Velestúr

Velestúr to szczyt o wysokości 1254 m w głównym grzbiecie Gór Kremnickich na Słowacji. Wznosi się nad wsią Malachov, ok. 9 km na zachód od Bańskiej Bystrzycy, na granicy powiatów Žiar nad Hronom i Bańska Bystrzyca; wierzchołek leży na gruntach miasta Kremnica i bystrzyckiej dzielnicy Radvaň. Najbliższe wsie w linii prostej to Králiky (ok. 4 km), Krahule (5 km), Horné Pršany i Malachov (po 6 km). Góra znana jest też z tzw. napisu z Velestúra.

Velestúr należy do grzbietu Flochovej i jest częścią rozległego masywu wraz ze Złotą Studnią (Zlatá studňa, 1265 m) na północy, z którą łączy go prawie równy grzbiet o długości ok. 700 m, oraz Smrečníkiem na zachodzie. Wyznacza południowy kraniec głównego ciągu grzbietu Flochovej, który dalej rozgałęzia się na odnogi opadające ku dolinie Hronu. Na zachód odchodzi boczny grzbiet przez Smrečník ku Kremnickiemu Szczytowi, na południowy zachód – ku szczytom Labušen i Horný chlm, a na południe grzbiet łagodnie opada ku przełęczy Trzy Krzyże. Silniej rozczłonkowane stoki wschodnie opadają stromo ku zamknięciu Doliny Malachowskiej. Cała woda spływa do Hronu: wschód odwadnia Malachovský potok, stoki północno-zachodnie – dopływy Kremnickiego potoku, a południowe są obszarem źródłowym Vápennego potoku.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt głównym grzbietem biegnie czerwony szlak dalekobieżny – Szlak Bohaterów Słowackiego Powstania Narodowego. Bliskość ośrodka Skalka, atrakcyjny grzbiet i gęsta sieć szlaków ułatwiają dostęp do szczytu.

• Od północy – szlakiem czerwonym ze Skalki przez Przełęcz Králicką i Złotą Studnię: ok. 1:30 h (z powrotem 1:15 h).
• Od południa – z przełęczy Trzy Krzyże: ok. 20 min (z powrotem 15 min). Na przełęcz prowadzą znakowane ścieżki z Malachova, Hornych Pršian i Kremnicy.
• Szlakiem żółtym od rozdroża przy schronisku Hostinec: 20 min w górę, 15 min w dół. Do Hostinca dochodzą szlaki z Kremnicy i Ihráča.

Co widać ze szczytu

Podobnie jak cały grzbiet Gór Kremnickich, Velestúr ma niewiele miejsc widokowych. Z nich jednak widać sąsiednie szczyty, okolice Bańskiej Bystrzycy i dalsze pasma: przy dobrej pogodzie południowo-wschodnią część Wielkiej Fatry, Niżne Tatry, Poľanę, część Javoria, Gór Szczawnickich, Pohronskiego Inovca, Ptacznika i Gór Strażowskich. Dominantą okolicy jest sąsiednia Skalka z nadajnikiem Suchá hora.

Przyroda i historia

Velestúr, podobnie jak sąsiednia Złota Studnia, jest fragmentem stratowulkanicznej struktury grzbietu Flochovej. Zbudowany jest w większości z andezytów i ich piroklastyki. Rzeźba szczytu jest generalnie dość łagodna, jedynie wierzchołek wieńczy wysoka, potrzaskana wychodnia skalna; szereg mniejszych skałek znajdziemy na stokach.

Najbardziej znana historia góry wiąże się z napisem z Velestúra. Wyryto go w skale rzekomo w języku prasłowiańskim, ale w rzeczywistości jest to falsyfikat sporządzony w połowie lat 60. XIX w. przez kremnickiego archiwistę i historyka Pavla Križka. Dziś jest już prawie nieczytelny.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Szlaki na Velestúr prowadzą lasem, są łatwe i dostępne przez cały rok; zimą grzbiet jest popularny wśród narciarzy biegowych. Uważaj na spękanej skale szczytowej, zwłaszcza gdy jest mokra, i pilnuj dzieci. We mgle na zalesionym grzbiecie trzymaj się znaków. Słowackie pogotowie górskie (HZS): 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Napis z Velestúra to jedno ze znanych słowackich fałszerstw historycznych XIX wieku.
• Z przełęczy Trzy Krzyże na szczyt jest tylko 20 minut drogi.

Zdjęcia: Peko, CC BY-SA 4.0; Peko, CC BY-SA 4.0; Peko, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.