Góra Podyny

Podyny (ok. 1499 m n.p.m.) to najwyższy szczyt grzbietu Taupiszyrki w Gorganach. Leży w rejonie nadwórniańskim obwodu iwanofrankiwskiego, ok. 8 km na zachód od wsi Bystrzyca, nad doliną potoku Sałatruk. Grzbiet Taupiszyrki ma ok. 9 km długości i biegnie z północnego zachodu na południowy wschód; jego stoki są strome i zalesione, a w partiach szczytowych występują niewielkie połoniny i gołoborza. Źródła podają dla najwyższego punktu grzbietu 1503 m, według innych danych 1499,6 m; na OpenStreetMap wierzchołek ten nosi nazwę Podyny. Wzdłuż grzbietu ciągnie się kilka łagodnych kulminacji: 1464 m (ok. 560 m na północny zachód), 1455 m i Tawpysz (1450 m), oddalony o 3 km na północny zachód.

Jak dojść / szlaki

Z Bystrzycy na grzbiet prowadzi znakowany szlak Wieś Bystrycia – grzbiet Tawpyszyrka — zielone znaki przechodzą kilkadziesiąt metrów od wierzchołka. Niemal przez sam szczyt biegnie też Wieś Bystrycia, przez górę Tawpysz do góry Wełyka Sywula, który dalej prowadzi na Wielką Sywulę. Od południa, z przełęczy Legionów (1110 m), leżącej ok. 2,4 km na południowy zachód, na grzbiet wyprowadza krótszy szlak Przełęcz Legionów – grzbiet Tawpyszyrka; osiąga on grań pół kilometra od najwyższego punktu. Przy przełęczy stoi koliba — Koliba na przełęczy Łehioniw, a druga w dolinie: Koliba nad potokiem Sałatruk.

Okolice przełęczy Legionów przecinają też długie trasy przez Gorgany, m.in. Wieś Łopuchiw, przez przełęcz Legionów, uroczysko Pekło, górę Sywula, górę Popadia i wieś Nimecka Mokra do wsi Ust-Czorna i Wieś Tatariw, przez górę Syniak, górę Dowbuszanka, górę Czorna Klewa, górę Bratkiwska, górę Sywula, górę Kineć Horhanu, górę Popadia i górę Grofa do wsi Myśliwka; mijają one szczyt w odległości ok. 550 m, więc Podyny można dołączyć krótkim odbiciem. Najbliższe źródła zaznaczono w dolinach, na wysokości 850–1100 m — na samej grani wody nie ma.

Widok ze szczytu

Nie znaleźliśmy opublikowanego opisu panoramy z samych Podyn. Partie szczytowe grzbietu są częściowo odkryte, więc przy dobrej pogodzie powinny być stąd widoczne sąsiednie szczyty Gorganów w promieniu 6–8 km: Bojaryn (Korotkan) i Negrowa (ok. 6 km), Mała Sywula (ok. 7,6 km), a na północnym zachodzie dalsza część Taupiszyrki z Taupyszem.

Przyroda i historia

Znaczna część grzbietu jest chroniona. W 1974 r. na stokach jego środkowej i północno-zachodniej części utworzono Taupiszyrkowski rezerwat botaniczny o znaczeniu państwowym (424 ha). Chroni on wysokogórskie świerczyny z domieszką limby, a na gołoborzach limbowo-świerkowe lasy pierwotne z brzozą brodawkowatą; na górnej granicy lasu rośnie kosodrzewina, są też dwa niewielkie skupiska modrzewia. Ze zwierząt występują niedźwiedź, dzik, ryś, kuna, myszołów i głuszec. Na grzbiecie znajdują się również uroczysko chronione „Taupiszyrka” i wysokogórskie arboretum, a po stronie zakarpackiej — rezerwat botaniczny „Gorgany i Taupiszyrka”.

Północno-zachodnią częścią grzbietu biegnie granica obwodów iwanofrankiwskiego i zakarpackiego — przed II wojną światową była to granica państwowa między Polską a Czechosłowacją. Przełęcz Legionów na południe od szczytu wzięła nazwę od drogi zbudowanej w listopadzie 1914 r. przez 3. Pułk Piechoty Legionów Polskich; wcześniej nazywano ją Wielkie Rogodze. U północno-wschodniego podnóża grzbietu, ok. 2,6 km na wschód od szczytu, znajduje się dwustopniowy wodospad Sałatruczil o wysokości ok. 6 m.

Pochodzenie nazwy Taupiszyrka nie jest pewne. Według jednej hipotezy wiąże się ona z rumuńskim ţeapă („pal, ostrze”) — tym samym rdzeniem, co przydomek Włada Palownika; według innej pochodzi od węgierskiego talpa („podeszwa”). Miejscowi wymawiają ją „Tałpiszurka”.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Najlepszy czas na wyjście to okres od czerwca do października. Stoki Gorganów są strome, a kamienie na gołoborzach ruchome i śliskie po deszczu, więc potrzebne są buty z dobrym bieżnikiem. W pobliżu szczytu nie ma schronień, a pogoda w Gorganach zmienia się szybko — sprawdzaj prognozę i wychodź wcześnie. Zasięg telefonii na grani bywa słaby.

Na terenie rezerwatu nie wolno wycinać drzew, łamać gałęzi limby ani kosodrzewiny i palić ognisk poza wyznaczonymi miejscami — trzymaj się znakowanych ścieżek. W Gorganach żyją niedźwiedzie, więc nie zostawiaj jedzenia przy obozie. W razie wypadku dzwoń pod 112 lub 101 (Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych); kontakty ratowników górskich znajdziesz w dziale ratownicy górscy.