Ploská

Ploská (1532 m) to szczyt w grzbiecie głównym Wielkiej Fatry na Słowacji, jeden z najwyższych w tej grupie górskiej. Leży w jej środkowej części, w Halnej Fatrze, na terenie Parku Narodowego Wielka Fatra. Przez masyw biegnie granica powiatów Martin i Rużomberk w kraju żylińskim, stykają się tu katastry wsi Belá-Dulice i Liptovské Revúce. Najbliższą miejscowością są Liptovské Revúce w dolinie Revúcy, ok. 4,7 km na południowy wschód; na zachodzie Dolina Necpalska sprowadza do wsi Necpaly w Kotlinie Turczańskiej.

Słowacka nazwa znaczy „płaska” i doskonale oddaje charakter góry: zamiast ostrego wierzchołka jest tu rozległe, łagodnie nachylone trawiaste plateau – pozostałość dawnej powierzchni zrównania. Ploská jest zwornikiem kilku grzbietów. Na południe grzbiet główny biegnie do Ostredoku, najwyższego szczytu Wielkiej Fatry, i dalej na Krížną; na północny wschód przez Sedlo Ploskej i Čierny kameň odchodzi grzbiet „liptowski” z Rakytovem; na północny zachód boczny grzbiet z Borišovem, a między Ploską a Borišovem odgałęzia się długi grzbiet „turczański” z Lyscem i Kľakiem. Góra wznosi się nad trzema dolinami: Revúcką z jej odnogą – Zeleną Doliną na południowym wschodzie, Ľubochnianską na północy oraz Necpalską z Hornoborišovską Doliną na zachodzie. Na zachodnim stoku wypływa Necpalský potok, na wschodnim – potok Ľubochnianka.

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt prowadzi czerwono znakowana Veľkofatranská magistrála (KST 0870) – główny szlak grzbietowy pasma. W pobliżu odbiega żółty szlak KST 8604 przez Sedlo Ploskej. Według polskiej Wikipedii, opartej na słowackich przewodnikach, czasy przejścia wynoszą:

• od schroniska Chata pod Borišovom w siodle na zachód od szczytu – ok. 1 h w górę, 35 min z powrotem;
• ze wsi Liptovské Revúce w dolinie Revúcy – ok. 2:45 h, z powrotem 2:15 h;
• z Krížnej grzbietem głównym przez Ostredok – ok. 3:30 h.

Do Chaty pod Borišovom prowadzą też znakowane ścieżki z Necpali Doliną Necpalską i z Belá-Dulice Doliną Beliańską; od północy magistrala nadchodzi od Chyžek. Obok rozwidlenia szlaków przy szczycie znajduje się grób uczestnika słowackiego powstania narodowego z 1944 roku.

Widok ze szczytu

Według źródeł słowackich z bezleśnego plateau roztacza się widok dookólny: na wiele szczytów Wielkiej Fatry, a przy dobrej pogodzie także na Małą Fatrę, Góry Choczańskie, Tatry Wysokie i Niżne Tatry, czasem nawet na Polanę, Babią Górę i Łysą Górę w Beskidach. Polscy autorzy zaznaczają, że rozległość wierzchowiny zasłania pobliskie doliny, więc panorama obejmuje głównie dalsze plany. Najbliżsi sąsiedzi to Borišov, Čierny kameň, Chyžky i Ostredok.

Przyroda i historia

Góra zbudowana jest ze stosunkowo miękkich marglistych łupków dolnej kredy, należących do płaszczowiny fatrzańskiej. Plateau pokrywają bogate w gatunki łąki górskie i pastwiska z pełnikiem europejskim, czosnkiem syberyjskim i cebulicą dwulistną, a na północnych stokach wiosną zakwitają krokusy. Nie jest to naturalne piętro halne, lecz hale wytworzone przez pasterzy w ciągu stuleci wypasu; górną granicę lasu tworzą buczyny. Obrzeża wierzchowiny znaczą duże osuwiska i żleby lawinowe.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Ploská należy do najbardziej lawiniastych gór Wielkiej Fatry. Płaski wierzchołek i strome trawiaste stoki to idealne warunki do zsuwania się śniegu; szczególnie znany jest zachodni stok nad zamknięciem Doliny Necpalskiej, gdzie lawiny schodzą samoistnie nawet przy niskim stopniu zagrożenia w okolicy. Latem trawersuje go niebieska ścieżka skracająca drogę do Chaty pod Borišovom, ale zimą jest to śmiertelna pułapka – zginęło tu już kilku turystów, m.in. w wypadku lawinowym w Dolinie Necpalskiej w 2010 roku. Przy szlaku z Ploskiej do schroniska stoi tablica ostrzegawcza.

Najlepsza pora na wycieczkę to okres od późnej wiosny do jesieni; zimą wychodź tylko ze sprzętem lawinowym i po sprawdzeniu prognozy. Ploská leży w Parku Narodowym Wielka Fatra: chodź wyłącznie znakowanymi szlakami, zabieraj śmieci i nie rozpalaj ognisk. W razie wypadku dzwoń do słowackiego pogotowia górskiego HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Nazwa dosłownie oznacza „płaska” – to rzadki w Karpatach przykład niemal równej wierzchowiny na wysokości ponad 1500 m.
• Ploská jest zwornikiem, od którego rozchodzą się trzy główne grzbiety Wielkiej Fatry.
• Łąki na szczycie nie są naturalne, lecz pasterskie, ukształtowane przez wieki wypasu.

Zdjęcia: Caroig, CC BY-SA 2.5; Michal Klajban, CC BY-SA 3.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Pudelek (Marcin Szala), CC BY-SA 3.0; Derbeth, CC BY 4.0; Pe3kZA, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.