Połonina Menczuł (Kwasy)

Połonina Menczuł nad wsią Kwasy to szerokie, otwarte ramię na południowo-zachodniej odnodze Czarnohory w rejonie rachowskim na Zakarpaciu. Pastwisko leży na wysokości ok. 1160–1420 m n.p.m. (najczęściej podaje się ok. 1240 m), a jego otwarta część zajmuje kilkadziesiąt hektarów. Żeby nie pomylić: to nie połonina Menczuł w Świdowcu i nie góra Menczuł (1998 m) w głównym grzbiecie Czarnohory. Miejscowi i turyści mówią często „Menczuł Kwasiwśkyj” albo „Kwasiw-Menczuł”.

Przychodzi się tu po trzy rzeczy: widoki na Świdowiec, ser z wysokogórskiej serowarni o XIX-wiecznej tradycji oraz wygodny nocleg przed wejściem na Petros. Przez połoninę biegnie czerwony szlak Zakarpackiego Szlaku Turystycznego z Kwasów na Petros i Howerlę.

Co zobaczysz

Większa część podejścia z Kwasów prowadzi lasem, potem droga wychodzi na łagodny trawiasty stok z drewnianymi szałasami pasterskimi. Na północnym zachodzie widać masyw Świdowca z Bliźnicą, na wschodzie – obły wierzchołek Szeszuła, za którym chowa się Petros. Gdy podejdzie się nieco wyżej, przy dobrej pogodzie widać Gorgany i Marmarosz. Jesienią okoliczne buczyny złocą się, a rano dolinę Czarnej Cisy często wypełnia mgła.

Na terenie stacji biologicznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki utworzono botaniczny pomnik przyrody o znaczeniu lokalnym „Menczuł Kwasiwśkyj” (1,81 ha, od 1990 r.) – kolekcję rzadkich roślin karpackich. Rośliny są chronione, więc nie zrywaj ich i nie wchodź na ogrodzone poletka.

Pasterze, koliby i ser

Latem na Menczule wypasa się krowy i owce, a na połoninie stoją koszary i koliby. Najbardziej znanym miejscem jest wysokogórska serowarnia: już w XIX wieku wyrabiano tu ser ementaler, sprzedawany w całej Europie. Od 2023 roku serowarnię odbudowuje się przy wsparciu kwasowskiej ekofarmy i serowarni „Rosental”: mleko kupuje się od gospodarzy, których krowy pasą się na połoninie, i warzy ementaler według dawnej receptury. Według turystów latem ser można kupić na miejscu, głównie za gotówkę; bywa też piwo z miejscowego browaru „Cypa”. Czy serowarnia działa akurat w danym tygodniu i co jest w sprzedaży, najlepiej sprawdzić w Kwasach przed wyjściem. Kupując ser u pasterzy, przywitaj się, zapytaj o zgodę i nie wchodź do koszaru bez zaproszenia.

Historia i legendy

W okresie międzywojennym Kwasy należały do Czechosłowacji. Na Menczule, w pobliżu państwowej stacji przetwórstwa mleka, stało wtedy turystyczne schronisko górskie. Stacja badawcza Uniwersytetu Lwowskiego działa tu do dziś. Po drodze z Kwasów szlak mija kapliczkę upamiętniającą rozstrzelanych strzelców siczowych. Co ciekawe, dawne i współczesne mapy podają różne wysokości Menczuła – kieruj się oznaczeniami w terenie i GPS.

Szlaki

• Kwasy – połonina Dżorżewa Preluka – Menczuł czerwonym szlakiem: ok. 7 km i 4 godziny w jedną stronę, ok. 680 m podejścia. Od Dżorżewej Preluki do stacji biologicznej – ok. 3,5 km, mniej więcej półtorej godziny łagodną drogą.
• Kwasy – połonina Wesnarka – Menczuł: ok. 7 km, 4 godziny, ok. 770 m podejścia; po drodze ujęte źródło i koliba.
• Kwasy – uroczysko Kewelów – Menczuł: głównie lasem, ok. 5 godzin w jedną stronę.
• Kwasy – Menczuł – Petros: ok. 15 km w jedną stronę, 6–7 godzin podejścia, ok. 1470 m przewyższenia. Nasze ślady: z Kwasów przez Petros i Howerlę do bazy „Zaroślak”, z Kwasów przez Petros do Jasini, z Kwasów przez Szeszuł i Petros do Jasini, Kwasy – połonina Szumneska.

Trudność jest umiarkowana: droga jest długa, ale podejście na Menczuł przeważnie łagodne. Dla osób, które nie chodzą na długie wycieczki, Menczuł to realny cel na jeden dzień: można iść powoli, z przerwami, i wrócić tą samą drogą. Część trasy z Kwasów na połoninę obsługują terenówki wożące turystów.

Dojazd

Punktem startowym jest wieś Kwasy. Jest tu stacja kolejowa „Kwasy” na linii do Rachowa, gdzie zatrzymują się pociągi ze Lwowa, Kijowa i innych miast, a także autobusy z Iwano-Frankiwska, Kołomyi, Użhorodu i Mukaczewa. Samochodem – drogą przez Jaremczę, Worochtę i Jasinię. Szlaki na połoninę zaczynają się przy źródle wody mineralnej „Burkut” i ekofarmie „Rosental”.

Kiedy jechać i pogoda

Sezon wypasu i praca serowarni to lato, mniej więcej od czerwca do września. Na wędrówki najlepiej od maja do października; wiosną na połoninie kwitną krokusy, a w sierpniu dojrzewają czarne jagody. Zimą droga jest zasypana śniegiem i wychodzić powinny tylko przygotowane grupy. Latem po południu nad otwartymi stokami często zbierają się burze.

Woda, schronienia i nocleg

Wodę można nabrać ze strumienia przed połoniną i z małego źródła poniżej bramy stacji biologicznej; wodę z kranów przy stacji i serowarni turyści radzą sprawdzać, bo bywa mętna. W pobliżu są źródło nad Kwasami, schron na połoninie Menczuł, schron przy stacji biologicznej Uniwersytetu im. Franki oraz koliba na połoninie Wesnarka. Są miejsca pod namiot; w niepogodę można poprosić pasterzy o schronienie. Najbliższe noclegi są w Kwasach.

Bezpieczeństwo

• Przy koszarach bywają psy pasterskie: nie uciekaj, obejdź stado i zawołaj pasterza.
• Na otwartej połoninie groźne są burze i mgła – śledź prognozę i schodź do lasu na czas.
• To strefa przygraniczna: w czasie stanu wojennego straż graniczna sprawdza dokumenty (paszport, u mężczyzn – dokument ewidencji wojskowej). Przepisy się zmieniają, więc przed wyjazdem sprawdź aktualne wymogi ukraińskiej Straży Granicznej.
• Powyżej Menczuła zaczyna się czarnohorski masyw Karpackiego Rezerwatu Biosfery – przestrzegaj zasad rezerwatu.
• W nagłym wypadku dzwoń pod 112 lub 101 (Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych, ratownictwo górskie), po pomoc medyczną – 103.

Co mówią turyści

• Na Menczuł idzie się bez większego wysiłku – to dobry pierwszy dzień na rozchodzenie nóg przed Petrosem.
• Szlak jest dobrze oznakowany, ale pełne wejście na Petros i powrót do Kwasów to dzień na wytrzymałość; początkujący liczą 7–8 godzin na samo podejście.
• Na połoninie można kupić ser i miejscowe piwo, ale tylko za gotówkę; wrażenia z atmosfery przy serowarni są różne.
• Źródeł po drodze jest niewiele, więc lepiej nieść wodę ze sobą.
• Latem drogą jeżdżą terenówki z turystami i piesi muszą dzielić z nimi koleiny.
• Rano i wieczorem na Menczule są najlepsze warunki do zdjęć: mgła w dolinie i Świdowiec naprzeciwko.

Połoniny i szczyty w okolicy

• Połonina Szeszuł – kolejny stopień w drodze na Petros, otwarty grzbiet z widokiem na całą Czarnohorę.
• Góra Szeszuł – szczyt 1728 m nad połoniną.
• Góra Petros – czwarty co do wysokości szczyt Ukrainy (2020 m).
• Połonina Rogneska – duże pastwisko pod Petrosem od strony Bohdana.
• Połonina Hołowczeska – popularne miejsce biwakowe pod Petrosem od strony Łazeszczyny.
• Góra Kakaraza – sąsiedni szczyt w odnogach Czarnohory.
• Połonina Bliźnica w Świdowcu – to, co widać z Menczuła naprzeciwko.

Zdjęcia: Nata Mostova, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Muraszka, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Віталій Попков, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Wisetus, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Приходько Юрий, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Ivshyn, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Kristina.kvasy, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Misha Reme, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.