Monaster Râmeț: freski z 1377 roku w Górach Trascău

Klasztor u wylotu wąwozu

Monaster Râmeț (Mănăstirea Râmeț) to jeden z najstarszych ośrodków monastycznych Siedmiogrodu. Stoi w dolinie Geoagiu, zwanej przez miejscowych „Doliną Klasztorną”, u wejścia do wąwozu Râmeț w Górach Trascău — wschodniej odnodze Gór Zachodniorumuńskich, około 34 km od Alba Iulii i 18 km od miasta Teiuș. Nad klasztorem wznoszą się strome wapienne skały, a obok szumi górska rzeka.

Data założenia monasteru nie jest znana, ale jego stara cerkiew należy do nielicznych rumuńskich świątyń murowanych, które da się datować. Wiadomo, że trzecią warstwę fresków na jej ścianach wykonał w 1377 roku malarz Mihu de la Crișul Alb, a więc sam budynek jest jeszcze starszy. Według tradycji klasztorem opiekowali się król Węgier Maciej Korwin oraz hospodarowie wołoscy Radu Wielki i Michał Waleczny, który go odbudował. W XVIII wieku monaster kilkakrotnie niszczono, m.in. po powstaniu Horei, Cloșki i Crișana w 1785 roku; cerkiew odbudowano w 1792 roku. Klasztor ponownie otwarto w 1940 roku, od 1955 roku jest żeński; w 1959 roku władze komunistyczne go zamknęły, lecz mniszki wróciły już w 1962 roku.

Za biskupa Alba Iulii Emiliana Birdașa (1921–1996) starą cerkiew, zagrożoną powodziami, podniesiono o 2,08 metra, a obok wzniesiono dużą nową cerkiew świętych apostołów Piotra i Pawła, nazywaną „Katedrą Gór Zachodniorumuńskich”. W lipcu 2019 roku w nowej cerkwi wybuchł pożar. W latach 1959–1975 żył i posługiwał tu ojciec Dometie Manolache; w 2025 roku Rumuński Kościół Prawosławny ogłosił go świętym — św. Dometiem Miłosiernym — a jego relikwie złożono w wielkiej cerkwi monasteru. To czynny klasztor żeński archidiecezji Alba Iulii Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.

Dlaczego warto

Râmeț łączy dawne sanktuarium z dziką przyrodą: średniowieczne freski w małej kamiennej cerkwi, okazałą nową katedrę i tuż za murami ścieżkę do wąwozu między skałami. To ciche miejsce dla pielgrzymów i wygodny punkt wyjścia na wędrówki po Górach Trascău. A niewielkie muzeum w dawnej szkole klasztornej pokazuje ikony malowane na szkle — charakterystyczną sztukę ludową Siedmiogrodu.

Co zobaczyć

• Starą cerkiew pod wezwaniem Narodzenia Bogurodzicy i Źródła Życiodajnego — z freskiem z 1377 roku i malowidłami z kolejnych stuleci.
• Malowidła, na których przedstawiono m.in. greckokatolickiego biskupa Ioana Inocențiu Micu-Kleina jako opiekuna świątyni — rzadki szczegół ikonograficzny.
• Nową cerkiew świętych Piotra i Pawła — „Katedrę Apuseni” z arkadowym gankiem i relikwiami św. Dometia Miłosiernego.
• Muzeum klasztorne w dawnej szkole — ikony na drewnie i na szkle, stare księgi, przedmioty liturgiczne, etnografia.
• Wąwóz Râmeț — wapienne ściany tuż nad monasterem.

Informacje praktyczne

Monaster leży w gminie Râmeț (Strada Valea Mănăstirii nr. 15), przy drodze okręgowej DJ750C. Do Alba Iulii jest około 34 km, do Teiușu 18 km, skąd droga prowadzi w górę doliną Geoagiu. Z Ukrainy najwygodniej jechać przez przejście Sołotwyno – Sighetu Marmației i dalej przez Kluż-Napokę i Aiud (około 330 km od granicy). Przy monasterze jest parking.

Monaster jest otwarty dla pielgrzymów codziennie; muzeum według krajowego rejestru muzeów (cIMeC) jest czynne od poniedziałku do soboty w godz. 9:00–18:00, w niedzielę 12:00–20:00, tel. +40 258 880 111. To czynny klasztor żeński: obowiązuje skromny strój (zakryte ramiona i kolana; kobiety w spódnicy i chuście), cisza podczas nabożeństw; przed fotografowaniem w cerkwiach i muzeum zapytaj o zgodę. Zarezerwuj godzinę, a ze spacerem do wąwozu pół dnia. Najwięcej pielgrzymów przybywa na święto Źródła Życiodajnego i na Zaśnięcie Bogurodzicy 15 sierpnia.

W pobliżu

• Wąwóz Râmeț — znakowana ścieżka wzdłuż rzeki Geoagiu zaczyna się przy monasterze.
• Szczyt Muntele Mare w północnej części Apuseni.
• Roșia Montană — rzymskie chodniki złota, obiekt UNESCO.
• Kolejka wąskotorowa Apuseni — przejazd Câmpeni – Abrud.

Zdjęcia: Anaoha, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Ela Vaida, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Andrei Dan Suciu, CC BY 3.0, Wikimedia Commons; Ciocan Constantin-Solonț, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Stoiani, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; DimiTalen, CC0, Wikimedia Commons; Cristian Bortes from Cluj-Napoca, Romania, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.