Krywań

Krywań (słow. Kriváň) to szczyt o wysokości 2495 m (dokładnie 2494,7 m) w południowo-zachodniej części Tatr Wysokich na Słowacji. Zamyka długą, mniej więcej 10-kilometrową grań boczną odchodzącą od grani głównej w Cubrynie i góruje nad Doliną Koprową, Doliną Ważecką i Niewcyrką. Najbliższe miejscowości to Podbańska (ok. 7 km na południowy zachód) i Szczyrbskie Jezioro (ok. 7 km na południowy wschód). Nad dnem Doliny Koprowej Krywań wznosi się o ok. 1300–1400 m – to największa wysokość względna nad doliną w całych Tatrach. W ankietach wielokrotnie uznawano go za najpiękniejszą górę Słowacji.

Nazwa pochodzi od rdzenia „kriv-” – „krzywy, zgięty”: oglądany od zachodu lub południa ostry wierzchołek wyraźnie przechyla się na północny wschód. Po Rysach to drugi co do wysokości szczyt Tatr, na który prowadzą znakowane szlaki.

Jak dojść / szlaki

Na szczyt prowadzą trzy znakowane szlaki. Wszystkie łączą się na wysokości ok. 2145 m, skąd zostaje ok. 350 m stromego, skalistego podejścia – jedyny odcinek, na którym miejscami trzeba pomóc sobie rękami.

• Szlak niebieski – od przystanku Biely Váh przy drodze Szczyrbskie Jezioro – Przybylina, obok Jamskiego Stawu, Pawłowym Grzbietem i przez Krywańską Przełączkę. Przewyższenie ok. 1300 m, wejście ok. 5 h, zejście 3 h 45 min.
• Szlak zielony – od Trzech Źródeł (Tri studničky) zalesionym grzbietem przez Gronik; poniżej szczytu łączy się z niebieskim. Przewyższenie ok. 1360 m, wejście ok. 4 h 45 min, zejście 3 h 45 min.
• Ze Szczyrbskiego Jeziora – czerwoną Magistralą Tatrzańską do Jamskiego Stawu, dalej niebieskim. Przewyższenie ok. 1150 m, wejście ok. 5 h 10 min, zejście 4 h.

Dawna kręta droga, zbudowana przez górników dla wozów z rudą, nie jest znakowana, a park narodowy zakazał nią chodzić.

Co widać ze szczytu

Widok dookolny z Krywania uchodzi za jeden z najlepszych na Słowacji. Widać zamieszkane doliny górnego Liptowa i Spiszu, odległe części Podhala, strome urwiska północnej ściany oraz wiele znanych szczytów Tatr – Giewont nad Zakopanem, Rysy, Łomnicę i Gerlach. Panoramę zamykają Tatry Zachodnie i Niżne Tatry, a przy dobrej widoczności także pasma dalsze. Tuż obok, na wschodzie, wznoszą się Furkot, Soliska i Hruby Wierch.

Przyroda i historia

Góra zbudowana jest ze skał krystalicznych, głównie granitów, a jej ściany sięgają 500 m wysokości. Pod wschodnimi ścianami, na wysokości 2017 m w Dolinie Ważeckiej, leży Zielony Staw Ważecki, z którego wypływa Biały Wag. Śnieg na szczycie zalega nawet do sześciu i pół miesiąca w roku.

Od XV wieku na zboczach Krywania szukano złota i rudy antymonu; najwyższą sztolnię „Terézia” wykuto zaledwie 50–60 m pod wierzchołkiem, a resztki kamiennych chat górniczych przetrwały na wysokości ok. 2000 m. Wydobycie nigdy się nie opłacało i ustało w XVIII wieku. Do 1793 roku Krywań uchodził za najwyższy szczyt Tatr, dopóki Robert Townson nie wykazał, że Łomnica jest wyższa. Pierwsze udokumentowane wejście to pastor Andreas Jonas Czirbesz w 1772 lub 1773 roku; w 1840 roku na szczyt wszedł król saski Fryderyk August II, a pierwsze wejście zimowe odbyło się 12 kwietnia 1884 roku (Jakob Horvay i Theodor Wundt).

16 sierpnia 1841 roku na Krywań wszedł Ľudovít Štúr z przyjaciółmi – po raz pierwszy w towarzystwie kobiet. Od tego czasu góra jest symbolem słowackiego odrodzenia narodowego i jedności słowiańskiej, a „narodowe wejścia” na Krywań odbywają się do dziś – co roku w trzeci weekend sierpnia, z limitem 300 osób na szczycie dziennie.

Bezpieczeństwo, sezon i przepisy

• Szlaki na Krywań leżą w strefie wysokogórskiej Tatrzańskiego Parku Narodowego Słowacji (TANAP) i są zamknięte od 1 listopada do 31 maja; chodzić można tylko w ciągu dnia i tylko szlakami. Aktualne ograniczenia – na stronie TANAP.
• Ostatnie 350 m to strome, skaliste podejście, wymagające dobrych butów i pewnego kroku; po deszczu lub przy śniegu ten odcinek jest niebezpieczny. Latem uważaj na popołudniowe burze i wychodź wcześnie.
• Ratownictwo: Horská záchranná služba (HZS) – 18 300 (+421 18 300), numer alarmowy 112.

Ciekawostki

• Krywań widnieje na słowackich monetach 1, 2 i 5 eurocentów; w latach 1960–1990 był też elementem herbu Słowacji w godle Czechosłowacji.
• Szczytowi poświęcona jest podhalańska pieśń „Krywaniu, Krywaniu”, a Mikołaj Gogol umieścił na Krywaniu kluczową legendę opowiadania „Straszliwa zemsta” (1832).
• Od Krywania nazwę wzięła planetoida (24260) Kriváň.

Zdjęcia: Matissek, CC BY-SA 3.0; Ing. Mgr. Jozef Kotulič, CC BY 4.0; PhDr. Pavol Svetoň, CC BY-SA 4.0; Gilbinko, CC BY-SA 4.0; Dguendel, CC BY 4.0; MarkBA, CC BY-SA 4.0; Mateusz Giełczyński, CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons.