Białe Stawy (Biele plesá)

Białe Stawy (słow. Biele plesá) to grupa dziewięciu niewielkich jezior w Dolinie Białych Stawów w północno-wschodniej części Tatr Wysokich, na terenie słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego (TANAP). Dolinę ograniczają Kozia Grań od zachodu, Jagnięcy Szczyt od północy oraz Jagnięcy Garb i Przednia Przełęcz pod Kopą od wschodu. Własne nazwy mają tylko dwa największe jeziora – Wielki Biały Staw (Veľké Biele pleso) i Stręgacznik (Trojrohé pleso); pozostałe określa się wspólnie jako Małe Białe Stawy.

Wielki Biały Staw leży na wysokości 1612 m pod południowo-wschodnimi zboczami Bielskiej Kopy. To jezioro morenowe: według pomiarów TANAP-u z lat 60. miało około 0,97 ha powierzchni, 195 m długości, 70 m szerokości i mniej niż metr głębokości. Wpadają do niego dwa drobne cieki, a wypływa Biały Potok Kieżmarski, który po połączeniu z Zielonym Potokiem tworzy Białą Wodę Kieżmarską. Staw jest klasycznym przykładem zanikającego jeziora wysokogórskiego: w 2018 r. miał już tylko 177 na 65 m i 0,79 ha, a średnią głębokość zaledwie 0,44 m. Brzegi zarasta turzyca, a tempo zarastania między latami 1949–1986 a 2009–2018 wzrosło pięciokrotnie. Badacze sądzą, że lustro wody może zniknąć jeszcze przed końcem obecnego stulecia, a w jego miejscu pozostanie podmokła łąka turzycowa.

Stręgacznik, nazwany od trójkątnego kształtu, leży około 200 m na południe: 0,17 ha, 85 na 70 m, głębokość 1,2 m, wysokość 1620 m. On również powoli zarasta torfem, a w wodzie występują rzadkie rośliny wodne.

Co zobaczyć i co robić

• Koniec Magistrali Tatrzańskiej – tu kończy się najdłuższy szlak Tatr, czerwona magistrala; przy stawie stoją ławy dla turystów.
• Ślady dawnych schronisk – w 1922 r. z inicjatywy generała Votruby zbudowano tu małą Votrubovą chatę dla żołnierzy na wypadek konfliktu granicznego. W 1942 r. w pobliżu powstało dwupiętrowe Schronisko Kieżmarskie, które spłonęło w 1974 r.; jego fundamenty widać do dziś.
• Historia – w 1851 r. jezioro malował Maciej Bogusz Stęczyński, który napisał o nim też wiersz i łączył to miejsce z legendami o zaklętym rubinie. Od 1897 r. przez kilka lat działała przy stawie fabryczka olejku kosodrzewinowego, która wyniszczyła dużo limby i kosodrzewiny; limby posadzono ponownie po 1955 r.
• Widoki – nad wodą od wschodu góruje Jagnięcy Szczyt, od północy zbocza Bielskiej Kopy, a z podejścia na Przełęcz pod Kopą widać całą dolinę ze stawami.

Jak dojść

Najkrócej – od schroniska nad Zielonym Stawem czerwoną Magistralą Tatrzańską: Podbańska – Wielki Biały Staw: 35 min w obie strony. Do samego schroniska prowadzi żółty szlak od Drogi Wolności między Kieżmarskimi Żłobami a Matlarami – 3 h 15 min w górę – albo magistrala znad Łomnickiego Stawu – 2 h 05 min. Niebieska trasa Tatrzańskie Matlary – Tatrzańska Jaworzyna prowadzi z Matlar nad staw w 3 h 30 min (w dół 2 h 45 min), a zielona Kotlina Tatrzańska, Czarda – Wielki Biały Staw przez Dolinę Siedmiu Źródeł w 3 h 10 min (w dół 2 h 20 min). Znad stawu na Przełęcz pod Kopą – jeszcze 45 min. To pełnodniowa wycieczka górska, choć sam odcinek od Zielonego Stawu jest łatwy.

Sezon i bezpieczeństwo

Magistrala od Zielonego Stawu nad Wielki Biały Staw nie należy do szlaków z sezonowym zamknięciem, natomiast szlaki znad stawu na Przełęcz pod Kopą są zamknięte od 1 listopada do 31 maja (§ 4 i załącznik 3 regulaminu odwiedzających TANAP, rozporządzenie 26/2023). Z psami nie wolno wchodzić na magistralę, na niebieski szlak z Matlar ani na zielony przez Dolinę Siedmiu Źródeł (załącznik 5). Wstęp do TANAP-u jest bezpłatny; wolno chodzić tylko znakowanymi szlakami i tylko za dnia, a zarząd parku apeluje, by nie latać dronami. Zimą dolina jest zagrożona lawinami. Słowackie Pogotowie Górskie HZS: 18 300, numer alarmowy: 112.

W pobliżu

• Zielony Staw Kieżmarski – 35 min magistralą.
• Jagnięcy Szczyt – szczyt nad doliną.
• Łomnicki Staw, obserwatorium i kolejka na Łomnicę – stąd zaczyna się ten odcinek magistrali.
• Jaskinia Bielska (Belianska jaskyňa) i Zdziar — góralska wieś pod Tatrami Bielskimi – po drugiej stronie Przełęczy pod Kopą.

Oficjalna strona: tanap.sk

Zdjęcia: Michal Klajban, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Krzysztof Dudzik-Górnicki (User:ToSter), CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons.