Machy

Machy to szczyt o wysokości 1202 m w Skoruszyńskich Wierchach na Orawie, w północnej Słowacji. Wznosi się nad wsią Zuberzec (Zuberec), około 8 km na południe od Twardoszyna, w środkowej części pasma, w jednostce geomorfologicznej Kopec. Należy do powiatu Twardoszyn w kraju żylińskim i obejmuje grunty Zuberca i Orawskiego Białego Potoku. Najbliższe miejscowości to Zuberzec u wschodniego podnóża, Orawski Biały Potok na północy i Huty na południu.

Skoruszyńskie Wierchy to niewysokie pasmo o długości około 30 km i średniej szerokości 7 km, wygięte łukiem z południowego zachodu na północny wschód między Kotliną Orawską a Bruzdą Zuberską, tuż na północ od Tatr Zachodnich. Najwyższym szczytem jest Skoruszyna (1313,8 m), a Machy zajmują czwarte miejsce wśród szczytów pasma po Skoruszynie, Kopcu (1251 m) i Magurze (1232 m).

Machy są częścią grzbietu biegnącego od Mnícha (1110 m) na południowy zachód do Blata (1138 m). Na zachodzie, za przełęczą Prieková, leżą Kopec (1251 m) i Turínok (1004 m), na południu Prípor (1003 m) i Holica (1340 m), na wschodzie Štít (1310 m), a na północy Mních i Bane (943 m).

Jak dojść / szlaki

Przez szczyt biegnie główny szlak grzbietowy Skoruszyńskich Wierchów znakowany na czerwono:

• Od północy – z Orawskiego Białego Potoku przez Mních.
• Od południowego zachodu – z Małego Borowego przez Kopec i przełęcz Prieková.
• Od wschodu – z Zuberca szlakiem niebieskim.

Źródła nie podają oficjalnych czasów przejścia. Zuberzec to znany ośrodek wypoczynkowy na Orawie, z którego wygodnie połączyć Machy z innymi szczytami grzbietu.

Co widać ze szczytu

Grzbiet Machów dzieli masyw na dwie odmienne połowy. Północno-zachodnią pokrywa zwarty las, więc w tę stronę widoku nie ma, natomiast południowo-wschodnia jest odsłonięta i porośnięta tylko rzadką roślinnością. Na szczycie stoi wiata i punkt widokowy. Widać stąd okoliczne szczyty Skoruszyńskich Wierchów i Gór Choczańskich oraz Tatry Zachodnie, a przy dobrej pogodzie także Małą Fatrę, Magurę Orawską i Beskid Orawski.

Przyroda i historia

Skoruszyńskie Wierchy zbudowane są ze skał paleogenu wewnątrzkarpackiego, czyli starszych osadów trzeciorzędowych. Południowo-wschodnie stoki Machów opadają do Kotliny Zuberskiej i są w dużym stopniu bezleśne. Spływa z nich bardzo gęsta sieć potoków łączących się w potok Milotynka, który w Zuberzcu uchodzi do Zuberskiej Wody. Cały masyw należy do dorzecza Orawy, a odwadniają go dopływy Studenego Potoku.

Na północny zachód od wierzchołka ciągnie się boczny grzbiet opadający do dolin potoków Mrzký i Malý. Dziś jest zalesiony, ale dawniej i na nim były polany: zarosły już lasem, choć na zdjęciach satelitarnych można je jeszcze rozróżnić.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

Trasa na Machy prowadzi łąkami górskimi i leśnymi ścieżkami bez odcinków skalnych, więc nadaje się dla większości turystów. Na odsłoniętym stoku południowo-wschodnim w upał nie ma cienia, a podczas burzy należy szybko zejść z grzbietu. Najbliższe źródła są 2,7 km lub dalej, więc wodę trzeba mieć ze sobą. Zimą grzbiet jest zasypany śniegiem, a w odsłoniętych miejscach tworzą się zaspy. Na Słowacji w górach pomaga Horská záchranná služba HZS: 18 300 (+421 18 300) lub 112.

Ciekawostki

• Nazwa Machy figuruje w obowiązującym słowackim wykazie nazw szczytów.
• Machy i sąsiedni Mních dobrze widać ze wzgórza Chotár nad Zuberzcem.
• Jedyna wieś wewnątrz Skoruszyńskich Wierchów to Orawski Biały Potok, skąd zaczyna się czerwony szlak na Machy.

Zdjęcia: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0; Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0 — Wikimedia Commons.