Jeziorka Duszatyńskie

Jeziorka Duszatyńskie to dwa niewielkie jeziora osuwiskowe na zachodnich zboczach Chryszczatej w pobliżu dawnej łemkowskiej wsi Duszatyn w Bieszczadach — jedna z największych osobliwości przyrodniczych regionu. Są bardzo młode: powstały 13 kwietnia 1907 r., w przeddzień Wielkanocy, gdy po wiosennych roztopach i ulewach zachodnie zbocze Chryszczatej w tzw. Steciw Lesie oderwało się i zsunęło do doliny. Masy ziemi zatamowały w kilku miejscach potok Olchowaty (dopływ Osławy), a za tymi naturalnymi zaporami zebrała się woda.

Osuwisko nazwano „Zwiezło” — od ludowego powiedzenia, że „zwiezło kawał góry”. To największe rozpoznane osuwisko w polskich Karpatach: przemieściło się ok. 12 mln m³ ziemi, jego powierzchnia to ok. 36 ha, a długość ponad 2 km. Początkowo powstały trzy jeziorka i kilka mniejszych oczek. Jeziorko Górne leży na wysokości 701 m: 1,44 ha, do 5,8 m głębokości. Jeziorko Dolne — na 683 m: 0,45 ha, do 6,2 m głębokości. Trzecie, najniższe, na 614 m, już nie istnieje: na polecenie właściciela dóbr, hrabiego Potockiego, spuszczono z niego wodę, by wyłowić pstrągi — podobno niektóre ważyły do 10 kg. W latach 20. XX wieku jeziorka były dwukrotnie większe, ale wpływające potoczki stopniowo je zamulają.

Od 1957 r. teren chroni rezerwat „Zwiezło w dolinie Olchowatego”; pod koniec 2024 r. powiększono go z 2 do 484 ha i objęto ochroną ścisłą w granicach Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego. Miejscowi uważali to miejsce za zaczarowane: według legendy osuwisko wywołał rozsierdzony diabeł rzucający ognistą kulą, według innej — meteoryt. Przerażeni mieszkańcy Duszatyna mieli uciec do sąsiednich wsi, gdzie w cerkwiach same rozdzwoniły się dzwony.

Co zobaczyć i co robić

• Zatopiony las — w przejrzystej wodzie wciąż widać korzenie i kikuty drzew powalonych przez osuwisko w 1907 r.
• Ślady osuwiska — nad jeziorkami widać zarośniętą lasem rynnę osuwiskową; przy Jeziorku Górnym stoi tablica informacyjna.
• Cisza bieszczadzkiego lasu — szczególnie pięknie jest jesienią, gdy las bukowy odbija się w wodzie.

Jak dojść

Jeziorka leżą przy czerwonym Głównym Szlaku Beskidzkim na odcinku Komańcza – Prełuki – Duszatyn – Chryszczata; prowadzi tu też trasa Sanok – Chryszczata. Najkrótsze dojście jest z Duszatyna (496 m) w dolinie Osławy: czerwony szlak wspina się lasem doliną potoku Olchowatego, przewyższenie do Jeziorka Górnego to ok. 200 m. To łatwa półdniowa wycieczka leśna, odpowiednia także dla rodzin z dziećmi; nie dla wózków. Według relacji turystów część szlaku z Duszatyna do jeziorek przeniesiono w las — kieruj się świeżym oznakowaniem. Od jeziorek czerwony szlak prowadzi dalej na szczyt Chryszczatej (997 m). Wędrował tędy także Karol Wojtyła: w latach 1952–1960 czterokrotnie przemierzał ten szlak z młodzieżą.

Sezon i bezpieczeństwo

Jeziorka można odwiedzać przez cały rok; najpiękniej jest w maju–czerwcu i jesienią. Wstęp jest wolny, ale rezerwat objęty jest ochroną ścisłą: trzymaj się znakowanej ścieżki, nie kąp się, nie rozpalaj ognisk i nie wchodź z psem — w rezerwacie Zwiezło obowiązuje zakaz wstępu z psami. Zimą ścieżka bywa śliska, a po wiatrołomach w lesie mogą leżeć powalone drzewa. GOPR: 985 lub 601 100 300, numer alarmowy 112.

W pobliżu

• Chryszczata — szczyt nad jeziorkami (997 m).
• Cerkiew św. Michała Archanioła w Turzańsku — drewniana cerkiew niedaleko Komańczy.
• Główny Szlak Beskidzki — najdłuższy szlak w polskich górach.

Zdjęcia: Janmad, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Yarl, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; Henryk Bielamowicz, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.