Monaster Putna: miejsce pochówku Stefana Wielkiego

Monaster Stefana Wielkiego

Monaster Putna (Mănăstirea Putna) stoi w dolinie rzeki o tej samej nazwie, w północno-zachodniej części historycznej Bukowiny, u stóp Obczyn — pasm Karpat Wschodnich. Założył go hospodar mołdawski Stefan Wielki (Ștefan cel Mare): według latopisu budowę rozpoczęto 10 lipca 1466 roku, a 3 września 1469 roku cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej poświęcili metropolita Teoktyst i biskup Tarazjusz w obecności 64 duchownych. Pierwsi mnisi przybyli z monasteru Neamț. Stefan od początku przeznaczył Putnę na swoje miejsce pochówku, hojnie obdarowywał ją ziemiami i przywilejami, a współcześni nazywali ją „jego ukochanym monasterem”, późniejsze pokolenia zaś „głową wszystkich monasterów Mołdawii”.

Pierwszą cerkiew Stefana pokrywały złocone freski, lecz w połowie XVII wieku trzeba ją było rozebrać z powodu uszkodzonych fundamentów. Obecną świątynię wzniesiono w latach 1653–1662 na tych samych fundamentach i według tego samego planu, za hospodarów Gheorghe Ștefana i Eustratie Dabiji. W XVIII wieku monaster odnowił metropolita Iacob Putneanul; po 1775 roku, pod panowaniem austriackim, część budynków zburzono i przebudowano, a od 1902 roku prowadzono szeroko zakrojoną restaurację pod kierunkiem architekta Karla Romstorfera. Duże prace konserwatorskie prowadzono także w latach 1968–1976. Po trzech i pół wieku bez malowideł cerkiew ponownie otrzymała freski: w latach 2001–2010 pomalowali ją Mihail i Gavriil Moroșanowie ze swoją pracownią. Dziś jest to czynny prawosławny monaster męski Archidiecezji Suczawy i Radowiec Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego.

Dlaczego warto

Putna to serce pamięci o średniowiecznej Mołdawii. Spoczywają tu Stefan Wielki, jego żona Maria z Mangupu (Maria Asanina Paleologhina), metropolita Teoktyst i dzieci hospodara. Dla Rumunów to miejsce pielgrzymek, a dla podróżnika okazja, by zobaczyć rzadki w Karpatach zespół: otoczony murami monaster z wieżami z XV–XVIII wieku, muzeum ze słynną kolekcją średniowiecznych haftów i cichą dolinę wśród zalesionych wzgórz. Z Putny wyrusza także długodystansowy szlak pieszy Via Transilvanica — w muzeum monasteru można kupić i podstemplować paszport wędrowca.

Co zobaczyć

• Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w stylu mołdawskim, w którym gotyckie okna i przypory łączą się z bizantyjskim planem: kruchta, pronaos, komora grobowa, naos i ołtarz. Wnętrze pokrywają współczesne freski z lat 2001–2010 z Chrystusem Pantokratorem w kopule.
• Grób Stefana Wielkiego i nagrobki jego rodziny w osobnej komorze grobowej cerkwi.
• Wieżę Skarbca z 1481 roku — jedyną budowlę zachowaną w pierwotnej formie z czasów Stefana: około 18 metrów wysokości, z czterema potężnymi przyporami i murami grubości ponad 2 metrów.
• Wieżę bramną Eminescu, wzniesioną przez metropolitę Iacoba przed 1757 rokiem, z kopią inskrypcji fundacyjnej Stefana z 1481 roku, oraz dzwonnicę, w której od 2016 roku wiszą nowe dzwony monasteru.
• Muzeum monasteru w budynku z 1976 roku: jedną z najważniejszych na świecie kolekcji haftu bizantyjskiego, w tym całun nagrobny Marii z Mangupu, rękopisy, srebrne i złote przedmioty liturgiczne, fragmenty pierwotnych fresków z XV wieku oraz, według tradycji, kawałek jaworu, w który trafiła strzała Stefana, gdy wybierał miejsce na ołtarz.
• Drewnianą cerkiew Dragoșa Vody na wiejskim cmentarzu, kilka minut pieszo od monasteru. Według badań dendrochronologicznych powstała przed 1400 rokiem; monaster nazywa ją najstarszą drewnianą cerkwią Rumunii.

Informacje praktyczne

Adres: 727455 Putna, okręg Suczawa. Monaster stoi na końcu wsi Putna, około 32 km na północny zachód od miasta Rădăuți (Radowce) i około 68 km od miasta Suczawa. Z Ukrainy najbliższe przejście graniczne to Krasnoilsk – Vicovu de Sus, skąd do Putny jest około 15 km; z Czerniowiec łącznie około 65 km drogą. Można też jechać przez przejście Porubne – Siret i miasto Rădăuți. Do Putny kursują również pociągi z Suczawy — strona monasteru podaje odnośnik do rozkładu Putna – Suczawa.

Według strony monasteru (stan na listopad 2026) monaster jest otwarty dla zwiedzających codziennie od 6:00 do 20:00, a muzeum i sklep cerkiewny codziennie od 9:00 do 19:00. Ceny biletów do muzeum nie są podane na stronie — sprawdź przed wyjazdem. Telefon monasteru: +40 230 414 055, e-mail [email protected]. Porządek nabożeństw publikowany jest na stronie monasteru. Putna to czynny monaster męski: zachowuj ciszę, zwłaszcza podczas nabożeństw, i ubierz się skromnie, jak przyjęto w cerkwiach prawosławnych (zakryte ramiona i kolana). O zasady fotografowania w cerkwi i muzeum zapytaj na miejscu. Na zwiedzanie monasteru, muzeum i drewnianej cerkwi warto przeznaczyć 1,5–2 godziny. Dziedziniec jest równy i zadbany, ale na Wieżę Skarbca prowadzą wąskie kręcone schody.

W pobliżu

• Pustelnia Sihăstria Putnei i skalna cela św. Daniela Pustelnika (Chilia lui Daniil Sihastrul) — kilka kilometrów od monasteru, w lesie.
• Monaster Sucevița z malowidłami z listy UNESCO — około 37 km.
• Monaster Bogdana w mieście Rădăuți — najstarsza murowana cerkiew Mołdawii, około 32 km.
• Czarna ceramika we wsi Marginea — pracownia garncarzy przy drodze do Rădăuți.
• Cerkiew w Arbore z freskami z listy UNESCO — za miastem Rădăuți.

Oficjalna strona: putna.ro

Zdjęcia: Andreidan71, CC BY-SA 3.0 ro, Wikimedia Commons; AlexanderKlink, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; Alexander Klink, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; pralea, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.