Skansen Wsi Pogórzańskiej w Szymbarku

Skansen Wsi Pogórzańskiej im. prof. Romana Reinfussa w Szymbarku to kameralne muzeum na wolnym powietrzu kilka kilometrów na zachód od Gorlic, na łagodnych wzgórzach Pogórza Gorlickiego. Jest oddziałem Muzeum „Dwory Karwacjanów i Gładyszów” w Gorlicach. Budynki przeniesiono tu ze wsi Pogórza – krainy między Białą a Olszynką, graniczącej od południa z dawnymi wsiami łemkowskimi. Mieszkali tu Pogórzanie – polska grupa etnograficzna, sąsiedzi Łemków.

Pomysł utworzenia muzeum zgłosił w 1962 roku wojewódzki konserwator zabytków Jerzy Tur, proponując przejęcie resztówki dawnego majątku w Szymbarku wraz z renesansowym kasztelem, który wymagał remontu. W latach 1974–1975 postawiono tu pierwsze sześć obiektów: chałupę dymną z Siar, chałupę z Gródka, stodołę plebańską z Zagórzan, olejarnię z Gródka, wiatrak z Krygu i studnię z Wójtowej. Później doszły stodoła i obora ze Stróżnej, kuźnia z Turzy i chałupa z samego Szymbarku, a po 1987 roku – chałupa z Moszczenicy, drugi wiatrak i spichlerz. Niemal wszystkie budynki są oryginalne, przeniesione ze wsi; zrekonstruowano jedynie krzyż przydrożny i piec garncarski. Skansen otwarto oficjalnie w 1987 roku, od 2007 roku prowadzi go muzeum gorlickie, a w 2010 roku nadano mu imię prof. Romana Reinfussa – znakomitego badacza kultury ludowej Karpat.

Co zobaczyć

• Zagrody i budynki gospodarcze – chałupa dymna ogrzewana bez komina, chałupy kryte strzechą, stodoły, obora, spichlerz, studnia, ule i stare sady.
• Olejarnia, dwa wiatraki i kuźnia – wiejskie „technologie” dawnych lat: widać, jak tłoczono olej, mielono zboże i kuto narzędzia.
• Wystawy w chałupach: „Na co dzień i od święta – tradycyjny strój pogórzański” (w chałupie z Gródka) i „Zioła w tradycji Pogórzan” (w chałupie z Szymbarku), a w spichlerzu prace ludowego poety i rzeźbiarza amatora Józefa Śliwy.
• „Sztab operacji gorlickiej 1915” – wystawa historyczna w stodole plebańskiej, przypominająca, że w maju 1915 roku właśnie tu nastąpił przełom, który zmienił bieg I wojny światowej na froncie wschodnim.
• Maszyny rolnicze – wozy, sanie i maszyny pod osobną wiatą.

Latem skansen organizuje imprezy folklorystyczne, pokazy rzemiosła, inscenizacje obrzędów dorocznych i rodzinnych, koncerty oraz wystawy czasowe sztuki ludowej.

Informacje praktyczne

Szymbark leży przy drodze nr 28 między Gorlicami a Grybowem; do skansenu łatwo dojechać samochodem lub lokalnym autobusem z Gorlic. Obok stoi renesansowy kasztel – należy do tego samego muzeum, ale od 1 lutego 2026 roku jest zamknięty dla zwiedzających do odwołania, więc warto planować wizytę tylko w skansenie. Skansen jest czynny przez cały rok (od wtorku; najdłużej od maja do września), bilet normalny kosztuje 16 zł, a we wtorki wstęp jest bezpłatny – szczegóły w ramce „W skrócie”. Na zwiedzanie warto zarezerwować około godziny, z wystawami półtorej. Ścieżki są trawiaste i gruntowe, w chałupach są progi. Rozległa polana z wiatrakami i ulami dobrze sprawdza się na spacer z dziećmi.

W pobliżu: szlaki i szczyty

150 m od skansenu przebiega Szlak im. Wincentego Pola, górski szlak przez Pogórze w stronę Beskidu Niskiego, a nieopodal zaczyna się szlak Gorlice – Jamnica. Miłośnicy architektury drewnianej powinni pojechać do kościoła św. Filipa i Jakuba w Sękowej (UNESCO) i do cerkwi Opieki Bogurodzicy w Owczarach, a latem nad Zalew Klimkówka (Jezioro Klimkowskie).

Oficjalna strona: muzeum.gorlice.pl

Zdjęcia: Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Pjsalata, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons; Kroton, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons.