Połonina Apszyniec

Połonina Apszyniec (Apszyniaska) to pastwiska w górnym biegu potoku Apszyniec na północnych stokach głównego grzbietu Świdowca, w rejonie rachowskim na Zakarpaciu, na zachód od wsi Czarna Cisa. Połonina ciągnie się od lasu w dolinie, około 1150 m, w górę do kotła polodowcowego pod górą Trojaska (1702 m), gdzie na wysokości 1487 m leży jezioro Apszyniec. W rejestrze obszarów chronionych jezioro opisano właśnie tak — „na połoninie Apszyniaskiej”.

To jedna z najcichszych połonin Świdowca: nie prowadzi tu żadna droga dla samochodów, a turyści przychodzą głównie dla jeziora, noclegu w kotle i spokoju, którego brakuje nad popularniejszymi jeziorami.

Co zobaczysz

Górna część połoniny to wydłużony kocioł polodowcowy za niskim wałem morenowym. Jezioro Apszyniec jest niewielkie: około 126 na 100 m, ma mniej więcej 1,2 ha powierzchni i do 3,3 m głębokości. Dno jest płaskie i muliste, przy brzegach leżą głazy, a północno-zachodnią część zajmuje torfowisko turzycowo-torfowcowe. Jezioro zasila potok wpadający od zachodu, a wypływa z niego potok Apszyniec. Latem woda nagrzewa się do 10–13 °C, zimą jezioro zamarza. Nieopodal leży jeszcze mniejsze oczko — Mały Apszyniec.

Niżej połonina przechodzi w świerkowe puszcze rezerwatu Apszyniec. Rezerwat ma 105 ha i chroni las ważny dla zatrzymywania wody w górnym biegu Czarnej Cisy. Wśród roślin rezerwatu są zawilec narcyzowy, kulistostorczyk kulisty, lilia złotogłów, szafran Heuffela i inne gatunki z Czerwonej Księgi Ukrainy; występują jeleń szlachetny, sarna, kuna leśna i sokół wędrowny. Nad kotłem wznoszą się stoki Trojaski, Tataruki i Dohiaski.

Pasterze, koliby i ser

Przy dolnym skraju połoniny stoi koliba „Apszyniec”, jednak dziś jest zrujnowana i nie nadaje się na nocleg. Źródła nie wspominają o działającym szałasie na samej połoninie. Według turystów najbliższa serownia jest na sąsiedniej połoninie Ripta Apszyniecka, gdzie stado pasie się na grzbiecie pod ochroną psów i można kupić ser. Kolejna serownia działa na połoninie Worożeskiej. Nikt nie powie z góry, czy pasterze będą na połoninach tego lata — pytaj na miejscu.

Historia i legendy

Jezioro Apszyniec jest hydrologicznym pomnikiem przyrody o znaczeniu lokalnym: status nadano mu w 1969 roku i potwierdzono w 1984. Należy do hydrologicznego rezerwatu Apszyniec, który od 1974 roku ma znaczenie ogólnopaństwowe.

Szlaki

• Główny grzbiet. Czerwony szlak trawersu Świdowca z Ust-Czornej do Jasini (około 51,5 km) przechodzi obok jeziora Apszyniec między Trojaską a Heryszaską.
• Z Drahobratu do Czarnej Cisy. Nasza trasa „Drahobrat — Wełykyj Kotel — Dohiaska — Trojaska — Czarna Cisa” schodzi z grzbietu przez połoninę.
• Jeziorami Świdowca. Czarna Cisa — Drahobrat — jeziora Worożeskie, Dohiaska i Apszyniec — Stih — Kwasy: wielodniowa trasa łącząca główne jeziora masywu.
• Długi trawers. Kwasy — Bliźnica — Wełykyj Kotel — Dohiaska — Przełęcz Jabłonicka biegnie grzbietem nad połoniną.
• Z Czarnej Cisy doliną. Od dołu, z Czarnej Cisy, na połoninę dochodzi się doliną potoku Apszyniec leśnymi drogami i ścieżkami.

Łatwego wariantu dla osób, które nie chodzą po górach, tu nie ma: na połoninę trzeba długo iść pieszo. Najłatwiejsza droga prowadzi doliną od dołu, bez wychodzenia na grzbiet.

Dojazd

Pociągiem lub autobusem do Jasini, dalej do wsi Czarna Cisa. Ze wsi pieszo doliną potoku Apszyniec. Inny wariant to zejście z głównego grzbietu spod Trojaski, na który wychodzi się z Drahobratu, Kwasów lub Ust-Czornej.

Kiedy jechać i pogoda

Połoniny Świdowca są wolne od śniegu mniej więcej od czerwca do października, najlepszy czas to lipiec–wrzesień. Jesienią zdarzają się sztormowe wiatry, a chmury schodzą wprost na jezioro. Zimą jezioro zamarza, a śnieg w kotle utrzymuje się do późnej wiosny.

Woda, schronienia i nocleg

Przy jeziorze płynie potok, ale zejście do niego jest bardzo strome, a powrót ciężki. Na połoninie są źródła, np. źródło pod Trojaską i źródło pod Tataruką. Koliba „Apszyniec” jest zrujnowana, a schron pod szczytem Trojaski spłonął latem 2026 roku — można się w nim schować najwyżej w ostateczności. Namioty rozbija się nad jeziorem. Hotele i kwatery są w Czarnej Cisie, Jasini i na Drahobracie.

Bezpieczeństwo

• Przy stadach nie uciekaj przed psami pasterskimi: zatrzymaj się i zawołaj pasterza.
• Na grzbiecie nie ma schronień, a pogoda zmienia się szybko: mgła, burze, silny wiatr. Śledź prognozę.
• Zejścia od jeziora do potoku i do doliny są strome — uważaj przy mokrej pogodzie.
• Połonina graniczy z rezerwatem: nie ścinaj drzew, nie rozpalaj ognisk poza starymi paleniskami i nie zostawiaj śmieci.
• W razie wypadku — 112, górska służba poszukiwawczo-ratownicza Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych (101), pogotowie — 103.

Co mówią turyści

• Jezioro opisują jako bardzo klimatyczne i ciche miejsce, gdzie ludzi jest znacznie mniej niż nad innymi jeziorami Świdowca.
• Niektórzy uważają wypad nad Apszyniec z noclegiem za jeden z najlepszych łatwych sposobów na poznanie Świdowca.
• Po wodę do potoku przy jeziorze trzeba stromo zejść, a potem z trudem wrócić.
• Jesienią można trafić na sztormowy wiatr, gdy chmury dosłownie schodzą na jezioro.
• Schron pod Trojaską spłonął, więc trzeba liczyć tylko na własny namiot.

Połoniny i szczyty w okolicy

• Góra Trojaska (1702 m) — szczyt nad kotłem jeziora Apszyniec.
• Góra Tataruka (1707 m) — sąsiedni szczyt na północnym ramieniu.
• Góra Dohiaska (1761 m) — wysoki szczyt głównego grzbietu na wschodzie.
• Połonina Heryszaska i jezioro Hereszaska (Dohiaska) — po drugiej stronie grzbietu.
• Połonina Worożeska z jeziorem Worożeskim — sąsiedni kocioł na wschodzie, z serownią.
• Góra Wełykyj Kotel (1771 m) — nad jeziorem Worożeskim.

Zdjęcia: Мокрицький Павло, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Haidamac, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; АСивуля, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Петро Малофій, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; Wereskowa, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.