Spiska Kapituła i katedra św. Marcina

Kościelne miasteczko na Wzgórzu św. Marcina

Spiska Kapituła (Spišská Kapitula) to starodawne kościelne miasteczko na Wzgórzu św. Marcina, dokładnie naprzeciw Zamku Spiskiego. Często nazywa się je „słowackim Watykanem”. Nazwa pochodzi od kapituły kanoników – wspólnoty duchownych, którzy mieszkali razem, wspólnie się modlili i odprawiali msze, a jednocześnie opiekowali się okolicznymi parafiami. Najstarsza wzmianka o prepozycie spiskim Adolfie pochodzi z dokumentu króla Andrzeja II z 1209 roku. W 1776 roku cesarzowa Maria Teresa i papież Pius VI utworzyli diecezję spiską i od tej pory rezydują tu biskupi. Po 1948 roku władze komunistyczne zamknęły seminarium i instytut nauczycielski, a Kapituła straciła status odrębnej gminy i stała się ulicą Spiskiego Podgrodzia. Odnowa trwa od 1989 roku. W 1993 roku Kapitułę wraz z Zamkiem Spiskim i kościołem Ducha Świętego w Żehrze wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Miasteczko to jedna ulica biegnąca ze wschodu na zachód, otoczona murami z 1665 roku z trzema bramami. Stoją przy niej dawny pałac prepozytów (dziś rezydencja biskupa), dziesięć domów kanoników z XIV–XVIII wieku, gmach seminarium i funkcjonalistyczny budynek instytutu nauczycielskiego z 1933 roku.

Katedra św. Marcina

Budowę katedry rozpoczęto w stylu romańskim w latach 20. XIII wieku jako trójnawową bazylikę z kaplicą królewską (westwerkiem) w fasadzie zachodniej. W 1241 roku zapewne złupili ją Mongołowie, a w 1289 roku podpaliła ją straż króla Władysława IV, lecz szybko ją odbudowano i dodano drugą wieżę. Obecny wygląd zyskała w czasie późnogotyckiej przebudowy w latach 1462–1478, gdy stała się okazałym kościołem halowym z nowym prezbiterium. W latach 1493–1499 do ściany południowej dobudowano kaplicę Zápolyów ze sklepieniem sieciowym i kryptą rodową.

• „Biały Lew” (Leo albus) – romańska rzeźba z trawertynu, jedyna tego rodzaju na Słowacji.
• Malowidło ścienne z 1317 roku – najstarsze datowane na Spiszu, przedstawia koronację Karola Roberta Andegaweńskiego.
• Pięć gotyckich ołtarzy szafowych mistrzów warsztatu spiskokapitulskiego; ołtarz główny św. Marcina konsekrowano w 1478 roku, a ołtarz Koronacji Najświętszej Marii Panny (1493–1499) w kaplicy Zápolyów zachował się bez późniejszych zmian.
• Barokowe ławki z 1630 roku z rzeźbionymi scenami, witraże z Innsbrucka z końca XIX wieku, epitafia palatynów Zápolyów z czerwonego marmuru.

Informacje praktyczne

Bilety sprzedaje Muzeum Diecezjalne (Spišská Kapitula 671/14); centrum informacji jest czynne codziennie 9:00–17:00, a do katedry wchodzi się co 30 minut. Najprostsze zwiedzanie bez przewodnika kosztuje 2,50 €, z przewodnikiem 3 €, a rozszerzone z kaplicą królewską i Białym Lwem 4 € (bilety ulgowe dla dzieci do 15 lat, studentów i seniorów). Duże grupy powinny zgłosić się wcześniej. Parking znajduje się przed murami Kapituły. Bezpłatnie można pospacerować po Ogrodzie Biskupim, założonym w 1741 roku przez prepozyta Františka Barkóciego (wejście przez Wieżę Zegarową; odnowiony w latach 2019–2020), i dojść do Spiskiej Jerozolimy – najstarszej kalwarii na Słowacji (1666–1675). Katedra jest czynną świątynią, więc w czasie nabożeństw zwiedzanie może być niemożliwe; obowiązuje odpowiedni strój.

W pobliżu

Po drugiej stronie doliny widać Zamek Spiski – łatwo zwiedzić go tego samego dnia. Na zachodzie leży Lewocza z bazyliką św. Jakuba, a na południowym zachodzie wąwozy Słowackiego Raju, np. Przełom Hornadu.

Oficjalna strona: kapitula.sk

Zdjęcia: Jozef Kotulič, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; JSnail23 (talk), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Jozef Kotulič, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; SchiDD, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Pierre Bona, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Kateryna Baiduzha, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Ing.Mgr.Jozef Kotulič, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.