzego: w latach 30. powstały kamienna stajnia i wozownia, a w dawnej stajni umieszczono pierwszy we wsi kierat. Ostatnia rozbudowa nastąpiła w latach 40. — w miejscu komory postawiono izbę „letnią”, zwaną też „pańską”, z osobnym wejściem przez dobudowany ganek. Pod koniec lat 40. rodzina Korkoszów przeniosła się na stałe na Słowację, gdzie jej potomkowie mieszkają do dziś. W 1980 roku przekazali zagrodę Skarbowi Państwa z życzeniem, by powstało tu muzeum; po remoncie konserwatorskim Muzeum Tatrzańskie urządziło ekspozycję etnograficzną.

Co zobaczyć

• Sień z warsztatem stolarskim — gospodarz sam wykonywał meble i naczynia; są tu także drewniane naczynia na mleko, stępa i ręczne żarna. Z sieni schody prowadzą na strych, gdzie w sąsiekach trzymano ziarno, a w skrzyniach i dzieżach żywność.
• Kuchnię — niegdyś centrum życia rodziny: tu spano, jedzono, pieczono chleb, przędzono len i wełnę.
• „Wielką izbę”, która służyła za sypialnię, przechowalnię odświętnej odzieży i miejsce uroczystości rodzinnych.
• „Pańską izbę”, urządzoną jak w latach 40., z wciąż używanym warsztatem tkackim oraz rzeźbami i fotografiami tej uzdolnionej plastycznie rodziny, wśród której byli rzeźbiarze, malarka na szkle i tkaczka; m.in. rzeźba Ludwika Korkosza „Upadek Chrystusa pod krzyżem” i jego gipsowa głowa Sebastiana Korkosza.
• Kamienną stajnię z wystawą o obróbce lnu — narzędzia do tłuczenia, czesania i przędzenia lnu.
• Wozownię z wozem, plecionymi koszami i drewnianymi obońkami, w których wożono mleko z hal, a także drewnianym urządzeniem do podnoszenia chałupy przy wymianie podwaliny.

Informacje praktyczne

Czarna Góra leży 18 km od Zakopanego i od Nowego Targu, 15 km od Niedzicy i 14 km od Łysej Polany. Zagroda znajduje się w części wsi zwanej Zagórą, pod numerem 86; najwygodniej dojechać samochodem. Latem muzeum jest czynne niemal codziennie, poza sezonem od środy do niedzieli; w czwartek wystawa stała jest bezpłatna. Zwiedzanie trwa 30–45 minut. Budynki są stare, z progami i schodami na strych, więc osoby na wózku powinny wcześniej zadzwonić. Dzieciom się tu podoba: wóz, żarna, kierat i warsztat tkacki dobrze pokazują, jak działała wieś bez elektryczności.

W pobliżu: szlaki i szczyty

600 m od zagrody biegnie nasz szlak Trybsz – Polana Podokólne, a kilometr dalej długa trasa Brzeźnica – Kacwin przez pagórki Spisza. Skromniejszy odpowiednik tego gospodarstwa to Zagroda Sołtysów w Jurgowie, zaledwie kilka kilometrów na południe.

Oficjalna strona: muzeumtatrzanskie.pl

Zdjęcia: Waraciła, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Marta Malina Moraczewska, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Arvedui89, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.