Kościelec

Kościelec to szczyt o wysokości 2155 m n.p.m. w Tatrach Wysokich, w Dolinie Gąsienicowej. Wznosi się w bocznej Grani Kościelców, która odbiega na północ od Zawratowej Turni i dzieli Dolinę Gąsienicową na Czarną i Zieloną. Stroma piramida Kościelca to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów panoramy z Hali Gąsienicowej: wierzchołek wznosi się 533 m ponad powierzchnię Czarnego Stawu Gąsienicowego. Od Zadniego Kościelca (2162 m) oddziela go Kościelcowa Przełęcz, a od Małego Kościelca (1866 m) przełęcz Karb (1853 m). Do Kuźnic jest w linii prostej około 5,5 km, do centrum Zakopanego około 9,5 km; najbliższe schronisko to Murowaniec na Hali Gąsienicowej.

Jak dojść / szlaki

Na szczyt prowadzi jedyny znakowany szlak — czarny z przełęczy Karb, około 50 min w górę i 40 min w dół. Na Karb można dojść dwoma szlakami z Doliny Gąsienicowej:

• czarnym znad Czarnego Stawu Gąsienicowego przez Mały Kościelec;
• niebieskim znad Zielonego Stawu Gąsienicowego (odgałęzienie od szlaku na Świnicką Przełęcz).

Z Karbu szlak wiedzie zakosami wzdłuż lewej krawędzi płytowego stoku o nachyleniu około 30° aż do pionowego progu skalnego o wysokości około 7 m. Pokonuje się go bez łańcuchów i klamer — to najłatwiejsza wspinaczka (0+ w skali tatrzańskiej) — a dalej na wierzchołek prowadzą mniejsze progi z półkami i rynnami. Szlak jest oficjalnie uznany za trudny, o czym informują tablice na przełęczy: nie ma tu sztucznych ułatwień, a mokra lub oblodzona skała staje się bardzo niebezpieczna. Do Doliny Gąsienicowej z Kuźnic prowadzi szlak niebieski przez Boczań i Przełęcz między Kopami (do Murowańca).

Co widać ze szczytu

Ze szczytu widać całą Dolinę Gąsienicową oraz panoramę szczytów, przez które biegnie Orla Perć — od Zawratu po Granaty i Kozi Wierch; blisko wznosi się Świnica. Widok na centralną część Tatr Wysokich jest w dużym stopniu zasłonięty przez grań główną. Mieczysław Karłowicz zauważył, że „tylko z Kościelca widoczne są wszystkie bez wyjątku Stawy Gąsienicowe”.

Przyroda i historia

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od kształtu szczytu, który pasterzom z Hali Gąsienicowej przypominał wieżę kościoła. Kościelec zbudowany jest z zapadających na północ ławic granitu o grubości prawie 100 m. Rośnie tu bardzo rzadka saussurea wielkogłowa, w Polsce występująca tylko w nielicznych miejscach w Tatrach, a na stokach Kościelca znajduje się najwyższe w polskich Tatrach stanowisko drzewiastej formy świerka. Zachodnia ściana należy do najchętniej odwiedzanych przez taterników w rejonie Hali Gąsienicowej.

Pierwszego odnotowanego wejścia dokonał Antoni Hoborski w 1845 roku. Zimą jako pierwsi weszli na szczyt Mieczysław Karłowicz i Roman Kordys 24 stycznia 1908 roku, a na nartach — Mariusz Zaruski i Stanisław Zdyb w 1911 roku; były to początki taternictwa narciarskiego. 8 lutego 1909 roku Karłowicz zginął w lawinie pod Małym Kościelcem — miejsce upamiętnia niewielki obelisk zwany Kamieniem Karłowicza, a Wojciech Kilar poświęcił temu wydarzeniu poemat symfoniczny „Kościelec 1909” (1976). Na zachodniej ścianie w 1929 roku zginął Mieczysław Świerz. Na początku XX wieku pojawił się nawet pomysł umieszczenia w ścianie Kościelca sarkofagu z trumną Juliusza Słowackiego, którego jednak nie zrealizowano.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Kościelec to szczyt dla doświadczonych: na szlaku nie ma łańcuchów, więc po deszczu, we mgle lub przy oblodzeniu gładkie granitowe płyty są niebezpieczne, a zejście bywa trudniejsze od wejścia. Zimą stoki są zagrożone lawinami — właśnie tu zginął Karłowicz — a wejście wymaga raków, czekana i umiejętności taternickich. Nie wychodź na szczyt podczas burzy.

• Wstęp do Tatrzańskiego Parku Narodowego jest płatny (od 2025 roku bilet normalny 11 zł, ulgowy 5,50 zł).
• Od 1 marca do 30 listopada wszystkie szlaki parku są zamknięte od zmierzchu do świtu, od 1 grudnia do końca lutego — w godzinach 22:00–5:00.
• Wolno chodzić tylko szlakami; psy, drony i biwakowanie są zakazane.
• Numery alarmowe: TOPR 985 lub +48 601 100 300 oraz 112. Aktualne warunki podaje codzienny komunikat turystyczny TPN.

Ciekawostki

• W 1933 roku Karol Zając napisał taternicki wiersz „Zachodnia ściana Kościelca”.
• Kościelec pojawia się na obrazach m.in. Walerego Eljasza, Stanisława Witkiewicza i Rafała Malczewskiego.

Zdjęcia: Mariusz Golemo, Public domain; Faxe, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0; Andrzej Otrębski, CC BY-SA 4.0; Tomekh10, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.