Borišov

Borišov to szczyt o wysokości 1510 m w centralnej części Wielkiej Fatry na Słowacji, w jej najwyższej części — Halnej Fatrze (Hôľna Fatra). To potężna góra z bezleśną, trawiastą kopułą, z której roztacza się szeroka panorama dookolna. Od sąsiedniej Ploskiej na wschodzie oddziela go głęboka przełęcz, na której stoi Chata pod Borišovom — główne schronisko Wielkiej Fatry. Szczyt leży w powiecie Martin w kraju żylińskim, na styku katastrów wsi Belá-Dulice i Necpaly; do Liptovskich Revúc jest ok. 7 km, do Necpali i Beli-Dulic ok. 10 km. Góra należy do Parku Narodowego Wielka Fatra.

Licząc od zwornikowej Ploskiej, Borišov jest pierwszym i najwyższym szczytem zachodniej, tzw. turczańskiej gałęzi Wielkiej Fatry i jedynym w niej przekraczającym 1500 m. Sam wierzchołek leży w długim bocznym grzbiecie biegnącym na północny zachód i rozdzielającym Belianską dolinę na północnym wschodzie oraz Necpalską dolinę na południowym zachodzie. Na północnym stoku bierze początek Beliansky potok, stoki południowe opływa Necpalský potok.

Jak dojść / szlaki

Na sam szczyt prowadzi krótki, stromy szlak żółty od Chaty pod Borišovom (1366 m), położonej ok. 600 m na wschód od wierzchołka: ok. 1 km i 250 m przewyższenia, według polskich przewodników ok. 45 min w górę i 30 min w dół. Schronisko stoi przy ważnym węźle szlaków, więc można do niego dojść kilkoma drogami:

• szlakiem niebieskim — z Necpali Necpalską doliną;
• szlakiem zielonym — z Beli-Dulic Belianską doliną;
• szlakiem żółtym (KST 8614) — z górnej części Ľubochnianskiej doliny;
• czerwonym szlakiem grzbietowym Magistrali Wielkofatrzańskiej — od strony Ploskiej albo od Kľaku.

Obie doliny, Necpalska i Belianska, kończą się pod masywem Borišova; prowadzą nimi drogi leśne ze znakowanymi szlakami.

Widok ze szczytu

Dzięki wysokości i położeniu na skraju centralnej części gór źródła słowackie opisują z Borišova dalekie widoki: liczne szczyty Wielkiej Fatry, Małą Fatrę, Góry Choczańskie, Tatry Zachodnie, a przy dobrej widoczności część Niżnych Tatr, Polanę, Babią Górę i Łysicę (Lysá hora) w Beskidach. Najbliżsi sąsiedzi to Ploská na wschodzie i Kľak w grzbiecie turczańskim.

Przyroda i historia

Masyw zbudowany jest z grubych warstw margli dolnej i środkowej kredy. Te stosunkowo miękkie skały nadały górze łagodne kształty, ale też urozmaiconą, rozciętą erozją rzeźbę stoków: w zbocza południowo-zachodnie wcinają się dwie żlebowate dolinki, Ondrejkova i Dolnoborišovská. W górnej części Belianskiej doliny pod Borišovem znajduje się tzw. okno belianskie, gdzie spod nasuniętych płaszczowin wychodzą na powierzchnię głębsze skały tatrzyku.

Bezleśną kopułę pokrywają łąki, na których wczesną wiosną masowo zakwita szafran spiski, a latem goryczuszki, ostrożeń głowacz i różeniec górski na murawach naskalnych. Pojedyncze grupy drzew na szczycie świadczą, że las sięgał kiedyś aż po wierzchołek — najwyżej w całej Wielkiej Fatrze. Na stokach północnych rosną świerczyny z jaworem; aż po dno Belianskiej doliny (ok. 740 m) chroni je narodowy rezerwat przyrody Borišov z dobrze zachowanym pierwotnym lasem górskim.

Budowę Chaty pod Borišovom rozpoczął w 1937 r. oddział Klubu Czechosłowackich Turystów w Martinie, lecz z powodu trudności z dowozem materiałów ukończono ją dopiero w 1942 r. W czasie słowackiego powstania narodowego w 1944 r. stacjonowali w niej powstańcy i tylko szczęśliwym zbiegiem okoliczności uniknęła zniszczenia. Po remoncie otwarto ją ponownie w 1949 r.

Bezpieczeństwo, sezon i zasady

Równy, wklęsły stok południowy Borišova nad Hornoborišovską doliną to jedno z najbardziej zagrożonych lawinami miejsc w Wielkiej Fatrze i jeden z największych stoków lawinowych na Słowacji. Zimą i wiosną sprawdzaj komunikat lawinowy i trzymaj się bezpiecznych tras. Szczyt jest odsłonięty na wiatr, a mgła na rozległej kopule szybko utrudnia orientację. W parku narodowym chodź wyłącznie znakowanymi szlakami.

Słowackie pogotowie górskie — HZS: 18 300 (+421 18 300); ogólny numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Las sięgał kiedyś aż na szczyt Borišova — to najwyższa górna granica lasu w całej Wielkiej Fatrze.
• Budowa Chaty pod Borišovom trwała pięć lat (1937–1942), bo materiały z trudem wnoszono w góry; początkowo wodę trzeba było nosić do niej z ujęć poniżej budynku.

Zdjęcia: Pudelek, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.