Roșia Montană: rzymskie kopalnie złota (UNESCO)

Alburnus Maior — złoto rzymskiej Dacji

Roșia Montană (węg. Verespatak, niem. Goldbach) to górnicza wieś w Górach Zachodniorumuńskich (Apuseni), w tzw. „Złotym Czworoboku” Siedmiogrodu. Złoto wydobywali tu już Dakowie, a po podboju Dacji przez cesarza Trajana Rzymianie założyli kopalnię Alburnus Maior i osiedlili tu iliryjskich górników z Dalmacji. Osada po raz pierwszy wzmiankowana jest na tabliczce woskowej datowanej na 6 lutego 131 roku; łącznie archeolodzy znaleźli tu 25 takich tabliczek — rzadkich dokumentów codziennego życia rzymskiej prowincji — a także domostwa, nekropolie oraz inskrypcje po łacinie i grecku. Rzymianie opuścili Dację w 271 roku, lecz wydobycie wznowiono w średniowieczu i trwało ono aż do początku XXI wieku: państwowa kopalnia działała do 2006 roku.

W 1981 roku, w 1850. rocznicę pierwszej wzmianki, na terenie państwowej kopalni otwarto Muzeum Górnictwa (Muzeul Mineritului), w którym pokazuje się zachowane in situ rzymskie chodniki. Na początku XXI wieku plany ogromnej kopalni odkrywkowej w Roșii Montanej stały się jednym z najgłośniejszych tematów w Rumunii i wywołały masowe protesty w 2013 roku; odkrywki nigdy nie wykopano. W 2021 roku UNESCO wpisało „Górniczy krajobraz Roșia Montană” (Roșia Montană Mining Landscape) na Listę światowego dziedzictwa — jednocześnie na listę obiektów zagrożonych. Muzeum zarządza obecnie państwowa spółka Minvest Deva (oddział RoșiaMin).

Dlaczego warto

To rzadka okazja, by zejść do prawdziwej rzymskiej kopalni, wykutej ręcznie niemal dwa tysiące lat temu. Chodniki o trapezowym przekroju, z gładkimi ścianami, niszami na lampki oliwne i śladami dłut pokazują, jak pracowali górnicy z Alburnus Maior. Na powierzchni można zobaczyć, jak kruszono i płukano rudę aż do XX wieku, a lapidarium z rzymskimi nagrobkami opowiada o ludziach, którzy tu żyli. Wokół rozciągają się malownicze góry krainy Moților i stara górnicza wieś z drewnianymi i murowanymi domami.

Co zobaczyć

• Rzymskie chodniki — 170 m oryginalnych wyrobisk na dwóch poziomach: około 1,8 m wysokości, 1,7 m szerokości u podstawy i tylko 1 m u stropu, oświetlone elektrycznie.
• Zejście — betonowa pochylnia długości 53 m ze 157 stopniami i poręczą, na głębokość około dziesięciu pięter.
• Lapidarium — oryginalne rzymskie stele nagrobne i ołtarze wotywne znalezione w Roșii Montanej.
• Młyny rudne pod gołym niebem — drewniane i żelazne stępy do kruszenia rudy oraz instalacja flotacyjna używana w latach 1960–2006.
• Wystawa fotografii „Aurarii” — około 150 czarno-białych zdjęć Iosifa Bazila Romana o tutejszych poszukiwaczach złota (okres międzywojenny – 1948).

Informacje praktyczne

Muzeum mieści się pod adresem Str. Minei nr. 1, Roșia Montană — około 10 km od miasta Abrud, 14 km od Câmpeni, 70 km od Alba Iulii i 135 km od Klużu-Napoki. Z Ukrainy najwygodniej jechać przez przejście Sołotwyno – Sighetu Marmației i dalej przez Kluż-Napokę (około 350 km od granicy) albo przez Węgry i Oradeę. Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godz. 9:00–16:00 (o 16:00 ostatnie zejście), w poniedziałki zamknięte; pod ziemię schodzą grupy co najmniej 5-osobowe, więc osoby podróżujące w pojedynkę powinny wcześniej zadzwonić: +40 258 783 165. Bilet normalny kosztuje 30 lei (stan na listopad 2026).

Pod ziemią przez cały rok panuje +7…+10 °C i wilgotność ponad 85 %, więc zabierz sweter i wygodne buty. Chodniki są niskie i wąskie, a zejście i powrót to 157 stopni, dlatego zwiedzanie nie jest odpowiednie dla osób z ograniczoną sprawnością ruchową, chorobami serca czy klaustrofobią. Zarezerwuj co najmniej godzinę. Amatorskie zdjęcia są dozwolone tylko do użytku prywatnego: muzeum wyraźnie zabrania publikowania zdjęć z wnętrza w internecie, także w mediach społecznościowych.

W pobliżu

• Kolejka wąskotorowa Apuseni — przejazd Câmpeni – Abrud przez krainę Moților.
• Muzeum Złota w Bradzie — ponad tysiąc okazów złota rodzimego.
• Dom Pamięci Avrama Iancu we wsi Incești.
• Szczyt Muntele Mare — jeden z najwyższych szczytów północnej części Apuseni.

Oficjalna strona: minvestdeva.ro

Zdjęcia: Codrinb, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; Muzeul Mineritului Roșia Montană (CNCAF Minvest Deva), oficjalna strona; AndreDea, CC BY 2.0, Wikimedia Commons.